VI SA/Wa 3123/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z siedzibą w W.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz skarżącej K. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. Uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. stwierdziła, że K. S. – dalej: "Skarżąca" uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że egzaminowana uzyskała następujące oceny: z części pierwszej ocenę dostateczną, z części drugiej ocenę dobrą, z części czwartej ocenę dostateczną, z części piątej ocenę bardzo dobrą, a z części trzeciej - ocenę niedostateczną. Powołując się na przepis art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 z późń. zm.) – dalej: "ustawa Prawo o adwokaturze", Komisja stwierdziła, że egzaminowana uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. 2. Pismem z dnia [...] maja 2013 r. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej uchwały zarzucając jej: 1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie: - art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej: "k.p.a. w zw. z art. 78d ust. 1 i 10 oraz art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, polegające na zaniechaniu wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich podlegających ocenie elementów pracy egzaminacyjnej w zakresie zadania z prawa cywilnego skutkujące nieuzasadnionym wystawieniem oceny niedostatecznej z tego przedmiotu, podczas gdy obiektywna i wszechstronna ocena tej pracy powinna skutkować wystawieniem co najmniej oceny dostatecznej; - art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez sprzeczną z zasadą równości ocenę pracy Skarżącej w sposób surowszy od ocen prac z tej samej części egzaminu sporządzonych przez innych zdających, zarówno w ramach Komisji nr [...] jak i pozostałych Komisji; 2) naruszenie prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie: - art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, podczas gdy prawidłowa ocena pracy w zakresie zadania z prawa cywilnego powinna skutkować ustaleniem pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego; - art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1 i 6 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego w zakresie zadania z prawa cywilnego z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych w ramach egzaminu adwokackiego, w szczególności zaś oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa cywilnego na opisach istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego z jednoczesnym potraktowaniem tych opisów, jako dokumentów zawierających wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac; - art. 78d ust. 1 i 10 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, poprzez niedostosowanie przyjętej ustawą skali ocen do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a tym samym nieuwzględnienie i nie określenie stopnia w jakim sporządzona praca egzaminacyjna powinna odpowiadać ocenie pozytywnej. W uzasadnieniu zarzutów Skarżąca odniosła się szczegółowo do wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczących oceny rozwiązanego przez Skarżącą zadania z zakresu prawa cywilnego. Skarżąca wskazała, że Sąd I instancji dokonał ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, co może stanowić obrazę art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.), zwanej dalej "k.p.c.". Skarżąca szczegółowo wykazała, które z ustaleń Sądu pozostają w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wskazując na sprzeczności, co rodzi zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1, Skarżąca wskazała, że w odniesieniu do ustalenia jakie poczynił Sąd, nie dając wiary zeznaniom powódki i jej męża, że materiał na budowę wybierał i kupował pozwany, bowiem zeznanie to jest sprzeczne z § 3 umowy stron, rodzi możliwość rozważania naruszenia przepisu art. 245 k.p.c. Ustalenie sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, że pozwany wykonując dach zauważył, że drewno z którego została wykonana więźba dachowa ma mniejsze przekroje niż wynikało to z projektu, zgłosił ustnie kierownikowi budowy, że trzeba dołożyć płatwie i słupy, co zostało przez nią zaakceptowane - doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowej oceny, że pozwany "wykonał ciążący na nim obowiązek (art. 647kc)". W dalszej części Skarżąca wywodzi, że przyjmując nawet, że drewno na konstrukcję dachu dostarczyła powódka, stosownie do art. 634 kc w zw. 656 