I SA/Sz 292/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta i Gminy G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego Burmistrza Miasta i Gminy G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postępowanie egzekucyjne wobec P S.A. z siedzibą w B, dawniej P Zespół z siedzibą w N, zwanego dalej "spółką", zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] wystawionych przez Burmistrza Miasta i gminy dalej zwanego "burmistrzem". Obowiązek objęty tymi tytułami wykonawczymi wynikał z decyzji burmistrza z dnia 1 października 2008 r., znak: [...], określającej spółce zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r. Na ww. tytuły spółka wniosła zarzuty naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej w skrócie "u.p.e.a.", przez nieuwzględnienie w tytule wykonawczym wynikającej z mocy ustawy przerwy w naliczaniu odsetek za zwłokę. W dniu 26 listopada 2008 r. burmistrz wydał postanowienie o uznaniu zarzutów spółki za nieuzasadnione. W wyniku rozpoznania zażalenia na ww. postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie postanowieniem z dnia 14 września 2010 r. uchyliło ww. postanowienie burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu 2 listopada 2009 r. burmistrz wydał postanowienie o uznaniu niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. W dniu 30 listopada 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gryfinie na wniosek spółki wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego wobec niej prowadzonego na podstawie ww. tytułów oraz postanowienie o uchyleniu zajęcia wierzytelności spółki z rachunku bankowego. W dniu 8 stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wydał postanowienie, w którym utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gryfinie z 20 listopada 2009 r. w przedmiocie uchyleniu zajęcia wierzytelności spółki z rachunku bankowego. W dniu 9 czerwca 2010 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 201/10, w którym oddalił skargę burmistrza na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie. W dniu 14 września 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie uchyliło postanowienie burmistrza z dnia 2 listopada 2009 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów i uznało zarzut niespełnienia przez ww. tytuły wykonawcze wymogów z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. za uzasadniony. W dniu 29 października 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gryfinie wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie ww. tytułów z uwagi na uznanie zarzutu spółki za zasadny. Postanowienie stało się ostateczne. W dniu 25 listopada 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gryfinie wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela- burmistrza kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 17, art. 64 § 1, § 2-7, § 9 pkt 2, art. 64b, art.64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. w wysokości [...] zł. Organ I instancji przedstawił stan faktyczny w sprawie. Wskazał, że wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych wystawionych przez burmistrza i zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego spółki. Powyższe spowodowało powstaniem po stronie organu egzekucyjnego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, które przedstawiono w tabeli. Organ I instancji podał, że na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, lecz od zasady tej są wyjątki. I tak, na mocy art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, chodzi tu o sytuacje, gdy w toku postępowania egzekucyjnego okaże się, że wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Zdaniem organu I instancji, taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Burmistrz złożył zażalenie na ww. postanowienie, w którym zarzucił organowi brak wskazania właściwej postawy prawnej w wydanym orzeczeniu. W dniu 14 stycznia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wydał postanowienie o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. Organ II instancji przedstawił stan faktyczny w sprawie. Organ II instancji przywołał treść art. 64c § 1, § 3 i § 4 u.p.e.a. i wskazał, że zasada jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucyjne, lecz od tej zasady są wyjątki. Organ II instancji podał, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko w takich przypadkach jak śmierć zobowiązanego, czy jego ubóstwo, lecz w każdej sytuacji, w której przepisy prawa nie zezwalają na ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone i w tej sytuacji nie ma podstawy prawnej do dochodzenia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Organ II instancji podał, że w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniała podstawa do jej prowadzenia, lecz to wierzyciel ponosi ryzyko związane z wszczęciem i prowadzeniem egzekucji na podstawie nieostatecznej decyzji podatkowej, która następnie została uchylona. Organ II instancji uznał, że koszty egzekucyjne zostały prawidłowo ustalone przez organ I instancji. Burmistrz złożył skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie postanowienia organu I instancji. Zarzucił organowi naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez brak uchylenia postanowienia organu I instancji w sytuacji wystąpienia przesłanek do ego uchylenia; - art. 107 w zw. z art. 123 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.; - art. 6, art. 8, art. 7 , art. 11 Kpa w zw. z art.18 u.p.e.a. przez naruszenie zasad postępowania administracyjnego. Zdaniem burmistrza, w sprawie nie mógł być zastosowany art. 64c § 4 