I OSK 2976/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 783/14 w sprawie ze skargi J. Ł. na postanowienie Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1.oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od J. Ł. na rzecz Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 lipca 2014r., sygn. akt II SA/Wa 783/14, oddalił skargę J. Ł. na postanowienie Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., działając na podstawie art. 58 w związku z art. 59 K.p.a. odmówił mjr. rez. ABW J. Ł. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od rozkazu personalnego Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dnia [...] lutego 2012 r. w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dniem [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że J. Ł. raportem z dnia [...] grudnia 2011 r. zwrócił się do Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego o zwolnienie ze służby w ABW z dniem 3 stycznia 2012 r. Podał, że funkcjonariusz został zwolniony ze służby w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dniem 28 lutego 2012 r. na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2010 r. Nr 29, poz. 154 ze zm.). Rozkaz ten został doręczony stronie w dniu 21 lutego 2012 r. natomiast funkcjonariusz wniosek o ponowne rozpatrzenie złożył w dniu 7 marca 2012 r. (data stempla pocztowego na kopercie), z uchybieniem czternastodniowego terminu. W związku z tym organ postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r. stwierdził, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a. J. Ł. pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 6 kwietnia 2012 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w przedmiocie zwolnienia go ze służby w ABW. W ocenie organu, funkcjonariusz informację o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powziął w dniu 29 marca 2012 r., wraz z doręczeniem mu postanowienia z dnia 23 marca 2012 r., dlatego siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upłynął w dniu 5 kwietnia 2012 r. Oznacza to, że funkcjonariusz nadając wniosek w dniu 6 kwietnia 2012 r., uchybił terminowi określonemu w art. 58 § 1 K.p.a. Na powyższe postanowienie J. Ł. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 i § 2 K.p.a. i wnosząc o jego uchylenie w całości. Podkreślił, że przyczyna, z powodu której nastąpiło uchybienie terminu, nie ustała, czego organ nie uwzględnił rozpatrując złożony przez niego wniosek. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1291/12, uchylił zaskarżone postanowienie i stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu w całości. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ocena zastosowania w sprawie art. 58 K.p.a. winna być dokonana z uwzględnieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Zdaniem Sądu organ uchybił powyższym wymaganiom, albowiem nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu (art. 64 § 2 K.p.a.), a także nie dokonał oceny przywołanych przez niego okoliczności w świetle orzeczenia Centralnej Komisji Lekarskiej ABW nr [...] w sytuacji, kiedy we wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie wskazał daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu od powyższego wyroku, wyrokiem z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 424/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wskazano, że niezrozumiałe są wywody Sądu I instancji o konieczności wzywania strony do podania daty ustania przyczyny uchybienia terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu jest także data uzyskania przez zainteresowaną osobę wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Skoro postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania zawierało informację o tym, że zostało ono wniesione po terminie, to zasadny jest – w ocenie NSA – wywód skargi kasacyjnej, o braku potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia, kiedy strona powzięła wiadomość o niedotrzymaniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji rozpoznał sprawę z punktu widzenia art. 58 § 2 i 3 K.p.a., jako że to te przepisy były podstawą prawną wydanego przez organ odwoławczy postanowienia i w tym kierunku szła argumentacja wynikająca z jego uzasadnienia. Wskazał też, że nie zawsze długotrwała choroba powoduje zatamowanie biegu terminów procesowych w stosunku do osoby dotkniętej taką chorobą, gdy strona w trakcie jej biegu podejmuje jednak czynności procesowe. Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 783/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku na wstępie Sąd podkreślił, że – na mocy art. 190 zd. 1 p.p.s.a. – jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 424/13. Sąd powołał treść art. 58 K.p.a., a następnie wskazał, że w rozpoznawanej sprawie sporna jest kwestia od jakiej daty należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym utrwalony jest pogląd, do którego odwołał się NSA w powołanym wyroku z dnia 2 lipca 2014 r., że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu jest także data uzyskania przez zainteresowaną osobę wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Jeżeli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od daty uzyskania wiadomości o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu. Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie siedmiodniowy termin do wniesienia przez skarżącego prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoczął swój bieg w dniu 30 marca 2012 r., tj. od następnego dnia od daty doręczenia skarżącemu postanowienia o uchybieniu terminu. Ostatnim dniem do dokonania powyższej czynności procesowej był więc dzień 5 kwietnia 2012 r. Zatem wniesienie prośby w tym względzie poprzez nadanie jej w urzędzie pocztowym w dniu 6 kwietnia 2012 r., nastąpiło z uchybieniem siedmiodniowego terminu. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym Sąd I instancji zauważył, że nie zawsze długotrwała choroba, na którą w niniejszej sprawie powołuje się skarżący, powoduje zatamowanie biegu terminów procesowych w stosunku do osoby dotkniętej taką chorobą, tym bardziej, gdy strona, tak jak skarżący, w trakcie jej biegu podejmuje jednak czynności procesowe. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł J. Ł., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77§ 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 58 § 2 K.p.a., polegające na niewyjaśnieniu istotnej dla sprawy okoliczności, tj. od jakiej daty biegnie dla skarżącego termin do wniesienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że dla skarżącego termin ten biegnie od dnia 30 marca 2012 r. W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i obciążenie organu kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżący podawał, iż w spornym okresie cierpiał na schorzenie wywołane długotrwałym stresem związanym z problemami zawodowymi, co de facto uniemożliwiało mu swobodne i racjonalne planowanie oraz realizację terminowych obowiązków. Wskazano, że w dniu 3 kwietnia 2012 r. skarżący otrzymał zaświadczenie lekarskie definiujące u niego jednostkę chorobową objawiającą się niemożnością skupienia uwagi, trudnością zapamiętywania, uczuciem rozproszenia, zniechęcenia. Podano, że chorego wszystko męczy, nie może się skupić, nie rozumie co czyta, zapomina, co przed chwilą przeczytał. Skarżący kasacyjnie ponownie podniósł, że przyczyna uchybienia terminowi nie ustała w dniu 29 marca 2012 r., ale po tym dniu. Wskazano, że jeszcze w dniu 3 kwietnia 2012 r. skarżący – z uwagi na nerwicę neurasteniczną – nie miał świadomości, że uchybił terminowi. Dopiero w dniu 5 kwietnia 2012 r. skarżący z pełną świadomością zapoznał się z korespondencją i natychmiast sporządził wniosek o przywrócenie terminu. Zdaniem skarżącego to właśnie w dniu 5 kwietnia 2012 r. ustała przyczyna uchybienia terminu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano między innymi, że wydając zaskarżony wyrok Sąd był związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014r. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd nie mógł więc zastosować art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., bez uwzględnienia brzmienia przepisów art. 168 § 3, art. 183 § 1 oraz art. 190 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach wskazań zawartych w wyroku kasacyjnym, a nadto podniesiono, ze kwestia przyjęcia przez organ momentu, od którego biegnie siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu została dostatecznie wyjaśniona w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem, przy jej rozpoznaniu, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, ocena prawna może dotyczyć wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Ciążący na Sądzie I instancji obowiązek podporządkowania się wiążącej ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd kasacyjny mają moc wiążącą. Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednio wydanym wyroku z dnia 12 marca 2014 r., I OSK 424/13 przedstawił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Zatem – wobec tego, że w sprawie nie nastąpiła ani istotna zmiana stanu faktycznego, ani prawnego – stanowisko to wiązało ponownie orzekający Sąd Wojewódzki. W uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że niezrozumiałe są wywody Sądu I instancji o konieczności wzywania strony do podania daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, jest także data uzyskania przez zainteresowaną osobę wiadomości o zdarzeniu powodującym rozpoczęcie biegu terminu. Stwierdzając następnie, że skoro postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania zawierało informację o tym, że zostało ono wniesione po terminie, to zgodzić się należało z wywodami skargi kasacyjnej o braku potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia kiedy strona powzięła wiadomość o niedotrzymaniu terminu. We wskazaniach co do dalszego postępowania NSA podał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem Sądu I instancji będzie rozpoznanie sprawy z punktu widzenia przepisów art. 58 § 2 i 3 K.p.a., jako że to te przepisy były podstawą prawną wydanego przez organ odwoławczy postanowienia i w tym kierunku szła argumentacja wynikająca z jego uzasadnienia. W ocenie NSA należy mieć przy tym na uwadze, że nie zawsze długotrwała choroba powoduje zatamowanie biegu terminów procesowych w stosunku do osoby dotkniętej taką chorobą, tym bardziej, gdy strona w trakcie jej biegu podejmuje jednak czynności procesowe. Dodać w tym miejscu należy, że związanie wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego na podstawie art. 190 p.p.s.a. oznacza w praktyce, że sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana przez sąd kasacyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., nie może stosować postanowień art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., a w skardze kasacyjnej wniesionej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy nie powinny się znaleźć zarzuty sformułowane w oparciu o odmienną wykładnię prawa, niż dokonał tego NSA w orzeczeniu uchylającym orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 190, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wa-wa 2011). Co więcej, kolejnej skargi kasacyjnej nie można oprzeć na podstawach stanowiących rozszerzenie lub poprawienie podstaw kasacyjnych pierwotnej skargi kasacyjnej, albowiem godziłoby to w powagę rzeczy osądzonej (zob. wyrok NSA z 30.11.2007 r., II FSK 1124/06, CBOSA). Powyższe oznacza, że Sąd I instancji rozpoznawał sprawę prawidłowo w granicach wskazań zawartych w wyroku kasacyjnym. Wobec tego nie można było Sądowi I instancji skutecznie zarzucić naruszenia art. 134 p.p.s.a., gdyż przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 tej ustawy, o czym była już mowa powyżej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku zastosował się do wiążącej oceny prawnej, wykonał wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2014 r., I OSK 424/13, w którym przesądzone zostało, że termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu w przypadku gdy strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, liczy się od daty uzyskania zawiadomienia o tym, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu, a więc w sprawie niniejszej od daty doręczenia postanowienia z dnia 23 marca 2012 r. Sąd zasadnie przyjął, że siedmiodniowy termin do wniesienia przez skarżącego prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoczął swój bieg w dniu 30 marca 2012 r. i ostatnim dniem do dokonania tej czynności był dzień 5 kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia została dostatecznie wyjaśniona kwestia przyjęcia przez organ daty, od której biegł siedmiodniowy termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Wyjaśniono też motywy, dla których okoliczności wynikające z zaświadczenia lekarskiego z dnia 3 kwietnia 2004 r. nie zostały w sprawie niniejszej uwzględnione. W powyższym stanie sprawy nie mogły być uwzględnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7 , art. 77§ 1 i art. 80 K.p.a. Nie wystąpiły też przesłanki do uwzględnienia zarzutu dotyczącego naruszenia art. 58 § 2 K.p.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. Z uwagi na charakter sprawy uznano, że wystąpiły w niej okoliczności, o jakich mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a., dlatego odstąpiono od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.