kc, pozwany, wiedząc, że jest to materiał wadliwy (a przyznał, że był tego świadomy) powinien powiadomić o tym fakcie powódkę i wstrzymać się z wykonaniem dachu. Działanie pozwanego nie stanowi wykonania ciążącego na nim obowiązku, a odmienna ocena dokonana przez Sąd I instancji może być oceniana jako naruszenie przepisu art. 634 kc w zw. 656 kc. Skarżąca ponadto podniosła, że skoro powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 150.000 zł pismem z dnia 7 stycznia 2011 r., doręczonym 10 stycznia 2011r., zasadnym jest postawienie zarzutu naruszenia przepisu 455 kc w zw. z art. 481 § 1 i 2 kc. Skoro pismo zostało doręczone 10 stycznia 2011 r. pozwany był wezwany do zapłaty do dnia 17 stycznia 2011r., odsetki należy liczyć od dnia 18 stycznia 2011 r. a nie od dnia wniesienia powództwa, jak uczynił to Sąd I instancji. Skarżąca podniosła, że dokonała prawidłowej analizy stanu faktycznego przedstawionego w zadaniu i sporządziła apelację poprawną zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Skarżąca podniosła ponadto iż trafnie przyjęła, że ewentualna odpowiedzialność kierownika budowy wobec powódki, nie wyłącza odpowiedzialności pozwanego wobec niej. Skarżąca podniosła, iż uwzględniając interes powódki, wyrok winien być zaskarżony w części oddalające powództwo ponad kwotę 45.300 zł oraz w części orzekającej o odsetkach ustawowych od kwoty 45.300 zł orzeczonych w pkt 1 wyroku oraz w części zasądzającej koszty postępowania w pkt 1 wyroku - przy określeniu wps na 104.700 zł. Skarżąca podniosła, że zgodnie z wytycznymi, jako główny zarzut apelacji postawiła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci art. 233 § 1 kpc. Skarżąca podniosła, iż w istocie w swej pracy wskazała na naruszenie przepisu art. 245 kpc ujmując go w ramy naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Skarżąca zarzuciła również obrazę prawa materialnego z art. 471 kc w zw. z 355 kc poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż roszczenie odszkodowawcze powódki wynikające z nienależytego wykonania wiążącej strony umowy jest następstwem okoliczności, za które pozwany nie ponosi odpowiedzialności. Skarżąca zarzuciła także obrazę art. 651 kc poprzez jego niezastosowanie pomimo, że pozwany jako wykonawca nie zawiadomił niezwłocznie powódki o przeszkodach w realizacji wykonania robót, uniemożliwiających prawidłowe jej wykonanie z wadliwego materiału tj. z drewna o złych wymiarach, niezgodnych z projektem. Zarzuciła również obrazę art. 65 kc poprzez dokonanie wykładni umowy w sposób nieuwzględniający zgodnego zamiaru stron. Jak podniosła Skarżąca w kontekście przywołanych w pkt I wytycznych, Skarżąca powołując w swojej pracy zarzut naruszenia art. 467 kc w zw z art. 355 kc spełniła dodatkowe wymagania, niezawarte w sformułowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wytycznych, a uznane - jak wynika z uzasadnienia oceny cząstkowej egzaminatora SSO A. M. - przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] za niezbędne dla kompleksowej polemiki z Sądem I instancji. Skarżąca podniosła, że problem zdefiniowany w ramach punktu oznaczonego w wytycznych jako ad 5 rozwiązała poprzez wyraźne wskazanie, że pozwany wiedząc o wadach materiału powinien o tym fakcie powiadomić powódkę i wstrzymać się z wykonaniem dachu do momentu uzyskania zgodny na zastosowanie niewłaściwego materiału, a nie wykonać dach z wadliwego materiału i post factum ustalać naprawienie wadliwego dachu przez założenie płatwi. Takie działanie pozwanego nie stanowi wykonania ciążącego na nim obowiązku a odmienna ocena dokonana przez Sąd I instancji może być oceniana jako naruszenie przepisu art. 634 w zw z art. 656 przez błędną ich wykładnię i zastosowanie. Powyższy zarzut został sformułowany przez skarżącą w ujęciu wskazującym na naruszenie art. 651 kc, co Komisja Egzaminacyjna nr [...] traktowała jako możliwość alternatywną względem sformułowanego w wytycznych zarzutu naruszenia art. 634 kc z zw 656 kc. Zdaniem Skarżącej zarzut naruszenia art. 651 kc był na gruncie przedstawionego zadania bardziej adekwatny niż zarzut naruszenie art. 634 kc w zw, z art. 656 kc. W dalszej części uzasadnienia Skarżąca szczegółowo wskazała, cytując oceny egzaminatorów, polemizując w sposób szczegółowy z każdym ich fragmentem, na poparcie przytaczając orzecznictwo Sądu Najwyższego, a nadto obszernie odwołując się do komentarza Sędzi M. Manowskiej "Apelacja w postępowaniu cywilnym, komentarz