II SA/Ol 215/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu bezzasadnej odmowy przekazania automatu jednostce badającej 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej Spółki A kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3) orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku W dniu 16 września 2010r. Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia poświadczenie rejestracji o nr "[...]", uprawniające spółkę A do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania automatu do gier o niskich wygranych "[...]", nr fabryczny: "[...]". Decyzją z dnia "[...]" Naczelnik Urzędu Celnego (dalej też jako: "organ I instancji") cofnął to poświadczenie rejestracji, powołując się na wyniki eksperymentu przeprowadzonego w dniu 20 grudnia 2009r. przez funkcjonariuszy Służby Celnej oraz opinię biegłego sądowego z dnia 17 maja 2010r., zgodnie z którymi sposób działania automatu był niezgodny z warunkami rejestracji, gdyż umożliwiał grę za stawki wyższe niż ustawowa wysokość maksymalnej stawki za udział w jednej grze. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]". Wyrokiem z dnia 25 października 2011r., sygn. akt II SA/Ol 717/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na powyższą decyzję. Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013r., sygn. akt II GSK 177/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok oraz decyzję organów I i II instancji, wskazując, że zgodnie z § 7, 8 i 14 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946 ze zm.) podstawą rozstrzygnięcia organu o zarejestrowaniu lub cofnięciu rejestracji automatu lub urządzenia do gier powinien być dowód w postaci opinii jednostki badającej, upoważnionej przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. W związku z tym postanowieniem z dnia "[...]" r. Naczelnik Urzędu Celnego zlecił Izbie Celnej w Białymstoku - Wydziałowi Laboratorium Celne przeprowadzenie badania sprawdzającego automat oraz zobowiązał spółkę do dostarczenia automatu wraz z kompletem kluczy do tej jednostki badającej w terminie 28-30 sierpień 2013 r. Pouczono jednocześnie spółkę o wynikających z art. 262 §1, §5, §5a i §5a ustawy Ordynacja podatkowa konsekwencjach niezastosowania się do wezwania organu. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Pismem z dnia 2 września 2013 r. spółka wniosła o zmianę powyższego postanowienia poprzez wyznaczenie innej jednostki badającej. Zarzuciła, że Izbie Celnej w Białymstoku brak zaplecza technicznego i personalnego do wykonywania rzeczonych badań, a także materialnej kompetencji do bycia taką jednostką. Ustosunkowując się do stanowiska strony, postanowieniem z dnia "[...]" r. Naczelnik Urzędu Celnego odmówił zmiany postanowienia z dnia "[...]" i ponownie zobowiązał spółkę do przekazania przedmiotowego automatu Wydziałowi Laboratorium Celne Izby Celnej w Białymstoku, w nieprzekraczalnym terminie do 20 września 2013r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wskazany podmiot jest uprawnioną jednostką badającą na podstawie upoważnienia Ministra Finansów nr AG10/0650/46/UP/2012/3116 z dnia 27 listopada 2012r. W odpowiedzi pismem z dnia 10 września 2013 spółka zażądała ponownego rozważenia zmiany podmiotu wyznaczonego do badania automatu, kwestionując, aby jednostka organizacyjna Służby Celnej mogła być materialnie uprawniona do przeprowadzenia badania. Wobec niewywiązania się przez spółkę z nałożonego obowiązku, postanowieniem z dnia "[...]", organ I instancji nałożył na spółkę karę porządkową w wysokości 1400 zł. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że odmowa strony nie ma oparcia w obowiązujących przepisach, nie może więc być obiektywnie uzasadniona. Wyjaśniono, że mający w sprawie zastosowanie art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej dopuszcza możliwość dyscyplinowania strony bezzasadnie odmawiającej dokonania czynności dowodowej. Podkreślono, że wyznaczony podmiot znajduje się w aktualnym wykazie jednostek badających upoważnionych do badań technicznych automatów do gier, podanym do publicznej wiadomości na stronie internetowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Organ I instancji uwzględnił, że uchylanie się strony od wykonania