I FZ 375/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 635/14, odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 635/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy. 2. Sąd pierwszej instancji uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że skarżący wraz z żoną są właścicielami wielu nieruchomości. Żona wnioskodawcy jest właścicielką lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego, które przynoszą dochód na podstawie umowy najmu. Z pełnego zestawienia środków trwałych firmy skarżącego wynikało, że w skład jego majątku (majątku jego firmy) wchodzą: działki budowlane, gruntowe, jak również i budynki (hotelowy i wielofunkcyjny). Jest on również właścicielem działki rekreacyjno – wypoczynkowej. Małżonkowie są również właścicielami nieruchomości rolnych, które wg ich oświadczenia nie są użytkowane rolniczo i nie przynoszą im aktualnie żadnego dochodu. Pomimo wyjaśnień skarżącego, że część nieruchomości należy do matki skarżącego lub babci, Sąd uznał, że skarżący nie jest osobą ubogą. Jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (około 22.036 zł) oraz posiadane składniki majątku były w ocenie Sądu w zupełności wystarczające na wygospodarowanie odpowiednich kwot tytułem uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu, a także innych mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych i wydatków. Sąd odnosząc się wydatków skarżącego wskazał, że do czerwca bieżącego roku, skarżący uiszczał zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za 2009 r. na rachunek organu podatkowego w ratach miesięcznych (po 20.000 zł). Swoje bieżące, miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny (wspólnego gospodarstwa domowego) i studiującego syna, skarżący opisał w sposób zbiorczy, ogólny – podał jedynie ogólną kwotę 4.000 zł. Trudno więc było w tej sytuacji zweryfikować celowość ponoszonych poszczególnych, cząstkowych wydatków. W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. 3. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, zaskarżając postanowienie w całości, wniósł o jego zmianę i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Autor zażalenia stwierdził, że posiadany przez skarżącego majątek nie może ulec spieniężeniu celem uiszczenia kosztów sądowych. Nie można wymagać od osoby, która szuka ochrony swych praw aby dokonała spieniężenia swych nieruchomości. Dodatkowo skarżący będąc właścicielem nieruchomości nie osiąga z tego tytułu dochodów a jedynie wydatki. Autor zażalenia stwierdził, że nie jest właścicielem nieruchomości położonych w Z. (także 3 punktów działalności) gdyż stanowią własność matki, tak jak i połowa lokalu w K. Wskazał również, że osiągany przez niego dochód jest przeznaczony na spłatę zadłużenia w Urzędzie Skarbowym. Nie bez znaczenia jest w sprawie, że wartość przedmiotu sporu jest dość znaczna. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd pierwszej instancji ustalił, co nie jest w zażaleniu kwestionowane, że łączny dochód wspólnego gospodarstwa wnioskodawcy wynosi ok. 25.000 zł miesięcznie. Natomiast miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny (wspólnego gospodarstwa domowego) i studiującego syna wynoszą 4.000 zł. Skarżący dodatkowo uiszcza kwotę 20.000 zł miesięcznie tytułem zaległości podatkowych. W świetle przedstawionych danych nie można uznać, że skarżący jest osobą ubogą. Osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Za osoby ubogie uznaje się przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na fakt posiadania przez skarżącego wielu nieruchomości. Z pełnego zestawienia środków trwałych firmy skarżącego wynikało, że w skład jego majątku (majątku jego firmy) wchodzą: działki budowlane, gruntowe, jak również i budynki (hotelowy i wielofunkcyjny). Jest on również właścicielem działki rekreacyjno – wypoczynkowej. Małżonkowie są właścicielami nieruchomości rolnych, które wg ich oświadczenia nie są użytkowane rolniczo i nie przynoszą im aktualnie żadnego dochodu (vide str. 7 zaskarżonego postanowienia). Przy czym Sąd pierwszej instancji, wbrew twierdzeniom autora zażalenia, zauważył, że część nieruchomości należy do matki skarżącego lub babci (vide str. 8 zaskarżonego postanowienia). Powołanie się przez Sąd pierwszej instancji na okoliczność posiadania nieruchomości, nie oznacza automatycznie, że skarżący jest zmuszony do ich sprzedaży. Posiadany majątek może przecież przynosić potencjalne korzyści jak np. służyć jako zabezpieczenie pożyczki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadany majątek może przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 227/08; z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Twierdzenia autora zażalenia, że skarżący będąc właścicielem nieruchomości rolnych ponosi jedynie wydatki, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Autor zażalenia nie wyjaśnia bowiem dlaczego wydatki te mają mieć pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się w niniejszej sprawie wpis od skargi. W tej sytuacji podzielić należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.) Dlatego też, nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyrażając taką ocenę Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, powoływaną przez autora zażalenia, wartość przedmiotu zaskarżenia niniejszej sprawy. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.