II OZ 1183/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 8/14 oddalające wniosek A.Z. o wyłączenie sędziów orzekających w WSA w Olsztynie: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak–Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego oraz o wyłączenie referendarzy sądowych WSA w Olsztynie: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruka, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.Z. na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. postępowania w sprawie budowy budynku gospodarczego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 8/14, oddalił wniosek A.Z. o wyłączenie sędziów WSA w Olsztynie: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak–Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego oraz o wyłączenie referendarzy sądowych WSA w Olsztynie: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruka, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od rozpoznania wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na przewlekłe prowadzenie przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. postępowania w sprawie budowy budynku gospodarczego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że skarżący oparł wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy na następujących podstawach: - art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – bowiem wskazane do wyłączenia osoby orzekały w prowadzonych wcześniej postępowaniach wpadkowych w zakresie wniosków o wyłączenie sędziów i referendarzy; - art. 19 p.p.s.a., bowiem z uwagi na skierowanie do wymienionych osób wniosków o wyłączenie powstają uzasadnione wątpliwości co do możliwości zachowania przez nie bezstronności w orzekaniu oraz z uwagi na wydawane przez te osoby wcześniej postanowienia i fakt zaskarżania tych postanowień do NSA przez wnioskodawcę. Zdaniem strony w jego sprawach nie są zachowane trzy przesłanki gwarantujące bezstronność w orzekaniu: niezawisłość i niezależność osób orzekających od organu procesowego (istniejąca zależność polega na wielokrotnym orzekaniu przez sędziów we wcześniejszych sprawach skarżącego); przestrzeganie reguły "audiatur et altera pars" (sędziowie nie wysłuchują argumentów skarżącego opierając się wyłącznie na twierdzeniach organu); minimalne działanie czynników irracjonalnych przy podejmowaniu decyzji (którego to warunku w sprawach skarżącego nie zachowano). A.Z. powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 19/02 i wskazał, że Trybunał zinterpretował przepisy o wyłączeniu sędziego jako mające na celu eliminowanie z orzekania sędziów, co do których zachodzą jakiekolwiek przyczyny podważające ich obiektywizm. Wskazał, że dotychczasowe zachowanie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie (z góry wyrobiona przychylność do organów, pomijanie argumentów strony, rozstrzyganie spraw poza rozprawą) uprawnia do wniosku, że podważona została ich bezstronność w orzekaniu wobec skarżącego. Następnie Sąd I instancji wskazał, że wszyscy wymienieni we wniosku sędziowie i referendarze sądowi orzekający w WSA w Olsztynie złożyli oświadczenia, w którym wskazali na brak wystąpienia okoliczności mogących uzasadniając wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy (art. 19 p.p.s.a.). Stwierdzono również brak podstaw wyłączenia wynikających z art. 18 p.p.s.a. Rozpoznając w powyższych okolicznościach złożony wniosek o wyłączenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że podlega on oddaleniu, bowiem nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie, które to okoliczności wykluczałyby wskazane osoby od rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku o prawo pomocy w sprawie o sygnaturze II SAB/Ol 94/12 (art. 19 p.p.s.a.). Powołując się na jednolicie ukształtowaną linię orzecznictwa sądów administracyjnych w odniesieniu do instytucji wyłączenie sędziego (referendarza) na podstawie art. 19 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że z akt sprawy, w tym z argumentacji skarżącego, nie wynika aby którykolwiek z wymienionych sędziów czy referendarzy posiadał jakiekolwiek subiektywne nastawienie do strony czy wyniku zainicjowanego przez stronę postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy, a tym samym by istniały uzasadnione podstawy do ustalenia okoliczności podważających ich bezstronność przy rozpoznawaniu tego wniosku. W szczególności nie wyklucza obiektywizmu w orzekaniu wymienionych osób fakt ich wielokrotnego rozstrzygania we wcześniejszych postępowaniach wpadkowych o przyznanie skarżącemu prawa pomocy oraz w postępowaniach o wyłączenie. Wywodzenie przez skarżącego, że wskazane postępowania były prowadzone wadliwie i z brakiem poszanowania jego jako strony praw oraz bez wysłuchania jego argumentów – stanowi jedynie zwerbalizowanie subiektywnego odczucia strony i nie stanowi o wystąpieniu obiektywnej przesłanki uzasadniającej wyłączenie z uwagi na brak bezstronności. Sąd uznał za pozbawione