I GZ 652/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. Spółki z o.o. w M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2102/13 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej oraz umorzenia postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Spółki z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 7 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odrzucił skargę kasacyjną E. Spółki z o.o. w M. oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzje Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania, z którego wynikało, że postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r. W następstwie wezwanie strony do uiszczenia wpisu sądowego, spółka wniosła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, który został zakwalifikowany jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 2 czerwca 2014 r. Wniosek ten został następnie oddalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. zaś wywiedzione od niego zażalenie zostało oddalonie postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r. Postanowieniem z 20 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odrzucił skargę spółki, w wyniku, czego strona wraz ze skargą kasacyjną złożyła kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy – zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. odmówiono spółce przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca został wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 540 złotych. Pełnomocnik spółki w związku z wezwaniem ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, które to żądanie zostało rozpoznane negatywnie – postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. orzeczeniem z dnia 7 marca 2016 r. odrzucił zażalenie spółki na wymienione postanowienie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. podzielił stanowisko Sądu I instancji, oddalając zażalenie strony. W takim stanie, na mocy zarządzenia z dnia 16 sierpnia 2016 r., wezwano skarżącą spółkę do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 14 października 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego (w kwocie 540 zł) od skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Wezwanie to zostało doręczone stronie w dniu 7 września 2016 r. pełnomocnik skarżącej, w dniu 14 września 2016 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji przywołując art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że w związku z uprawomocnieniem się postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 marca 2016 r. pełnomocnikowi strony skarżącej doręczono w dniu 7 września 2016 r. wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 14 października 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego (w kwocie 540 zł) od skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Zapoczątkowany tym zdarzeniem bieg siedmiodniowego terminu do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej upływał w dniu 14 września 2016 r. Zauważył, że odrzuceniu skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego nie stało na przeszkodzie okoliczność, że w dniu 14 września 2016 r., w czasie biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej, strona skarżąca złożyła kolejny wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Nieopłacenie skargi kasacyjnej w terminie powodowało jej odrzucenie. Odnośnie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd I instancji uznał, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie z uwagi na okoliczności sprawy znajdowało uzasadnienie w treści art. 249a p.p.s.a. W przypadku bowiem ewentualnego zaskarżenia przez stronę postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej strona nie będzie zobowiązana do uiszczenia żadnych kosztów postępowania, o czym przesądza treść art. 220 § 4 p.p.s.a. E. Spółka z o.o. w M. zażaleniem zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie: 1. art. 249a p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy, podczas gdy nie został rozpatrzony wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych, 2. art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu sadowego w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Podnosząc te zarzuty skarżąca spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia Sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Przyczyna negatywnego dla strony orzeczenia w związku z wniesioną przez nią skargą kasacyjną w sprawie, jej odrzucenia, był fakt nieopłacenia przez skarżącą spółkę należnego wpisu sądowego pomimo wezwania jej do dokonania tej czynności w określonym w wezwaniu terminie. Jak bowiem wynika z treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżąca spółka została, w wyniku podejmowanych tak przez nią jak i Sąd I instancji czynności procesowych, niewadliwie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wywiedzionej przez nią od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z 20 października 2014 r., odrzucającego skargę spółki. Wezwanie z dnia 17 sierpnia 2016 r., stanowiące wykonanie zarządzenia z dnia 16 sierpnia 2016 r., było kolejnym w sprawie wezwaniem spółki do uiszczenia należnego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 540 złotych. Uprzednio, bowiem wzywano stronę do uiszczenia tego wpisu zarządzeniem z dnia 14 października 2015 r. w związku, z którym strona wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. Jak wynika z analizy akt sprawy wymienione wezwanie z dnia 17 sierpnia 2016 r., doręczone został pełnomocnikowi skarżącej spółki w dniu 7 września 2016 r. Siedmiodniowy termin do jego wykonania upływał wobec tego, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, w dniu 14 września 2016 r. W tej dacie strona, działając przez pełnomocnika, wpisu nie uiściła a wyłącznie złożyła kolejny w sprawie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. W takim stanie sprawy Sąd I instancji zasadnie, stosownie bowiem do treści powołanego art. 220 § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę kasacyjną jako środek odwoławczy od którego pomimo wezwania, nie uiszczono należnego wpisu. Odnosząc się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zażalenia odnoszącej się do zarzutu 2 – naruszenia art. 220 § 3 p.p.s.a., przyznać należy rację autorowi w tej części, w której, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wywodzi, że okolicznością zwalniającą stronę z obowiązku uiszczenia wpisu w terminie wyznaczonym w wezwaniu jest złożenie w tymże terminie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Istotnie, mechanizm związany z kolejnością czynności, jakich podjęcie spoczywa na sądzie administracyjnym w związku z wniesieniem przez stronę postępowania wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w otwartym terminie, zakreślonym w wezwaniu strony do uiszczenia należnych w sprawie kosztów sądowych – wpisu, ma na celu zagwarantowanie takiej stronie dostępu do sądu w przypadku, gdy nie jest ona potencjalnie w stanie partycypować w kosztach procesu. Nie oznacza to jednak, że modus operandi polegający na obowiązku uprzedniego rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy przed ziszczeniem się obowiązku uiszczenia stosownej opłaty, a następnie ponownego wezwanie strony do jej wniesienia w przypadku negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma charakter bezwzględnie obowiązujący – niezależny od okoliczności procesowych sprawy. Kolejne żądanie przyznania prawa pomocy zgłoszone w związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej (por. postanowienia NSA z dnia: 18 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 764/14; 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12). Innymi słowy, po zakończeniu postępowania z wniosku przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów procesu, sąd ma obowiązek ponownego wezwania strony do uiszczenia stosowanej opłaty, wyznaczając przy tym termin do dokonania tej czynności oraz rygor jej niewykonania, jeśli zaś strona po otrzymaniu takiego wezwania, przed upływem terminu do uiszczenia należnych kosztów postępowania wystąpi z kolejnym (ponownym) wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy, to wówczas bieg terminu do wniesienia opłaty nie zostaje przerwany. Jak już opisano, taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdzie w związku z pierwszym wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy i który to został rozpoznany dla niej negatywnie, co w konsekwencji skutkowało ponowieniem wezwania do uiszczenia wpisu, w związku z którym strona powtórnie wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy. Taki stan powodował, wobec powyższych wywodów, że Sąd I instancji prawidłowo podjął działania będące następstwem pierwszego wezwania do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej, zaś obowiązkiem strony było uiszczenie wpisu wobec skierowania do niej niewadliwego powtórnego wezwania do wniesienia stosownej opłaty. Powyższe czyni niezasadnym omówiony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniem art. 220 § 3 p.p.s.a. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym, w przypadku gdy rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania tego prawa umarza się. Trafnie w tej kwestii wywiódł Sąd I instancji, że w przypadku zaskarżenia jego orzeczenia storna nie będzie, stosownie do art. 220 § 4 p.p.s.a., zobowiązana do ponoszenia żadnych kosztów postępowania. Skarżąca, bowiem na tym etapie postępowania sprowadzającego się, wobec niewypełnienia przez nią obowiązku uiszczenia wpisu inicjującego podjęcie czynności procesowych związanych z wniesioną skargą kasacyjną, do ewentualnej możliwości zaskarżenia w drodze zażalenia orzeczenia odrzucającego tą skargę kasacyjną, nie ma obowiązku ponoszenia kosztów procesu – wpisu od zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.