i orzecznictwo". Skarżąca zarzuciła niejednolitość w ocenianiu prac egzaminacyjnych, która jest sprzeczna z poczuciem sprawiedliwości i wniosła o przeprowadzenie dowodu z losowo wybranych prac wraz z wynikami egzaminów. Skarżąca podniosła, że ma świadomość, że jej praca nie jest pracą zasługującą na szczególne wyróżnienie, jednakże w swej pracy wypełniła przesłanki określone w art. 78 e ust 2 ustawy Prawo o Adwokaturze. Skarżąca wniosła o zmianę oceny cząstkowej z zadania trzeciej części egzaminu adwokackiego z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną (co najmniej dostateczną) oraz uchylenie zaskarżonej uchwały i wydanie uchwały stwierdzającej uzyskanie pozytywnej oceny z egzaminu adwokackiego. 3. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że pracę z zakresu prawa cywilnego oceniało dwóch egzaminatorów: SSO A. M., która wystawiła ocenę niedostateczną i adw. M. B., który wystawił ocenę niedostateczną. Egzaminator SSO A. M. wskazała, że wymogi formalne apelacji zostały spełnione: zachowany termin, prawidłowo określono wartość przedmiotu zaskarżenia, wskazanie zakresu zaskarżenia, wskazanie zarzutów apelacyjnych, wniosków apelacyjnych, podpisania apelacji z tym, że nieprawidłowo określono wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 104.700 zł. W odniesieniu co do zakresu zaskarżenia, który egzaminator w 1 części oceny uznała za prawidłowy w końcowej części oceny zarzuciła, że zarówno zakres zaskarżenia jak i wnioski apelacyjne niezrozumiałe niesprecyzowane prawidłowo. Zbędnie postawiono wniosek ewentualny. Uzasadnienie wskazanych zarzutów apelacyjnych ograniczone jedynie do krótkiego uzasadnienia podstawy odpowiedzialności. Apelujący nie wskazał większości istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zaznaczyła z kolei, że egzaminator adw. M. B. wskazał, że apelacja nieprawidłowo wskazuje pkt 1 zaskarżonego wyroku, który w całości zawierał rozstrzygnięcie korzystne dla powoda. W części poświęconej na żądanie apelacji powinna ona dokładnie wskazywać jakiego rozstrzygnięcia powód żąda. Zdający nie postawił zarzutów naruszenia art. 481 § 1 i 2 kc, art. 455 kc oraz art. 634 kc w zw 656 § 1 kc a więc zarzutów będących kluczowymi w sprawie będącej przedmiotem kazusu. Zakres zaskarżenia jest nadmierny w okolicznościach sprawy (zarówno w sferze żądania głównego jak i odsetek). Razi w okolicznościach sprawy wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego wyroku. Komisja egzaminacyjna II Stopnia oceniając zadanie egzaminacyjne przez pryzmat ocen dokonanych przez egzaminatorów, jak i zarzuty podniesione przez Skarżącą stwierdziła, że argumenty Skarżącej nie znajdują faktycznego uzasadnienia i odzwierciedlenia w zadaniu egzaminacyjnym powódki. Wyjaśniła, że prawdą jest, że Skarżąca wskazała jako wpis kwotę 104.700 zł, nie wskazując dlaczego żądanie tej kwoty w świetle opinii biegłego jest zasadne. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że sposób zaskarżenia "w części oddalającej powództwo ponad kwotę 45.300 wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty oraz w części orzekającej o odsetkach ustawowych od kwoty 45.300 zł orzeczonych w pkt 1 wyroku oraz zasadzającej w części koszty postępowania w pkt 1 wyroku" - jest daleki od precyzji. Komisja zgodziła się z ocenami egzaminatorów. Wskazała, że formułując zarzuty, Skarżąca prawidłowo sformułowała zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez uznanie przez sąd I instancji za niewiarygodne zeznań powódki pomimo wiarygodnych i wzajemnie uzupełniających się zeznań, a w szczególności zeznań męża powódki jak i z dokumentacji i opinii biegłego wynika iż pozwany wadliwie wykonał zlecone mu w ramach umowy o roboty. Nadto powódka zarzuciła naruszenie przepisu art. 471 kc w zw. z art. 355 kc, polegającą na uznaniu, iż roszczenie odszkodowawcze powódki, wynikające z nienależytego wykonania łączącej strony umowy jest następstwem okoliczności, za które pozwany nie ponosi odpowiedzialności, podczas gdy wykonawca w ramach powierzonych mu prac w sytuacji stwierdzenia nieprawidłowości powinien zgłosić pisemne zastrzeżenia do wadliwości projektu w zakresie dachu do dziennika budowy oraz powinien zwrócić na to uwagę kierownikowi budowy i niezwłocznie zgłosić to inwestorowi. Komisja dodała, że naruszenia art. 651 kc polegające na pominięciu faktu, iż pozwany jako wykonawca nie zawiadomił niezwłocznie powódki jako inwestora o przeszkodach