podstaw twierdzenie, że wielokrotność orzekania przez sędziów i referendarzy danego sądu w sprawach strony automatycznie powoduje u tych osób negatywne ukierunkowanie wyników orzeczeń, jak również że takie ukierunkowanie może być wywołane faktem zaskarżania tych orzeczeń do sądu wyższej instancji. Sąd nie podzielił również argumentacji skarżącego deprecjonującej składane w sprawach, w których złożono wnioski o wyłączenie, oświadczenia sędziów wskazujące na brak okoliczności uzasadniających ich wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Sąd wskazał, że w tym względzie aktualne pozostaje stanowisko, zgodnie z którym autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia oraz stanowisko, zgodnie z którym strona żądająca wyłączenia powinna wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (vide postanowienia NSA z dnia 12 marca 2012 r., II FZ 147/12 oraz z dnia 6 maja 2011 r., I OZ 314/11, CBOSA). Niezależnie od tego Sąd uznał, że złożonych w sprawie oświadczeń sędziów nie mogą podważyć argumenty zawarte we wniosku o wyłączenie. Sąd uznał również, że w sprawie brak jest podstaw do wyłączenia sędziów i referendarzy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. – z uwagi na fakt ich orzekania w wielu poprzednich postępowaniach wpadkowych w przedmiocie prawa pomocy lub – w przypadku sędziów – w przedmiocie wyłączenia. Wskazany przepis wyklucza od orzekania sędziego, który we wcześniejszym postępowaniach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Nie dotyczy on zatem udziału sędziów i referendarzy w wydawaniu postanowień wpadkowych, które to postanowienia nie kończą postępowania w sprawie, ale załatwiają kwestie incydentalne, dotyczące okoliczności procesowych (jak np. wyłączenie sędziów i prawo pomocy). Reasumując Sąd uznał, że we wniosku z dnia 11 lutego 2014 r. o wyłączenie nie uprawdopodobniono okoliczności podważających bezstronność sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie - do orzekania w sprawie II SAB/Ol 94/13 w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Również w sprawie nie stwierdzono wystąpienia podstawy wyłączenia z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. do rozpoznania tego wniosku przez wskazane osoby. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A.Z., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Podniósł szereg zarzutów naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, wskazując przede wszystkim na niepoprawnie przywołaną podstawę prawną rozstrzygnięcia z art. 18 § 1 p.p.s.a. Podniósł ponadto, że zaskarżone postanowienie w swoim wywodzie w zakresie art. 19 p.p.s.a. jest błędne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sposób właściwy ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie i referendarzy sądowych od rozpoznania złożonego przez A.Z. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 94/12. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p.p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p..p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Z mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. przepisy o wyłączenie sędziego znajdują odpowiednie zastosowanie do protokolanta, referendarza sądowego, asesora sądowego i prokuratora. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący we wniosku o wyłączenie sędziów orzekających w WSA w Olsztynie i referendarzy tego Sądu, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnej racjonalnej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a. bądź art. 19 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż żądając wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają wszelką podstawę do wyłączenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Jak dotąd, oprócz wyrażenia swojego niezadowolenia z dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wskazał na zaistnienie tego rodzaju okoliczności. Niezadowolenie skarżącego odnoszące się do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych (nawet z jego udziałem) nie stanowi automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych orzekających wcześniej w tych sprawach. Zarzuty co do wadliwości orzeczenia (w tym prowadzonego postępowania), skarżący może podnosić - co do zasady - w środkach odwoławczych, a nie we wniosku o wyłączenie sędziów w innej sprawie. Podkreślenia również wymaga, iż wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a tym samym – wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia wskazanych sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - stwierdzić trzeba, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy było zgodne z prawem. Podzielić również należy pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2007 sygn. akt II OZ 1474/06, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10). W świetle powyższego zaskarżone postanowienie należy uznać za prawidłowe. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.