obowiązku stanowi istotną przeszkodę do osiągnięcia celu postępowania, jakim jest potwierdzenie bądź wykluczenie podejrzenia, że przedmiotowy automat nie spełnia warunków ustawy, co niezasadnie przedłuża postępowanie, a wręcz uniemożliwia jego merytoryczne zakończenie. W ocenie organu nałożona kara jest adekwatna i proporcjonalna do stopnia zawinienia strony. Spółka wniosła zażalenie na to postanowienie, domagając się jego uchylenia w związku z naruszeniem art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego bezzasadne zastosowanie. Zarzuciła, że Izba Celna w Białymstoku nie jest i nie może być jednostką badającą, o której mowa w art. 23b ustawy o grach hazardowych, gdyż żaden obowiązujący przepis prawa materialnego nie daje jej, jako jednostce Służby Celnej, tego rodzaju kompetencji. Strona podniosła, że Izba Celna w Białymstoku nie dysponuje akredytacją, o której mowa w art. 23 f ustawy o grach hazardowych. Stwierdziła, że organ nie skorzystał z możliwości powołania innej jednostki badającej, niewywołującej wątpliwości co do kompetencji i bezstronności, do czego był zobowiązany wyrokiem NSA. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji przedmiotowego automatu, wobec wygaśnięcia rejestracji z upływem okresu na jaki została dokonana, tj. z dniem 7 listopada 2013r. W wyniku rozpatrzenia zażalenia na postanowienie z dnia "[...]" o nałożeniu na spółkę kary porządkowej 1400 zł za nieprzekazanie automatu wyznaczonej jednostce badającej, Dyrektor Izby Celnej w dniu "[...]" orzekł o utrzymaniu w mocy tegoż postanowienia, podzielając w całości stanowisko i argumenty organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe postanowienie o nałożeniu kary porządkowej spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie, zarzucając naruszenie art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy wobec umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, kara porządkowa stała się oczywiście bezprzedmiotowa i niedopuszczalna. Powołując się na wyrok WSA we Wrocławiu sygn. akt III SA/Wr 497/13, wydany w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, strona skarżąca argumentowała, że kara porządkowa służy do dyscyplinowania strony, aby wymusić jej posłuch dla poleceń proceduralnych wydawanych w toku postępowania. Wobec tego, gdy z jakiegokolwiek powodu ustaje byt postępowania, nie ma możliwości, by utrzymała się w obrocie prawnym kara porządkowa samoistna, czyli pozbawiona oparcia w toczącym się postępowaniu. Z tego powodu skarżąca wniosła o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że strona powinna ponieść konsekwencje w postaci sankcji o charakterze porządkowym za bierną postawę i ignorowanie wezwań organu podatkowego, gdyż wskutek odmowy przekazania automatu wskazanej jednostce badającej, uniemożliwiła podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie cofnięcia rejestracji automatu. W opinii organu umorzenie postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwagi na fakt, iż kara porządkowa została nałożona na stronę w czasie trwania postępowania, w którym konieczne było przeprowadzenie określonego rodzaju dowodów i powinna być rozpoznawana wyłącznie w oparciu o przesłanki, które determinują możliwość nałożenia kary porządkowej. W ocenie organu odwoławczego nałożona kara jest zasadna, bowiem w przeciwnym wypadku oznaczałoby to przyzwolenie na ignorowanie działań organu podejmowanych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z oczywistym zamiarem doprowadzenia do sytuacji, w której wskutek trwałej przeszkody uniemożliwiającej rozstrzygnięcie istoty sprawy, prowadzone postępowanie stanie się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 23 b ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.) - na pisemne żądanie naczelnika urzędu celnego, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie jest obowiązany poddać automat lub urządzenie badaniu sprawdzającemu. W żądaniu, o którym mowa w ust. 1, wskazuje się automat lub urządzenie do gier podlegające badaniu sprawdzającemu, jednostkę badającą przeprowadzającą badanie oraz podmiot, któremu automat lub urządzenie ma być przekazane w celu przeprowadzenia badania i termin tego przekazania (art. 23b ust. 2). Stosownie