II FZ 464/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2703/13 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 28 sierpnia 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. W powyższej skardze zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, który uzasadniono tym, że wyegzekwowanie tak wysokiej kwoty zobowiązania podatkowego wynikającej z zaskarżonej decyzji wobec złego stanu majątkowego skarżącego spowoduje utratę środków do życia jego i jego rodziny. Podano, że do ok. 13 września 2013 r. skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z uwagi na brak zatrudnienia nie posiada żadnych oszczędności, co więcej trudna sytuacja finansowa zmusiła go do zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego w celu zaspokojenia bieżących, podstawowych potrzeb życiowych (wysokość zadłużenia z tego tytułu wynosi 2.900 zł, a miesięczna rata 100 zł). Trudną sytuację potwierdza również fakt, że rata kredytu na zakup nieruchomości gruntowej należącej do jego małżonki została zawieszona do stycznia 2014 r. Skarżący wskazał, że obecnie został zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 2.156 zł netto. Posiada na utrzymaniu bezrobotną żonę oraz dwójkę dzieci w wieku 8 i 11 lat. W ocenie Skarżącego pozbawienie środków do życia jego rodziny doprowadzi do wyrządzenia znacznej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków. Brak wstrzymania wykonania decyzji w konsekwencji może doprowadzić rodzinę skarżącego do "dolnej granicy obszaru ubóstwa", skutkującym m.in. niedożywieniem dwójki jego dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 sierpnia 2013 r. Sąd wyjaśnił, że wniosek złożony przez skarżącego nie spełnia przesłanek określonych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Skarżący wskazał, że wyegzekwowanie tak wysokiej kwoty zobowiązania podatkowego wynikającej z zaskarżonej decyzji wobec złego stanu majątkowego skarżącego zagrażałoby egzystencji jego i jego rodziny. Sąd zauważył jednak, że skarżący nie poparł swoich oświadczeń żadnymi dokumentami, które mogłyby je potwierdzać. I tak, do wniosku nie załączono chociażby zestawienia posiadanych składników majątkowych, deklaracji podatkowych za ostatnie lata podatkowe, czy też wyciągów z rachunków bankowych. Do oceny zasadności wniosku konieczne jest natomiast dysponowanie pełnymi danymi o stanie majątkowym podatnika. Zweryfikowanie przez Sąd tego, czy wykonanie decyzji doprowadzi do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o jego sytuacji majątkowej, rodzinnej, wysokości uzyskiwanych dochodów, posiadanych oszczędnościach, czy ponoszonych wydatkach. Bez przedstawienia stosownych dokumentów, które potwierdzałyby wystąpienie przesłanki "znacznej szkody" lub "trudnych do odwrócenia skutków", o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., nie jest możliwa ocena wniosku pod kątem spełnienia warunków uzasadniających wstrzymanie zaskarżonej decyzji. Skoro zatem skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, to brak było podstaw do udzielenia stronie ochrony tymczasowej i wydania orzeczenia zgodnego z jego oczekiwaniami. W wywiedzionym od powyższego postanowienia zażaleniu, reprezentowany przez pełnomocnika skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zarzucił postanowieniu naruszenie przepisów: a) art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezasadnym przyjęciu, że skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, iż w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; b) art. 133 § 1 P.p.s.a w związku z art. 166 P.p.s.a., między innymi poprzez wydanie postanowienia na podstawie akt innej sprawy. Ponadto, skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z załączonych dokumentów, a zwłaszcza dowodu z decyzji wydanej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. w dniu 25 października 2013 r. (znak [...]) oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia skupiono się na wykładni przepisu art. 61 § 3 P.p.s.a., która zdaniem strony nie prowadzi do wniosku, że to na wnoszącym o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa ciężar udowodnienia wynikających z tego przepisu przesłanek. Wywiedziono bowiem, że przywołany przepis zobowiązuje stronę jedynie do ich wskazania, nie nakładając obowiązku ich udowodnienia. Uznano zatem, że konieczność poszukiwania dowodów spoczywa na sądzie administracyjnym, który powinien dążyć do ustalenia stanu faktycznego w oparciu o całokształt akt sprawy, a nie tylko na podstawie wniosku strony. W zaskarżonym postanowieniu Sąd wskazał natomiast, że udzielenie ochrony tymczasowej uzależnione jest od przedstawienia przez skarżącego stosownych dokumentów, które potwierdzałyby wystąpienie przesłanki znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Wbrew zatem treści art. 61 § 3 P.p.s.a., Sąd zobligował skarżącego do poparcia swoich twierdzeń odpowiednimi dokumentami. Posługując się wykładnię systemową, w dalszej części uzasadnienia stwierdzono, że wolą ustawodawcy nie było nałożenie na wnioskodawcę warunku polegającego na przytoczeniu okoliczności uprawdopodabniających daną tezę, tak jak to miało miejsce chociażby w przypadku ochrony tymczasowej przewidzianej w art. 284 P.p.s.a., w którym użyto sformułowania "w razie uprawdopodobnienia". Tak więc, nie można