w realizacji wykonania robót uniemożliwiających prawidłowe ich wykonanie w szczególności nie poinformował powódki o wadliwym materiale do wykonania dachu tj. o złych wymiarach drewna, które nie odpowiadały parametrom w przyjętym projekcie. Naruszenie art. 65 kc poprzez dokonanie wykładni umowy w sposób nieuwzględniający zgodnego zamiaru stron poprzez przyjęcie, iż wykonawca prac odpowiada tylko za techniczny rezultat swoich prac i nie odpowiada za wady wynikające z wad projektu, jeżeli o wadach tych uprzedził zamawiającego, podczas gdy z celu umowy jak i jej postanowień wynika, iż jest on zobowiązany do wykonania robot zgodnie z projektem budowlanym dostarczonym przez zamawiającego i ze sztuką budowlana oraz jest gwarantem wykonania tych prac w ramach łączącej strony umowy. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części i orzeczenie co do istoty poprzez zasadzenie od pozwanego na rzecz powódki żądanej ponad zasądzoną w wyroku sądu I instancji w pkt 1 kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Zasadzenie w całości od pozwanego na rzecz powódki kosztów za 1 i 2 instancję, a nadto złożyła wniosek ewentualny o uchylenie wyroku sadu 1 instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zgodziła się w pełni z oceną egzaminatora adw. M. B., że apelacja nie wskazuje jakiego w istocie rozstrzygnięcia powód żąda poprzez wskazanie kwot i okresów za jakie domaga się odsetek i należy się zastanawiać jakie jest faktyczne żądanie apelacji. Zgodziła się w pełni z oceną egzaminatora SSO A. M., że Skarżąca w ogóle nie wyłowiła i nie wskazała istotnych sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym stawiając zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. aczkolwiek specyficzny sposób sformułowania w tym zakresie oceny egzaminatora utrudnia jaj zrozumienie jednak w sposób jasny wskazuje, że na 7 istotnych sprzeczności skarżąca zauważyła w istocie jedynie to, że pozwany nie odpowiada tylko wówczas za nienależyte wykonanie umowy jeżeli jest to następstwem okoliczności, za które pozwany nie ponosi odpowiedzialności. Tym czasem w niniejszej sprawie wykonawca o zauważonych nieprawidłowościach nie powiadomił powódki jako inwestora i nie zgłosił pisemnego zastrzeżenia w dzienniku budowy. Komisja dodała, że uzasadnienie apelacji w istocie zawiera ogólne rozważania odnoszące się do podstaw odpowiedzialności, jak słusznie oceniła egzaminator SSO A. M. i nie wskazuje żadnych konkretnych faktów na podstawie których sformułowane zostały zarzuty apelacji. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że gdyby choć część argumentów podniesionych i uzasadnionych w odwołaniu znalazło odbicie w apelacji powódki to apelacja ta byłaby oceniana jako pozytywna. Niestety odwołanie nie znajduje żadnego odbicia i uzasadnienia w treści pracy egzaminacyjnej. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że jest przygotowana do wykonywania zawodu adwokata. Nie ma więc podstaw do zmiany oceny. Ustosunkowując się do złożonego wniosku dowodowego Komisja II Stopnia w trakcie posiedzenia wniosek ten oddaliła wskazując, że o ocenie pracy decydują wyłącznie kryteria ocen wskazane w art. 78d ust. 1 i art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, a ocena każdej pracy ma charakter indywidualny a nie porównawczy i dla rozstrzygnięcia odwołania nie ma znaczenia sposób oceny innych prac przez pozostałe komisje. Mając powyższe na uwadze Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że skoro odwołanie od oceny z części trzeciej egzaminu adwokackiego, tj. zadania z prawa cywilnego okazało się niezasadne, to Skarżąca nie uzyskała pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, albowiem z jednej części egzaminu adwokackiego uzyskała ona ocenę negatywną. Fakt ten skutkuje podjęciem uchwały o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały. 4. Pismem z dnia [...] października 2013 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższą uchwałę z dnia [...] sierpnia 2013 r. zarzucając jej: 1) naruszenia prawa materialnego: - art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 78d ust. 1 i 10 tej ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego Skarżącej z części trzeciej egzaminu z pominięciem zawartych w hipotezie w/w przepisów kryteriów i skali ocen oraz niedokonanie merytorycznej oceny apelacji cywilnej sporządzonej w trakcie egzaminu adwokackiego przez Skarżącą; - art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78d