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie. W dniu 11 sierpnia 2011 r. burmistrz złożył w sądzie pismo procesowe, w którym przedstawił wyliczenie kosztów egzekucyjnych i wskazał, że wysokość tych kosztów przedstawiona w postanowieniu organu I instancji jest nieprawidłowa. W dniu 5 września 2011 r. wpłynęło do sądu pismo procesowe burmistrza z wnioskiem o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. W dniu 19 września 2011 r. wpłynęło do sądu pismo Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, w którym wskazał, że koszty postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie zostały zawyżone o kwotę [...] zł i przedstawił ich wyliczenie. W dniu 9 listopada 2011 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt I SA/Sz 259/11, w którym oddalił skargę burmistrza na ww. postanowienie Dyrektora Izby skarbowej w Szczecinie z dnia 14 stycznia 2011 r. Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji wraz z ich uzasadnieniem odpowiadało treści art. 64c § 3 u.p.e.a., pomimo błędnego powołania w sentencji postanowienia § 4 i że rozstrzygnięcia wydane w sprawie są zasadne. Organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, bo to on ponosi ryzyko i skutki następczej wadliwości tytułów wykonawczych, zwłaszcza, jeżeli podmiot zobowiązany nie zawinił i wobec tego nie ponosi odpowiedzialności za doprowadzenie do niezgodnych z prawem działań organu. W tym stanie rzeczy, niezasadnym było badanie przez organ egzekucyjny przesłanek przewidzianych art. 64c § 4 u.p.e.a., gdyż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy w ogóle niedopuszczalne jest dochodzenie tych kosztów od spółki. Wobec powyższego Sąd uznał, że zarzucane organom uchybienie art. 64 c § 4 u.p.e.a. nie miało miejsca w sprawie, a podniesione w tym zakresie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, okazały się bezzasadne. Sąd nie znalazł także podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż przepisy powołane w pytaniu nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i nie miały wpływu na jej wynik. Od ww. wyroku WSA w Szczecinie wywiedziona została skarga kasacyjna, którą burmistrz zaskarżył tenże wyrok w całości, zaś Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. W dniu 4 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok o sygn. akt II FSK 551/12, w którym uchylił ww. wyrok WSA w Szczecinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem NSA, WSA w Szczecinie oparł swój wyrok o treść art. 64c § 3 u.p.e.a., lecz nie dokonał rozważenia przesłanki w postaci spełnienia warunku pobrania od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. NSA wskazał, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie podał, iż organ egzekucyjny nie pobrał od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Potwierdzenie tej wypowiedzi skutkować musi uznaniem, że WSA w Szczecinie oparł swoje stanowisko na wadliwej podstawie prawnej. W takim wypadku pełnej oceny wymagały rozważanie prawidłowości zaskarżonego postanowienia wydanego na mocy art. 64c § 4 u.p.e.a. przez obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Ponadto NSA zwrócił uwagę, że WSA w Szczecinie nie ustosunkował się nadto do zarzutów burmistrza odnośnie niewłaściwego ustalenia kosztów egzekucyjnych, zawartych w jej piśmie z dnia 10 sierpnia 2011 r., które traktować należy jako uzupełnienie skargi. NSA uznał, że stwierdzone braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku (nie ustalenie przesłanek zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., a w razie ich braku, nie odniesienie się do argumentów organu odnośnie spełnienia warunków, o których mowa w art. 64c § 4 u.p.e.a., brak odniesienia się do zarzutu niewłaściwego ustalenia kosztów egzekucyjnych), podważają możliwość instancyjnej kontroli orzeczenia pierwszoinstancyjnego przez sąd kasacyjny. Ponadto, NSA nie dostrzegł także (w realiach niniejszej sprawy) podstaw do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego na podstawie wniosku złożonego przez burmistrza. Sądowi wiadomo z urzędu, że w dniu 13 stycznia 2010 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt I SA/Sz 181/09, w którym uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r. Powyższą decyzja SKO w Szczecinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 1 października 2008 r. nr [...] określającą Zespołowi [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w N (obecnie wobec PS.A. z siedzibą w B) zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2003 r. w kwocie [...] zł., która była podstawa do wystawienia ww. tytułów wykonawczych. Wyrok jest prawomocny (dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd wskazał, co następuje: Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Kwestia kosztów egzekucyjnych unormowana jest w rozdziale 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w art. 64- 66 u.p.e.a. Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne jeżeli zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś § 4 omawianego art. 64c stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji, lecz są od niej wyjątki. Bezsporne jest, że w niniejszej sprawie doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego przy jednoczesnym wystąpieniu kosztów tej egzekucji po stronie organu egzekucyjnego. Kwestią sporną jest możliwość obciążenia tymi kosztami wierzyciela. W zaskarżonym postanowieniu organ przytacza treść art. 64c § 1, § 3 i § 4 u.p.e.a. Organ II instancji nie wskazał braku możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a., lecz przeszedł od razu do § 4 tego przepisu, podając go za podstawę rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, kwestia możliwości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jako wyjątek od zasady, że koszty te ponosi zobowiązany, musi być uzasadniona przez organ w pełni. Według Sądu, w pierwszej kolejności organ winien wskazać czy w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 64c u.p.e.a., w tym wyjaśnić czy od zobowiązanego pobrano ww. koszty. W aktach egzekucyjnych w tym, w zaskarżonym postanowieniu, jak i postanowieniu organu I instancji brak jest informacji w tym zakresie. Dopiero w odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podał, że ww. koszty nie zostały pobrane od zobowiązanego. Powyższe nie może jednak nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż ocenie Sądu podlega ustalony stan faktyczny i prawny ujęty w zaskarżonym postanowieniu. W dalszej kolejności, po ustaleniu, że ww. koszty nie zostały pobrane od zobowiązanego i wykluczeniu możliwości zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., organ winien przejść do rozważania kolejnego wyjątku od zasady, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany, tj. możliwości zastosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. Powyższy przepis wskazuje, że w szczególnych przypadkach wierzyciela obciążają te wydatki, które związane są z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa także niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego (a nie tylko wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu), a z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Przepis ten znajduje zastosowanie nie tylko w takich przypadkach, jak śmierć zobowiązanego, czy jego ubóstwo, lecz w każdej sytuacji, w której przepisy prawa nie zezwalają na ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Pogląd przeciwny prowadziłby do sytuacji, że umorzenie postępowania egzekucyjnego np. na wniosek wierzyciela, powodowałoby przerzucenie ciężaru finansowego egzekucji na organ egzekucyjny, co pozostawałoby w sprzeczności z przepisem art. 64c § 3 u.p.e.a., który wskazuje kiedy kosztami egzekucji może być obciążony organ egzekucyjny. Przepis ten stanowi, że - jeżeli, po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, okaże się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Analizowane unormowanie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia - a przez to - i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania egzekucyjnego, nie wynika z niego w szczególności, że w przypadku, gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego z powodów prawnych, to wbrew zasadzie art. 64c § 4 u.p.e.a. nie pokrywa ich wierzyciel. Przepis ten znajdzie zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy w toku postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie faktycznej możliwości ściągnięcia od niego kosztów egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy koszty egzekucyjne są w rzeczywistości ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2003 r., s. 167). Zdaniem Sądu, w art. 64c § 4 u.p.e.a., chodzi tu o sytuacje, gdy koszty te nie mogą być ściągnięte zarówno z powodów faktycznych (np. zubożenie zobowiązanego) jak i prawnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 4190/06, LEX nr 341345, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2659/04, Palestra 2006/3-4/239). Wskazać należy, również, że to wierzyciel ponosi ryzyko związane z wszczęciem i prowadzeniem egzekucji na podstawie nieostatecznej decyzji podatkowej, która następnie jest uchylona. W takim wypadku zasadne jest uznanie, iż koszty postępowania egzekucyjnego nie będą obciążały podmiotu wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie decyzji, która nie jest ostateczna, związane jest z ryzykiem jej późniejszego uchylenia. Nieostateczna decyzja podatkowa może być podstawą do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co w wielu przypadkach warunkuje jego skuteczność, jednakże ryzyko prawidłowości tego postępowania nie może - w demokratycznym państwie prawnym - obciążać obywatela lub innego podmiotu, wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r., sygn. akt III RN 27/98, LEX nr 36376, Dor. Podat. 1999/6/30, podobnie SA/Sz 1758/98 z 7 stycznia 1999 r.). W dalszej kolejności, po ustaleniu ewentualnej podstawy możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, organ zobowiązany jest do ustalenia prawidłowości wysokości tych kosztów. Jak wynika z pism procesowych zawartych w aktach sądowych, skarżący zakwestionował wysokość tych kosztów, zaś organ potwierdził, iż koszty te zostały ustalone w nieprawidłowej wysokości. Według Sądu, organ naruszył art. 7, art. 124 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, nieustalenie przez organ możliwości zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. i potwierdzenie przez organ nieprawidłowości wysokości ww. kosztów egzekucyjnych miały zasadniczy wpływ na uchylenie zaskarżonego postanowienia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni wyżej wymienione wskazania Sądu, poda i uzasadni podstawę prawną w zakresie konieczności obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela jako wyjątku od zasady ponoszenia tych kosztów przez zobowiązanego, zaś po ustaleniu podstawy prawnej obciążenia tymi kosztami wierzyciela wskaże i uzasadni wysokość tych kosztów. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 u.p.e.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącego kwotę [...] zł, na która składała się kwota [...] zł tytułem wpisu i kwota [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).