I OZ 938/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 33/14 o odmowie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 29 lipca 2014 r., sygn. akt II SO/Bk 33/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek R. K. o wyłączenie od rozpoznania jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego następujących sędziów: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak-Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego, Doroty Radaszkiewicz i Beaty Grzybek. We wniosku skarżący zaznaczył, że utracił zaufanie do WSA w Olsztynie ponieważ nie został pouczony, że w przedmiotowej sprawie może dochodzić swoich praw bez opłat sądowych. Sąd bezpodstawnie wymuszał na nim składanie wniosków na urzędowym formularzu. W ocenie skarżącego niniejsza sprawa może być potraktowana stronniczo, gdyż wszystkie skargi na ostateczne decyzje były odrzucane. Skarżący podniósł, że WSA w Olsztynie pozbawiał go prawa do Sądu i dochodzenia swoich praw przed Sądem, ponieważ m.in. nie doręczono mu wyroku z uzasadnieniem, nie został poinformowany o terminie rozprawy, o środkach zaskarżenia, odmówiono mu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej do RPO oraz do Trybunału w Strasburgu. Wszyscy wymienieni we wniosku sędziowie orzekający w WSA w Olsztynie złożyli oświadczenia, w których wskazali, że nie występują okoliczności mogące uzasadniać wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy (art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) oraz stwierdzono również brak podstaw wyłączenia wynikających z art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zaznaczył, że powodem oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów delegowanych do orzekania WSA w Olsztynie była, ustalona przez Sąd, okoliczność zakończenia przez tych sędziów delegacji. Z kolei, wniosek o wyłączenie pozostałych sędziów również podlega oddaleniu, ponieważ nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy II SA/Ol 524/13 (art. 19 p.p.s.a.). Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno znajdować oparcie w okolicznościach obiektywnych tzn. takich, które nie wynikają wyłącznie z subiektywnego poczucia strony o braku bezstronności tych osób w orzekaniu, ale z takich, które dla przeciętnego odbiorcy i uczestnika obrotu prawnego stanowiłyby powód podważania obiektywizmu orzecznika. Przykładowo, wskazaną obiektywną okolicznością może być istnienie osobistych stosunków czy powiązań między sędzią a stroną lub jej przedstawicielem, które z uwagi na swój charakter co do zasady rzutują na nastawienie czy ukierunkowanie osobiste orzecznika do sprawy. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy Zdaniem składu orzekającego w przedmiocie wniosku o wyłączenie, z akt sprawy, w tym z argumentacji skarżącego, nie wynika aby którykolwiek z wymienionych sędziów posiadał jakiekolwiek subiektywne nastawienie do strony czy wyniku zainicjowanego przez stronę postępowania, a tym samym aby istniały uzasadnione podstawy do ustalenia okoliczności podważających ich bezstronność przy jej rozpoznawaniu. W szczególności, nie wyklucza obiektywizmu w orzekaniu sędziów fakt wielokrotnego rozstrzygania przez nich spraw skarżącego. Wywodzenie przez skarżącego, że wskazane postępowania były prowadzone wadliwie i z brakiem poszanowania jego jako strony praw oraz bez wysłuchania jego argumentów – stanowi jedynie zwerbalizowanie subiektywnego odczucia strony i nie stanowi o wystąpieniu obiektywnej przesłanki uzasadniającej wyłączenie z uwagi na brak bezstronności. Brak jest podstaw aby wywodzić, że wielokrotność orzekania przez sędziów danego sądu w sprawach strony automatycznie powoduje u tych osób negatywne ukierunkowanie wyników orzeczeń. Do istoty pracy sędziego należy możliwość poddania ich orzeczeń kontroli instancyjnej. W sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziów w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. W zażaleniu, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu I instancji i umorzenie w całości postępowania toczącego się przed sądem w Białymstoku. Wskazał, że w sprawie zostały wydane dwa postanowienia nieobjęte wnioskiem skarżącego. Zostały natomiast pominięte jego dwa wnioski z 3 lutego 2014 r.: o przekazanie sprawy równorzędnemu sądowi sprawy ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i o dopuszczenie do udziału prokuratora. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw. W piśmie z 3 lutego 2014 r. skarżący wyraźnie wskazał, że wnosi o przekazanie sprawy równorzędnemu niezależnemu sądowi z wyłączeniem WSA w Olsztynie i z wyłączeniem sędziów od dalszego udziału w sprawie. Wniósł również o dopuszczenie do udziału prokuratora w sprawie. Wezwany do wskazania sędziów z imienia i nazwiska – nie udzielił odpowiedzi, a następnie wniósł zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 marca 2014 r. o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania. Zarządzenie zostało uchylone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2014 r., I OZ 345/14. Z pism skarżącego wynika, że podtrzymuje on żądanie rozpoznania jego sprawy przez inny, równorzędny sąd – z wyłączeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Ponieważ czynności podejmowane przez strony, ale również przez sąd administracyjny muszą znajdować swoją podstawę w ustawie, wniosek skarżącego został uznany za wniosek o wyłączenie sędziów. W przypadku uznania, że istnieją podstawy do wyłączenia wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – skarżący osiągnąłby swój cel – to znaczy sprawa zostałaby przekazana innemu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu. Niesłusznie więc skarżący podnosi, że jego pisma zostały przez Sąd błędnie odczytane a Sąd orzekał w sprawie nieobjętej wnioskiem. Natomiast jeżeli chodzi sam wniosek o wyłączenie sędziów, to argumenty podnoszone przez skarżącego nie mogą prowadzić do uznania jego skuteczności. "Przyczyny wyłączenia", które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku, to wyłącznie przyczyny na które wskazuje art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał Sądowi I instancji przyczyn wyłączenia określonych w art. 18 p.p.s.a. (a które Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę również z urzędu), a także nie wskazał okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Sam fakt orzekania przez sędziów w innych sprawach skarżącego i podejmowanie rozstrzygnięć, które były dla niego niekorzystne, nie świadczy o braku ich bezstronności. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli więc zdaniem skarżącego sąd ten naruszył prawo, to ma do dyspozycji środki odwoławcze: zażalenie i skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Brak bezstronności sędziego może natomiast wynikać z istnienia osobistych związków tego sędziego ze stronami sporu sądowego (np. skarżącym, lub też innymi osobami), które wpływają na jego obiektywizm w sprawie. Wnioskując o wyłączenie skarżący jest więc obowiązany podawać obiektywne powody wyłączenia, wykraczające poza uczucie niezadowolenia wynikające z faktu, że jego sprawy są rozstrzyganie niezgodnie z jego oczekiwaniami. Jeżeli chodzi natomiast o udział prokuratora w postepowaniu, to należy skarżącemu wyjaśnić, że zgodnie z art. 8 § 1 p.p.s.a., prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony. Udział prokuratora nie jest więc uzależniony od zgody, wniosku, czy też żądania sądu administracyjnego, ale od decyzji prokuratora. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.