ust. 1 i 6 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego w zakresie zadania z prawa cywilnego z naruszeniem zasad oceny prac egzaminacyjnych, w sytuacji, w której rozwiązanie zadania z prawa cywilnego zachowywało wymogi formalne, zawierało właściwie zastosowane przepisy prawa i wskazywało na umiejętność ich interpretacji, zaś zaproponowany przez skarżącą sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny i uwzględniał interes strony; 2. mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa procesowego: - art. 7, 8, 77 § 1 i 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez: - pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozważenia wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, - pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały szczegółowego uzasadnienia prawnego stanowiska organu II instancji w zakresie uznania tych zarzutów odwołania, które zostały uznane za niezasadne, - zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji załatwienie sprawy z. pominięciem słusznego interesu strony, - nie odniesienie się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu, a w szczególności dotyczących błędnego przyjęcia przez Komisję Egzaminacyjną, że Skarżąca nie dostrzegła większości zarzutów naruszenia prawa w zadaniu egzaminacyjnym z prawa cywilnego, podczas gdy zastosowane przez Skarżącą przepisy pokrywają się z opisem istotnych zagadnień, a co istotniejsze, skarżąca powołując w swojej pracy zarzuty naruszenia art. 471 k.c. w zw. z art. 355 k.c. oraz art. 65 k.c. dostrzegła również inne aspekty wadliwości zaskarżonego wyroku, które nie zostały powołane w wytycznych, jak również błędne przyjęcie, iż skarżąca nie wskazała prawidłowego rozwiązania zadania z trzeciej części egzaminu oraz błędnie wskazała sposób zaskarżenia wyroku, - art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie sprawy przez Komisję II stopnia merytorycznie po raz drugi, - art. 6, 7, 8, 77 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego, przejawiające się w oddaleniu wniosku dowodowego z dokumentów w postaci losowo wybranych prac wraz z wynikami z egzaminu adwokackiego ogłoszonymi przez Komisje Egzaminacyjne nr 1, 2, 4, 5, 7, 8. 9, 10, 11, 13 i 14 przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie. Mając na względzie powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i Komisji II stopnia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. 5. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia podtrzymała dotychczasowe stanowisko twierdząc, że zarzuty skargi nie są zasadne. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). 2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 3. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji bądź postanowieniu został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała jak również uchwała ją poprzedzająca narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. 4. Prawidłowe rozpoznanie skargi wymaga na wstępie analizy i właściwej wykładni przepisów prawa, które stały się podstawą skarżonej decyzji. Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy Prawo o adwokaturze Egzamin adwokacki składa się z pięciu części i polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu (art. 78d ust. 1 i 2). Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego (art. 78e ust. 2 i 3). Podkreślić zatem należy, iż przepisy art. 78e ust.2 i ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze wymagają, aby każda część pracy pisemnej była dokonywana niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów, jednego wskazanego przez Ministra Sprawiedliwości a drugiego wskazanego przez Naczelną Radę Adwokacką. Zgodnie z przepisem art. 78h. 1. Od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2. 9. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Egzamin adwokacki przeprowadzają komisje egzaminacyjne do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego, w składzie 8 członków, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, a do składu komisji egzaminacyjnych kandydatów na członków wskazują: Minister Sprawiedliwości - 4 egzaminatorów i 4 zastępców egzaminatorów, Naczelna Rada Adwokacka - 4 adwokatów, jako egzaminatorów i 4 adwokatów, jako zastępców egzaminatorów (art. 78 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze), przy czym członek Komisji Egzaminacyjnej podlega wyłączeniu z przyczyn podanych w art. 78 ust. 6 ustawa Prawo o adwokaturze 10. Dbałość w prowadzonym postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu adwokackiego wymaga uwzględnienia, że zawód adwokata ma status zawodu zaufania publicznego. Ustawodawca dostrzegając potrzebę zagwarantowania właściwego standardu wykonywania pomocy prawnej przez adwokata, tak ukształtował przebieg egzaminu zawodowego, aby w sposób wszechstronny umożliwić sprawdzenie przygotowania i przydatności do tego zawodu. Egzamin adwokacki polega bowiem, zgodnie z treścią art. 78d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, na sprawdzeniu przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W orzecznictwie wskazuje się na konieczność należytego wyważenia dwojakiego rodzaju interesów, o których stanowi art. 7 k.p.a., społecznego oraz interesu obywateli. Z zasady równowagi we współistnieniu dwojakiego rodzaju interesów wypływa konieczność wyraźnego, szczegółowego uzasadnienia w razie przyznania prymatu względom społecznym nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w razie wydania negatywnej dla strony decyzji organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg rozumowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 1800/06). Mając na uwadze opisane zasady i cel, jakiemu ma służyć egzamin adwokacki, należy zauważyć, że zgodnie z art. 78e ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze przy ocenie rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Z powyższego wynika, że ocena pracy egzaminacyjnej pod względem zachowania wymogów formalnych jest jednym z istotnych elementów oceny tej pracy. Tymczasem organ II instancji nie odniósł się szczegółowo do następujących zarzutów postawionych przez Skarżącą uchwale Komisji I stopnia: • zarzutu naruszenia przepisu art. 634 k.c. z zw. z art. 656 k.c. przez błędną jego wykładnię i zastosowanie, pomimo, iż skarżąca podnosi w odwołaniu iż ten zarzut postawiła, ujmując go w ramy zarzutu naruszenia art. 651 k.c., a dostrzegając (zgodnie z wytycznymi) przedmiotowe uchybienie Sądu I instancji, co Egzaminatorzy w uzasadnieniu przyjęli jako zarzut alternatywny; • zarzutu nie podniesienia naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., podczas gdy skarżąca podnosi w odwołaniu, że szczegółowo odniosła się do opisanego zarzutu, wykazując w tym zakresie istotne sprzeczności; • zarzutu nie dostrzeżenia przez Skarżącą większości zarzutów naruszenia przepisów prawa w zadaniu egzaminacyjnym z części trzeciej, podczas gdy zastosowane przez skarżąca podnosiła w odwołaniu, że wskazane przez nią przepisy prawa pokrywają się z opracowanymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości wytycznymi, a co istotniejsze, skarżąca powołując w swojej pracy zarzuty naruszenia art. 471 k.c. z zw. z 355 k.c. oraz art. 65 k.c., dostrzegła również inne istotne aspekty wadliwości zaskarżonego wyroku, które nie zostały przywołane w wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości, a dostrzeżenie których przez zdającego uznawane było jako konieczne i prawidłowe przez Komisję Egzaminacyjną nr [...]; • Skarżąca błędnie wskazała sposób zaskarżenia wyroku w zadaniu egzaminacyjnym w części trzeciej, podczas skarżąca wskazywała w odwołaniu, że poprawność zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, co skarżąca w szczególności uzasadniła na stronie 16 i nast. odwołania. Komisja II w swoim uzasadnieniu nie odniosła się do wskazanych wyżej zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą. Uzasadnienie, nie zawiera argumentacji w tym przedmiocie, choć o takim obowiązku organu odwoławczego Komisja II obszernie wspomina w treści uzasadnienia na stronie 8 powołując się na ugruntowane orzecznictwo Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lipca 2010 r., VI SA/Wa 726/10; wyrok WSA w Warszawie w z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. VI SA/Wa 98/11; wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r" II GSK 195/12. Przytoczone wyżej poglądy sądów administracyjnych w pełni podziela WSA w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, a akceptacja tych poglądów oznacza równocześnie, że skarga i zarzuty w niej sformułowane zasługują na uwzględnienie. 