II OZ 724/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Mieszkańców [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1303/13 o oddaleniu wniosku Stowarzyszenia Mieszkańców [...] o wyłączenie s. NSA A. I., s. WSA J. B. oraz s. WSA I. N. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1303/13 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców [...] na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r., [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1303/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Stowarzyszenia Mieszkańców [...] o wyłączenie s. NSA A. I., s. WSA J. B. oraz s. WSA I. N. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1303/13 w sprawie ze skargi w/w Stowarzyszenia na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. W uzasadnieniu Sąd podał, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w dniu 3 lutego 2013 r. Stowarzyszenia Mieszkańców [...] wniosło "o wyłączenie składu od rozpoznania sprawy ze skargi powyższego Stowarzyszenia". Stowarzyszenie podniosło, że "taki sam skład rozpoznawał już inną sprawę dotyczącą tej samej drogi i w sprawie tej zapadł niekorzystny i niezgodny z prawem dla Stowarzyszenia wyrok". Podało również, ze żądanie wyłączenia składu ma związek z odmową nagrywania przebiegu rozprawy. W piśmie z dnia 4 lutego 2014 r. strona skarżąca sprecyzowała wniosek podając, ze "wnosi o wyłączenie ze sprawy cały skład orzekający ze względu na niewyrazenie zgody na nagrywanie przebiegu rozprawy" oraz z uwagi na okoliczność ze "przewodniczący składu orzekającego A. I. orzekał już w sprawie sygn akt II SA/Kr 1772/12 również jako przewodniczący" W oświadczeniu z dnia 6 lutego 2014 r. s. WSA J. B. członek składu orzekającego podał, ze nie pozostaje z osobami, które posiadają zdolność do reprezentowania Stowarzyszenia Mieszkańców [...] na zewnątrz w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym oraz, że nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 18 i 19 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z powodu których zachodziłyby wątpliwości co do bezstronności sędziego przy orzekaniu w sprawie o sygn. akt U SA/Kr 1303/13. Oświadczenie takiej samej streści złożyła w dniu 6 lutego 2013 r. członek składu orzekającego s. WSA I. N. W dniu 3 kwietnia 2014 r. przewodniczący składu s NSA A. I. złożył pisemne oświadczenie o braku podstaw do wyłączenia go przy orzekaniu w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił wniosek o wyłączenie sędziów. Sąd przytoczył art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., póz. 270 z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy: w sprawach w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; w sprawach swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; w sprawach w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; w sprawach, w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; a także w sprawach, w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Stosownie natomiast do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p p.s.a.). Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego jest poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sąd podniósł, że z treści oświadczenia złożonych przez sędziów składu orzekającego: Przewodniczącego składu s. NSA A. I., s.WSA J. B. i s. WSA I. N. nie wynika by zachodziły okoliczności wymienione w art. 18 p.p.s.a. lub inne, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności w/w sędziów. Sąd podzielił pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia, a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Nadto z art. 19 p.p.s.a. wynika, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała w uzasadnieniu swojego wniosku żadnych ustawowych przesłanek wymienionych w art. 18 § 1 p.p.s.a., ani też okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów składu orzekającego w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 1303/13. Twierdzenie, że domaga się wyłączenia składu ze względu na niewyrażenie zgody na nagrywanie przebiegu rozprawy nie uzasadnia żądania strony; nie jest okolicznością wskazaną w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Okoliczności wymienionej w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. nie