I OSK 661/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 299/14 odrzucającego skargę M.S. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy szkolnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę M.S. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie skreślenia z listy wychowanków bursy szkolnej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiotowa skarga została odrzucona na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), albowiem mimo wezwania skarżący nie uiścił wpisu w terminie. Sąd zwrócił także uwagę, że wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony juz po upływie terminu do uiszczenia opłaty, zatem uwzględnienie tego wniosku pozostaje bez wpływu na ocenę niewywiązania się strony z obowiązku terminowego uiszczenia wpisu. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł skarżący zaskarżając go w całości. Zakwestionowanemu orzeczeniu zarzucono: naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 6 P.p.s.a. poprzez nieudzielenie skarżącemu pouczenia w zakresie konieczności złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie wyznaczonym do uiszczenia wpisu od skargi, by zapobiec skutkowi w postaci odrzucenia wniesionej skargi, której skarżący z uwagi na trudna sytuację majątkową nie byłby w stanie opłacić, w konsekwencji czego przyznano skarżącemu prawo pomocy, obejmujące całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, jednak następczo odrzucono rzeczoną skargę, z uwagi na złożenie przez skarżącego przedmiotowego wniosku po upływie terminu do uiszczenia wpisu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 176 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz na podstawie art. 250 P.p.s.a. o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. W uzasadnieniu podniesiono, że brak pouczenia nieprofesjonalnego pełnomocnika skarżącego (ojca skarżącego) o tym, że w przypadku niemożności uiszczenia wpisu od skargi winien on złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, co pozwoliłoby na uniknięcie odrzucenia wniesionej skargi, skutkował naruszenie art. 6 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 tego artykułu, które w rozpoznawanej sprawie nie występują. Tym samym sprawa ta mogła być rozpoznawana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach wywiedzionej skargi kasacyjnej. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. W stanie faktycznym sprawy niesporne jest, że zarządzeniem z dnia 28 marca 2014 r. Przewodniczący Wydziału II wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Niekwestionowane jest także, że skarżący w zakreślonym terminie, który upłynął z dniem 10 kwietnia 2014 r. opłaty tej nie uiścił oraz iż w dniu 25 kwietnia 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, który to wniosek postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r. został w całości przez Sąd pierwszej instancji uwzględniony. W tych okolicznościach sprawy zaskarżonym postanowieniem odrzucono skargę skarżącego z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi, na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym "skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze wskazany wyżej stan faktyczny sprawy, stwierdzić należy, iż zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Oceny tej nie zmienia podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. 6 P.p.s.a. w zakresie w jakim brak jest pouczenia skarżącego o konieczności złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym do uiszczenia wpisu, by zapobiec skutkowi odrzucenia skargi. Zgodnie z treścią tego przepisu "sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań". Przy czym określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań (por. postanowienia NSA: z dnia 28.11.2014 r., II OSK 3125/14; z dnia 29.01.2013 r., II OZ 28/13, LEX nr 1298510). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zawierało prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie uiszczenia wpisu oraz o skutkach jego nieuiszczenia – w treści zarządzenia wskazano, że kwotę tytułem wpisu należy uiścić na podany rachunek bankowy bądź w kasie Sądu, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Zaś z pouczenia dołączonego do odpisu zarządzenia o wezwaniu wpisu wynika, że skarżący został także pouczony o możliwości przyznania, na wniosek, prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (pkt 4 pouczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego formułując takie pouczenie Sąd pierwszej instancji wyczerpał obowiązek wynikający z art. 6 P.p.s.a. Udzielone wskazówki i pouczenia, odnośnie obowiązujących procedur, były wystarczające i celowe dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji ochrony praw skarżącego. Zarówno treść zarządzenia jak i załączonego do niego pouczenia (pismo z dnia 1 kwietnia 2014 r.) są jasne i zrozumiałe dla każdego przeciętnie doświadczonego życiowo człowieka i spełnia wymogi art. 6 P.p.s.a. W sytuacji bowiem, gdy w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zakreślono siedmiodniowy termin na dokonanie tej czynności pod rygorem odrzucenia skargi, to oczywistym jest że jej niedokonanie skutkować będzie odrzuceniem skargi. Zatem złożenie ewentualnego wniosku o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu, żeby uniknąć skutku w postaci odrzucenia skargi z powodu nieopłacenia, także musi zostać dokonane w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. W tej sytuacji nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 6 P.p.s.a. w opisanym w skardze kasacyjnej zakresie, bowiem nie było konieczności informowania strony o potrzebie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego. Taki wniosek wypływał już z samego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. Przy tak sformułowanym wezwaniu i pouczeniu oczywistym jest, że skuteczne dokonanie czynności zwalniającej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w terminie zakreślonym w zarządzeniu (złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy), mogło nastąpić jedynie w terminie przewidzianym do realizacji tego obowiązku. Na marginesie zauważyć należy, że kwestia zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, dokonana na wniosek strony złożony już po terminie do uiszczenia wpisu, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczenia tej opłaty sądowej (porównaj: postanowienia NSA: z dnia 24.06.2014 r., II OSK 1594/14, npubl.; z dnia 28.08.2014 r., II OSK 2228/14, LEX nr 1564175; z dnia 24.02.2012 r., sygn. akt II OSK 265/12, LEX nr 1621464 i II OSK 327/12, LEX nr 1621466). Konkludując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie uchybił przepisowi art. 6 P.p.s.a., gdyż poinformował skarżącego zarówno o skutkach nieuiszczenia wpisu, jak i możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy i tym samym wypełnił wynikający z art. 6 P.p.s.a. obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (zobacz także: postanowienie NSA z dnia 15.11.2013 r., II OSK 2749/13, LEX nr 1542034). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę kasacyjną. Odnosząc się zaś do wniosku o zasądzenie kosztów stwierdzić należy, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach przyznania prawa pomocy należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w trybie przepisów art. 258-261 P.p.s.a.