II FZ 570/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1501/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B, obecnie A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 3 września 2013 r. nr Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2013 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 6 marca 2014 r., III SA/Po 1501/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił A przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.338,00 zł spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka oświadczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, z uwagi na znaczne trudności w regulowaniu zobowiązań. Ponadto, aktualnie wartość środków trwałych spółki jest o blisko połowę niższa, ponieważ prawa do nieruchomości o wartości ponad 12 milionów złotych zostały przewłaszczone na zabezpieczenie zobowiązania z tytułu umorzenia akcji. W załączeniu do wniosku spółka przedłożyła dokumenty dotyczącej jej aktualnej sytuacji majątkowej, z których wynika, że została upomniana o obowiązku zapłaty podatku od nieruchomości w łącznej kwocie, wraz z odsetkami, 8.826,60 zł, a także wezwana została do zapłaty wierzytelności na rzecz innych spółek w kwocie 4.955,94 zł oraz w kwocie 7.327,89 zł. Ponadto spółka posiada zaległości podatkowe w łącznej kwocie 191.499,09 zł, a do rejestru zastawów skarbowych wpisano dwa samochody ciężarowe spółki. Sąd uznał, że analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."). Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia okoliczność, iż środki, które znajdują się w dyspozycji skarżącej zdecydowanie przewyższają wysokość wpisu sądowego od skargi. Ponadto sąd wskazał, że zadeklarowany przez skarżącą brak dochodów nie może być traktowany jak utrata płynności finansowej przez przedsiębiorcę i że nie ma podstaw do twierdzenia, że spółka realizuje wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 2. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podniosła, że w świetle przedstawionych przez spółkę dokumentów świadczących o jej złej sytuacji finansowej, należy uznać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a wniosek o udzielenie prawa pomocy jest całkowicie zasadny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 1.338,00 zł, z wniosku wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 51.000,00 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy 30.898.658,15 zł, natomiast wysokość zysku za 2012 r. skarżąca określiła na kwotę – 1.311.774,87 zł. Ponadto spółka wskazała, że na jednym z rachunków bankowych posiada kwotę w wysokości 264,41 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony. Jak trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, spółka posiada majątek trwały, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, co wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, wynikające z wezwań do zapłaty, które akcentuje spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. W związku z tym przyjąć należy, że spółka nie wykazała, ze nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.338,00 zł, natomiast w zażaleniu, poza gołosłownymi zarzutami co do prawidłowości rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, spółka nie przedstawiła żadnej argumentacji popierającej jej wniosek. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.