dotyczy również fakt uprzedniego orzekania przez s. NSA A. I. w sprawie o sygn. II SA/Kr 1772/12. Postępowanie zainicjowane było skargą Stowarzyszenia Mieszkańców [...] i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] października 2012 r. ([...]) w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody, zaś niniejsze postępowanie o syg. akt II SA/Kr 1303/13 dotyczy skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. W zażaleniu Stowarzyszenie Mieszkańców [...] zaskarżyło powyższe postanowienie. W zażaleniu Stowarzyszenie zawarło również wniosek o wyłączenie od orzekania w przedmiotowej sprawie wszystkich sędziów II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, z uwagi na powstały konflikt strony skarżącej z sędzią NSA A. I., który jednocześnie sprawuje stanowisko prezesa sądu WSA w Krakowie oraz z uwagi na jego nadrzędność służbową nad pozostałymi sędziami Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w celu zapewnienia bezstronności w orzekaniu. Stowarzyszenie podniosło, że postanowienie jest nierzetelne, stronnicze, bezzsadane i bezprawne. Strona podkreśliła, że w zaskarżonym postanowieniu został pominięty przez stronę zarzut naruszenia przeskład orzekający w dniu 3 lutego 2014 r. art. 102 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pismo Stowarzyszenia z dnia 4 lutego 2014 r.). Strony podczas rozprawy wniosły o pozwolenie na nagrywanie dźwiękowe przewodu rozprawy. Przewodniczący składu orzekającego – s. A. I. bezzasadnie odmówił nagrywania dźwiękowego rozprawy. Okoliczność ta została wpisana do protokołu. Jednakże w tym protokole nie ma zapisu dotyczącego wniosku strony – W. M. o wydanie przez sąd stosownego zarządzenia w sprawie odmowy nagrywania dźwiękówwraz z uzasadnieniem tej odmowy. Nadmienia się, iż na rozprawie nie były obecne strony przeciwne. Wniosek strony skarżącej pismem z dnia 4 lutego 2014 roku o sprostowanie protokołu dotychczas nie został rozpatrzony. Strona uważa, iż odmowa s. A. I., przewodniczącego zespołu orzekającego stanowi naruszenie prawa na niekorzyść strony, która wnosi sprawę do sądu z nadzieją obiektywnego rozpatrzenia sprawy, a tymczasem spotyka się z ukryciem prawdy i działaniem na jej szkodę. W związku z tymi okolicznościami skład orzekający na czele z prezesem sądu WSA w Krakowie podważył zasadę niezawisłości i obiektywności w orzekaniu. Pominięte też zostało uzasadnienie wniosku strony z dnia 4 lutego 2014 r. wniesionego przez stronę skarżącą o wyłączenie ze sprawy całego składu orzekającego z uwagi na to, że ten sam skład orzekający miał zamiar orzekać na anonimowym materiale tzn. nieuwiarygodnionym podpisem jego wykonawcy, a treść tego materiału jest nieprawdziwa co potwierdzają istniejące przeciwdowody. Minio to przewodniczącemu składu orzekającego s. A. I. nie stanowiło to przeszkody do procedowania na podstawie takiego materiału, który nie stanowi żadnego dokumentu i ani też dowodu w sprawie. Powyższe materiały i merytoryczne błędy stanowiły podstawę do wydanego wcześniej wyroku z dnia 10 maja 2013 roku do sprawy o sygnaturze akt II SA /Kr 1772/12 przy udziale tego samego przewodniczącego składu orzekającego s. A. I. To spowodowało złożenie kasacji od wyroku do NSA w Warszawie. Stowarzyszenie podniosło, że sędziowie WSA w Krakowie Wydział II nie są w stanie zabezpieczyć obiektywności w sprawie ze względu na destrukcyjne działanie s. A. I., który ze względu na sprawowane stanowisko prezesa sądu bezsprzecznie ma wpływ, w złym znaczeniu, na podległych służbowo mu sędziów. Z tego też względu Stowarzyszenie wniosło o wyłączenie od orzekania sędziów: Sędziego NSA I. A. - prezesa WSA w Krakowie, Sędziego T. J. – Przewodniczącej II Wydziału WSA w Krakowie, Sędziego WSA B. K., Sędziego WSA B. M., Sędziego WSA B. J., Sędziego WSA C. R., Sędziego WSA D. K., Sędziego WSA P. D., Sędziego WSA G. A., Sędziego WSA K. M., Sędziego WSA M. W., Sędziego WSA N. A., Sędziego WSA N. I., Sędziego NSA S. A. - Przewodniczącej Wydziału Informacji Sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione. Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, iż w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Ponadto sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się skarżący, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem, nie stanowi wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. Kwestie związane z udziałem sędziego w wydaniu orzeczenia regulują przepisy art. 18 § 1 pkt 6 i 6 a p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) oraz w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 pkt 6 a p.p.s.a.). Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sprawa o sygnaturze akt II SA/Kr 1772/12 dotyczy skargi Stowarzyszenia i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sądu z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań, podczas gdy sprawa, w której złożony został wniosek o wyłączenie sędziów (sygn. akt II SA/Kr 1303/13) dotyczy skargi Stowarzyszenia na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie zgody na realizację inwestycji drogowej. A zatem, przedmiot wskazanych wyżej spraw jest odmienny. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów, z których wynika, iż ze skarżącym nie łączy sędziów żaden stosunek osobisty, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności w prowadzeniu postępowania. Jeśli strona, zaprzecza prawdziwości tych oświadczeń, powinna wskazać okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziów. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów. Przeświadczenie strony, iż sędziowie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. I., J. B. i I. D. winni podlegać wyłączeniu w niniejszej sprawie, gdyż orzekali już we wcześniejszych sprawach jest błędne. Postępowania te dotyczą orzeczeń o odmiennym przedmiocie. Na powyższe zwrócił już uwagę Sąd pierwszej instancji. Także nie wyrażenie zgody na nagrywanie przebiegu rozprawy nie uzasadnia wyłączenia składu orzekającego. Brak zgody na nagrywanie przebiegu rozprawy nie świadczy o bezstronności sędziów. Strona skarżąca podnosi w zażaleniu te same przesłanki co we wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, tj. fakt orzekania przez sędziów w jej sprawie. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawidłowo postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. postanowił odmówić wyłączenia sędziów: sędziego NSA A. I., sędziego WSA J. B. i sędziego WSA I. N. D. w sprawie o sygn. akt SA/Kr 1303/13. Tym samym zasadne jest rozstrzygnięcie Sądu zawarte w pierwszym punkcie oddalające wniosek o wyłączenie wskazanych sędziów. W sprawie nie istniały przesłanki do wyłączenia tych sędziów zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), jak na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Odnosząc się natomiast do podniesionych w zażaleniu okoliczności (m.in. procesowanie na anonimowym materiale dowodowym), to należy wskazać, że okoliczności takie mogą być podnoszone w toku merytorycznego rozpoznania sprawy przed Sądem I instancji, jak i służyć do postawienia zarzutów kasacyjnych w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej. Zażalenie nie jest środkiem służącym do uzupełniania złożonego w sprawie wniosku o wyłączenie sędziów, ani też uzupełnieniem skargi. Zażalenie jest bowiem jednym z dwóch środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 194 p.p.s.a. Jego istotą jest kontrola legalności wymienionych w przepisach p.p.s.a. postanowień i zarządzeń wydanych w toku postępowania. Tym samym prawidłowe jego skonstruowanie, które nie narusza istoty tego środka prawnego, sprowadza się do próby podważenia oceny dokonanej przez podmiot, który wydał dane postanowienie lub zarządzenie. Zatem podniesienie zarzutu naruszenia prawa i argumentacja przemawiająca za oceną wnoszącego zażalenie, że owo naruszenie miało miejsce w jego sprawie, powinny dotyczyć samego rozstrzygnięcia, na które wnosi się środek odwoławczy. Na marginesie podkreślić należy, że nowy wniosek strony skarżącej o wyłączenie pozostałych sędziów Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: sędziego T. J. – Przewodniczącej II Wydziału WSA w Krakowie, sędziego WSA B. K., sędziego WSA B. M., sędziego WSA C. R., sędziego WSA D. K., sędziego WSA P. D., sędziego WSA G. A., sędziego WSA K. M., sędziego WSA M. W., sędziego WSA N. I., sędziego NSA S. A. - Przewodniczącej Wydziału Informacji Sądowej podlega rozpoznaniu w odrębnym trybie – stosownie do art. 22 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.