do art. 23f ust. 6 ustawy o grach hazardowych minister właściwy do spraw finansów publicznych podaje do publicznej wiadomości, na stronie internetowej urzędu obsługującego tego ministra, wykaz jednostek badających upoważnionych do badań technicznych automatów i urządzeń do gier. W rozpatrywanym przypadku organ I instancji wyznaczył do sprawdzenia Laboratorium Celne Izby Celnej w Białymstoku. Organy wykazały, że jednostka ta dysponuje ważnym upoważnieniem Ministra Finansów do przeprowadzenia wymaganych badań automatu do gry o niskich wygranych. Tym samym bezpodstawnie spółka uchylała się od przekazania automatu do sprawdzenia przez tę jednostkę badającą. W rozpoznawanej sprawie uchylenie zaskarżonego postanowienia o wymierzeniu kary porządkowej za nieprzekazanie przedmiotowego automatu do gry do zbadania wyznaczonej jednostce badającej jest jednak konieczne z uwagi na to, że przed jego wydaniem rejestracja tegoż automatu wygasła z dniem 7 listopada 2013r. Z tego powodu postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gry stało się bezprzedmiotowe, o czym organ I instancji rozstrzygnął decyzją z dnia "[...]" W dacie orzekania przez organ II instancji o karze porządkowej nie istniała więc już potrzeba ustalenia, czy kwestionowany automat do gry rzeczywiście odpowiada warunkom ustawowym. Tym samym bezcelowe było stosowanie przymusu, w postaci kary pieniężnej, do wykonania nałożonego obowiązku, tj. przekazania wyznaczonej jednostce badającej automatu wraz z kluczami w celu jego sprawdzenia. Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia art. 262 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 749), uprawniający organ do wymierzenia pieniężnej kary porządkową m.in. za bezzasadną odmowę okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, stanowi konsekwencję uprawnień organu do prowadzenia postępowania dowodowego, wynikających z obowiązku dochodzenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością, której ustalenie warunkuje wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia merytorycznego kończącego postępowanie w sprawie. Stosowanie tego przepisu ma rację tylko w celu przymuszenia strony, pełnomocnika strony, świadka lub biegłego do wykonania obowiązków procesowych wynikających z wezwania organu lub innych tego rodzaju obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisu prawa. Dlatego w czasie wymierzenia kary porządkowej wykonanie obowiązku musi być aktualne. Tak samo rozumiana jest instytucja kary porządkowej na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 88 § 1 k.p.a.), czy Kodeksu postępowania karnego (art. 285 i 287 k.p.k.), w których ustawodawca zobowiązał właściwe organy do prowadzenia postępowania dowodowego i oparcie na jego podstawie rozstrzygnięcia sprawy. W literaturze przedmiotu i w orzecznictwie prezentowany jest jednolicie pogląd, że kara porządkowa nie jest karą w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz środkiem przymuszającym zobowiązanego do dokonania nakazanej czynności procesowej (por. Andrzej Wróbel Komentarz aktualizowany do art. 88 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). W postanowieniu z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt II AKz 61/07 (LEX nr 269367) Sąd Apelacyjny w Krakowie argumentował zaś, że bezcelowe jest stosowanie kary porządkowej, gdy nie ma już do czego przymuszać. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że zastosowanie art. 262 Ordynacji podatkowej w sytuacji umorzenia postępowania głównego jest niedopuszczalne (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 października 2013r., sygn. akt III SA/Wr 497/13, wydany w analogicznym stanie faktycznym i prawnym oraz wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 lutego 2014r., sygn. akt I SA/Łd 1206/13, publ. na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Z mocy art. 152 tejże ustawy Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Oznacza to, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od chwili wydania wyroku, mimo iż jest on nieprawomocny. O kosztach postępowania, obejmujących zwrot uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł oraz udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 490 ).