II FZ 377/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Po 545/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P. B. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2013 r. Sąd pierwszej instancji, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, wskazał, że z oświadczenia zawartego we wniosku skarżącego z dnia 25 marca 2016 r. wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, posiada nieruchomość rolną o powierzchni przeszło 57 ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący osiąga przy tym dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.850,00 zł brutto, dochód z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie 663,20 zł, przy czym po potrąceniach komorniczych skarżący otrzymuje kwotę 415,71 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że za miesiąc styczeń 2016 r. poniósł on stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 21.218,41 zł. Koszty utrzymania skarżącego wynoszą ok. 2.230,00 zł. Dochód małżonki skarżącego za 2015 r. wyniósł 4.773,32 zł. Z oświadczenia o wysokości kredytów wynika z kolei, że wnioskodawcę obciąża obowiązek spłaty trzech kredytów. Sąd podniósł, że w oparciu o powyższe dane nie było możliwym rozstrzygnięcie wniosku skarżącego zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane były niewystarczające dla kompleksowej oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", wezwał pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r. wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów pozwalających na wnikliwą ocenę sytuacji skarżącego. W tym kontekście Sąd podkreślił, że skarżący nie wywiązał się z skierowanego do niego wezwania i nie udzielił informacji odnoście przychodów i kosztów związanych z działalnością rolniczą w 2014 i 2016 r. Wnioskodawca nie wyjaśnił również, czy w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego otrzymuje dochody z tytułu dopłat do nieruchomości rolnej. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów. Wskazując, iż w orzecznictwie sądowym podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, Sąd przypomniał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni ponad 57 ha, lasu o powierzchni 4,7 ha oraz zabudowanej nieruchomości w K., która w chwili obecnej jest dzierżawiona przez "B." sp. z o.o., a także, że skarżący posiada również udział o wielkości 1/5 we własności nieruchomości mieszczącej się przy ul. A., zaś ze znajdującej się w aktach sądowych ewidencji środków trwałych wynika, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, którego wartość nawet z uwzględnieniem dokonanym odpisów amortyzacyjnych wynosi 875.244,15 zł. WSA zaaprobował wyrażony w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Po 545/14, pogląd, w świetle którego ponoszenie przez skarżącego wydatków z tytułu spłaty zaciągniętych zobowiązań nie uzasadnia twierdzenia, że wydatkom tego rodzaju należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd zgodził się również z twierdzeniem, że prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych nie jest równoznaczne z brakiem możliwości uzyskania środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, trafnie ponadto referendarz sądowy zwrócił uwagę na rozbieżności w wyjaśnieniach skarżącego co do jego związków z B. sp. z o.o. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i nadanie sprawie biegu, w uzasadnieniu wskazując, że "Sąd swoim postanowieniem dał dowód na to, pokrzywdzony nie ma szans walczyć "o swoje" na legalnej drodze prawnej. Nasze dochody drastycznie spadły nie jesteśmy w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych w oznaczonej przez Sąd kwocie. Jesteśmy "bici" z każdej strony i nawet walka o swoje jest dla nas zamknięta z uwagi na barierę finansową. Nasza sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie niespornym faktem jest okoliczność, że wniosek o przyznanie prawa pomocy o przedmiotowym zakresie rozpatrywany przez Sąd pierwszej instancji był kolejnym żądaniem skarżącego. Z tego powodu zażalenie skarżącego należy ocenić w świetle art. 165 p.p.s.a. W myśl powyższego przepisu p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis art. 165 p.p.s.a. przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 384/15, z dnia 29 marca 2012 r., II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). Na gruncie rozpoznawanej sprawy WSA w Poznaniu, mimo braku takiego obowiązku, dokonał powtórnie analizy sytuacji majątkowej skarżącego, uznając, że przedstawione przez niego informacje nie świadczyły o spełnieniu warunków skorzystania z instytucji prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji zasługuje na aprobatę. Analiza sytuacji finansowej skarżącego, zrekonstruowanej w świetle oświadczeń zawartych w formularzu PPF i przedłożonych dokumentów źródłowych, prowadzi do konkluzji, że skarżący dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości. Zwrócić do tego należy uwagę, że skarżący pomimo obowiązku wykazania wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, obowiązku tego nie wypełnił, a tym samym uniemożliwił dokonanie oceny wpływu podnoszonych okoliczności, na rzeczywistą możliwość poniesienia kosztów sądowych. Także ponoszenie przez skarżącego wydatków z tytułu spłaty zaciągniętych zobowiązań nie przekonuje skutecznie do twierdzenia o nieprawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Słusznie zwracano w tym kontekście uwagę, że obowiązek spłacania obciążających stronę kredytów nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Z zebranych w sprawie dokumentów wynikało, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, iż uiszczenie kosztów sądowych związanych z rozpoznaniem skargi kasacyjnej spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Reasumując, Sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, która zasługuje na aprobatę. Chociaż WSA w Poznaniu nie uwzględnił art. 165 p.p.s.a. w przeprowadzonej ocenie ponownego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, to nie miało to wpływu na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł zatem o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.