uznać, że przepis, który nie zawiera podobnego sformułowania, może być podstawą do nałożenia na skarżącego ciężaru uprawdopodobnienia wystąpienia przedmiotowych przesłanek. Podsumowując zaznaczono, że rezultaty wykładni językowej i systemowej pozwalają stwierdzić, iż użyte w art. 61 § 3 P.p.s.a. pojęcie "na wniosek" odnosi się wyłącznie do wskazania inicjatora tego postępowania wpadkowego. W tym kontekście wskazano, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a. dotyczące niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, co zostało przez skarżącego uzasadnione poprzez spójną argumentację popartą faktami. Natomiast, wydając skarżone postanowienie Sąd w żaden sposób nie odniósł się do przedstawionych dowodów w postaci odwołania się do raportu dot. minimum egzystencji w 2012 r. Osobno podkreślono, że skarżone rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o inny niż wskazany we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji stan faktyczny, albowiem Sąd oparł wydane postanowienie o dane zawarte we wniosku skarżącego wniesionego w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2702/13, co potwierdza treść uzasadnienia postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. stanowi, że sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odnosząc się do poczynionej przez pełnomocnika strony skarżącej wykładni tego przepisu Sąd drugiej instancji zauważa, że obowiązek uprawdopodobnienia istnienia wskazanych w nim przesłanek spoczywa jednak na wnioskodawcy. Przepis art. 61 § 3 P.p.s.a. zobowiązuje stronę do wskazania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie nakładając wprawdzie obowiązku ich udowodnienia. Przyjąć jednak należy, że winna ona podnoszone okoliczności przynajmniej uprawdopodobnić. Dokonując oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu Sąd musi przecież oprzeć się na jakimś materiale dowodowym, pozwalającym zająć stanowisko. Mając natomiast na uwadze, że to strona domaga się wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu uznać należy, że ciężar uprawdopodobnienia spoczywa na tej właśnie stronie, albowiem to ona ze swych twierdzeń wywodzi skutki prawne. W konsekwencji, to składająca wniosek w trybie art. 61 § 3 P.p.s.a. strona jest zobowiązana nie tylko do wskazania przedmiotowych przesłanek, ale i do wykazania, że warunki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w rzeczywistości zachodzą. W tym kontekście nie można zatem zgodzić się z przeciwnym twierdzeniem strony, która wymaga, aby to Sąd z urzędu badał jej sytuację pod kątem zaistnienia wymaganych przez ustawę przesłanek. Podzielić należy jednak argument, zgodnie z którym rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu Sąd powinien wziąć pod uwagę ogół znajdujących się w aktach sprawy materiałów dowodowych, nie ograniczając się do badanego wniosku oraz dołączonych do niego załączników. Zgodnie z tezą orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2005 r., wydanego w sprawie II OZ 155/05, Sąd ma obowiązek uwzględniać z urzędu, a więc i bez wniosków strony, okoliczności decydujące o wstrzymaniu, bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do Sądu. Podsumowując, w postępowaniu prowadzonym z wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ciężar uprawdopodobnienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. spoczywa co do zasady na wnioskodawcy, w interesie którego leży uzyskanie wspomnianej ochrony tymczasowej, natomiast przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji ocena powinna obejmować wszelkie znajdujące się w aktach sprawy, a zatem dostępne mu materiały dowodowe przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym wniosek strony. Oceniając zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji zauważyć należy, że sąd nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, co pozwoliłoby na prawidłową ocenę sytuacji strony. Przede wszystkim, jak słusznie zauważył pełnomocnik strony, Sąd ten nie odniósł się do opisanych we wniosku okoliczności, dodatkowo opierając swe rozstrzygnięcie na innych, nie wskazanych we wniosku danych. Nie pozwala to, zdaniem NSA uznać, że Sąd pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony, skoro przeczy temu treść uzasadnienia postanowienia. Ponadto, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, czy Sąd, poza okolicznościami opisanymi we wniosku, które i tak nie zostały prawidłowo zbadane, z urzędu wziął pod uwagę inne okoliczności mogące świadczyć o zasadności wniosku strony, mogące wynikać z dostępnych Sądowi materiałów źródłowych. Odnosząc się z kolei do wniosku strony o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do zażalenia to stwierdzić należy, że charakter postępowania zażaleniowego, które ma na celu jedynie ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia wojewódzkiego sądu administracyjnego czyni również niedopuszczalnym prowadzenie w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, czy też ustosunkowywania się do wniosków dowodowych. Dowody te nie były natomiast znane Sądowi pierwszej instancji, który wydawał zaskarżone rozstrzygnięcie, co czyni wniosek strony niezasadnym. Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2005 r. sygn. akt II OSK 552/05, publ. ONSAiWSA 2006 nr 1, poz. 17).