11. W ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały brakuje właściwego uzasadnienia prawnego. W rozważaniach Komisji II na temat prawidłowości oceny egzaminatorów brak wskazania przepisów prawa, które są ich podstawą, a tym bardziej ich przytoczenia i wyjaśnienia (wbrew nakazowi art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. z art. 78 h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze). Oceny egzaminatorów zostały przytoczone w całości, bez krytycznej analizy, podziału uzasadnienia tych ocen na uwagi negatywne i pozytywne. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy ponownej ocenie pracy nie wypowiedziała się, czy na ocenę pracy miały wpływ i ewentualnie, w jakim stopniu, pozytywne uwagi kierowane przez egzaminatorów wobec apelacji skarżącego. 12. Komisja Egzaminacyjna II pominęła rozważania czy apelacja sporządzona przez Skarżącą spełniała wymagania formalne. Egzaminator SSO A. M. wskazała, iż apelacja pod kątem wymogów formalnych została prawidłowo sporządzona, czego efektem zdaniem skarżącej byłoby, w sytuacji rzeczywistego wniesienia apelacji, przyjęcie tak sporządzonej apelacji do rozpoznania, bez wzywania do uzupełnienia braków formalnych. Tymczasem Komisja Egzaminacyjna II kwestię tę w ogóle w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały pominęła. Istotą prawniczego egzaminu zawodowego powinno być zweryfikowanie, czy osoba zdająca egzamin posiada umiejętność dostrzegania określonych zagadnień i rozwiązywania problemów prawnych. To samo zagadnienie może być ujęte na różne sposoby, a ten sam problem rozwiązany przez różnorakie podejścia, byle zbliżyć sprawę do korzystnego rozwiązania. Komisja Egzaminacyjna II powinna w oparciu o kryteria wymienione w ustawie zweryfikować, czy obrana przez zdającego droga może doprowadzić do założonego celu. Tymczasem Komisja Egzaminacyjna II prowadziła jedynie rozważanie, czy zarzuty postawione w pracy egzaminacyjnej są zgodne z wcześniej ustalonymi założeniami Komisji, z pominięciem ustawowych kryteriów oceny prac egzaminacyjnych. Ponadto Komisja II stopnia uznała w uzasadnieniu uchwały (s. 11): "zgodzić się należy z oceną egzaminatora SSO A. M., że skarżąca w ogóle nie wyłowiła i nie wskazała istotnych sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym stawiając zarzut naruszenia art. 233 §1 k.p.c - aczkolwiek specyficzny sposób sformowania w tym zakresie oceny egzaminatora utrudnia jej zrozumienie jednak w sposób jasny (...). Skoro Komisja II stopnia nie zrozumiała w sposób jednoznaczny uzasadnienia sporządzonej oceny przez egzaminatora SSO, wyrażając w tym zakresie wskazane powyżej wątpliwości, to w jaki sposób mogła ona ocenić i skontrolować poprawność rozstrzygnięcia egzaminatora, do czego jest przecież powołana. Brak należytego zrozumienia uzasadnienia takiej oceny przez Komisję już tylko w tym zakresie dyskwalifikuje uchwałę Komisji jako sprzeczną z normą prawną art. 78e prawa o adwokaturze. 13. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy obu instancji powinny odnieść się do powyższych zarzutów skarżącej biorąc je pod uwagę przy ocenie rozwiązania przez Skarżącą pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego. 14. Ponadto ponownie oceniając pracę skarżącej, organy uwzględnią potrzebę rozważenia skali ocen (pozytywna bądź negatywna), o jakich mowa w art. 78d ust. 10 ustawy – Prawo o adwokaturze, biorąc pod rozwagę wszystkie przesłanki pozwalające na dokonanie takiej oceny, o jakich mowa w art. 78e ust. 2 tej ustawy. W świetle tego przepisu ocenę pozytywną może uzyskać osoba, która przedstawiła takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnych, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego. Nie oznacza to jednak, iż jakiekolwiek uchybienia w tym zakresie uzasadniają ustalenie negatywnej oceny z egzaminu, gdyż niezbędne jest rozważenie wszystkich przesłanek o jakich mowa w art. 78e ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze i wskazanie ich wpływu na końcową ocenę z danej części egzaminu. Sąd w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1694/12, w którym stwierdzono: " (...) ani z art. w art. 365 ust. 2 o rad praw., ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokat. nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych". Zdaniem Sądu gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy. 15. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, przekazując sprawę Komisji I stopnia do ponownego rozpatrzenia poprawności rozwiązania przez Skarżącą zadania egzaminacyjnego z części trzeciej egzaminu, uwzględni wskazane wcześniej uwagi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.