II OZ 668/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. i J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 961/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. i J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom postanawia: oddalić zażalenie W. K. i J. K. (dalej jako skarżący), reprezentowani przez adw. Ł. C., składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpili z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o zwolnienie od kosztów postępowania w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczyli, że prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z pełnoletnim synem, który jest na ich utrzymaniu z racji tego, że pozostaje osobą bezrobotną. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny są dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego w oszacowanej przez skarżących wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek obejmuje: dom o pow. 130 m², nieruchomości rolne o pow. 25,9 ha, budynki gospodarcze o pow. ok 775 m², maszyny i urządzenia wykorzystywane w gospodarstwie o wartości około [...] zł oraz samochód ciężarowy o wartości [...] zł. Skarżący poza majątkiem posiadają oszczędności w wysokości [...] zł W dniu 15 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżących z dnia 27 maja 2014 r., odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez skarżących zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji, przywołując podstawy prawne udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.", zaznaczył, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Sąd I instancji w ramach przeprowadzonej, w oparciu o informacje o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych skarżących, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, doszedł do przekonania, że osiągane dochody przez skarżących, posiadany majątek oraz zgromadzone oszczędności pozwalają przyjąć, że dysponują oni wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i nie spowoduje to uszczerbku dla koniecznego utrzymania ich rodziny. Wynika to zwłaszcza z faktu, że osiągane przez skarżących dochody pozwalają na pokrycie zwykłych kosztów utrzymania rodziny jak również na zgromadzenie środków finansowych pozwalających na rozwój i modernizację gospodarstwa rolnego, którego dokonali w ostatnich latach. Ponadto skarżący posiadają wolne środki w wysokości [...] zł, a przyszłe koszty, do których uiszczenia skarżący mogą być ewentualnie zobowiązani to koszt solidarnego wpisu sądowego w wysokości 300 zł. Na powyższe postanowienie skarżący złożyli zażalenie do Naczelnego Sadu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia w całości i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przywołali zarzuty identyczne w swej treści jak w złożonym wcześniej sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. NSA stwierdza, że stan majątkowy i sytuacja finansowa przedstawiona przez skarżących we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Prowadzą oni gospodarstwo domowe wspólnie z pełnoletnim synem, który jest na ich utrzymaniu z racji tego, że pozostaje osobą bezrobotną. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny są dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego w oszacowanej przez skarżących wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek obejmuje: dom o pow. 130 m², nieruchomości rolne o pow. 25,9 ha, budynki gospodarcze o pow. ok 775 m², maszyny i urządzenia wykorzystywane w gospodarstwie o wartości około [...] zł oraz samochód ciężarowy o wartości [...] zł. Skarżący poza majątkiem posiadają oszczędności w wysokości [...] zł. Zdaniem skarżących, o ich złej sytuacji finansowej, kwalifikującej ich do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie świadczyć mają okoliczności przywołane w zażaleniu. Podnoszą, że w toku postępowania prowadzonego przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Ostrowi Mazowieckiej, sygn akt [...] w dniu [...] stycznia 2014 r. uiścili opłatę legalizacyjną w kwocie [...] tyś. zł za legalizację samowoli budowlanej polegającej na wybudowaniu budynku inwentarskiego – obory, bez wymaganego prawem pozwolenia. Poczynili nieplanowane inwestycje w postaci zbiornika na gnojowicę. Mają na utrzymaniu pełnoletniego, bezrobotnego syna. Zakupili nawozy mineralne na kwotę [...] tyś. zł., a także środki ochrony roślin, nasiona, paliwo oraz środki konserwacji pasz, które są niezbędne zapewnieniu ciągłości prowadzonej produkcji rolnej oraz stanowią o przyszłych środkach na utrzymanie rodziny. W ocenie skarżących posiadanie nieruchomości rolnych i prowadzenie gospodarstwa rolnego nie powinno stanowić o możliwości poniesienia kosztów sądowych, zwłaszcza w obliczu przeznaczenia uzyskiwanego z niego przychodu na zakup materiałów koniecznych do prowadzenia w nim produkcji rolnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że z uwagi na szczególny charakter instytucji prawa pomocy przejawiający się w udzielaniu pomocy osobom ubogim, nie było podstaw do jej udzielenia skarżącym. Wbrew temu co sądzą skarżący, należy stwierdzić, że inwestycja finansowa w rozwój prowadzonego gospodarstwa rolnego poprzez budowę zbiornika na gnojowicę, zakup nawozów mineralnych na kwotę [...] tyś. zł., a także środków ochrony roślin, nasion, paliwa oraz środków konserwacji pasz nie wskazuje by na skutek poniesienia kosztów postępowania nastąpić miało pogorszenie ich sytuacji materialnej. Inwestycje poczynione przez skarżących nie doprowadziły do wyzbycia się majątku, a jedynie do zamiany środków płatniczych na inne dobra materialne. Nie można zatem mówić o popadnięciu w niedostatek uzasadniający pomoc państwa. Również dokonana opłata legalizacyjna nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o podjęciu budowy niezgodnie z przepisami prawa budowlanego strony musiały też liczyć się z koniecznością jej zapłaty. W ocenie NSA posiadanie czy też możliwość akumulacji środków finansowych w kwocie [...] tyś. zł upoważnia do stwierdzenia, że skarżący mają możliwości płatnicze do poniesienia kosztów solidarnego wpisu sądowego w wysokości 300 zł od wniesionej skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawców Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji .