II OZ 1198/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 413/14 o odrzuceniu skargi Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...]w B. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na roboty budowlane postanawia: 1. odrzucić zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. i Fundacji [...] w B., 2. oddalić zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 413/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., Fundacji [...] w B. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na roboty budowlane. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, iż zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lipca 2015 r. wezwano R. K., który podpisał skargę, do uzupełnienia braku formalnego skargi Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. i Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. przez nadesłanie dokumentu, z którego będzie wynikać, czy skarga tych Stowarzyszeń została skutecznie wniesiona przez wszystkich ich członków, tj. przez nadesłanie uchwał podpisanych przez wszystkich członków tych Stowarzyszeń upoważniających R. K. do reprezentowania tych Stowarzyszeń w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Dodatkowo Sąd wezwał R. K. do usunięcia braku formalnego skargi Fundacji [...] w B. przez nadesłanie dokumentu, który pozwoli ustalić, czy R. K. - jako pełnomocnik tej osoby prawnej - spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi Fundacji. Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone R. K. w dniu 10 sierpnia 2015 r. W wyznaczonym terminie opisane wyżej braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Sąd wskazał, że skarga, zgodnie z art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej cytowanej: p.p.s.a., powinna czynić zadość wymaganiom stawianym pismom w postępowaniu sądowym. Warunkiem formalnym wynikającym z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest podpisanie pisma przez osobę kierującą go do sądu albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Stosownie do regulacji zawartej w art. 49 §1 powołanej ustawy, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast w przypadku skargi obarczonej brakami formalnymi, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi w przypadku nieuzupełnienia jej braków formalnych w wyznaczonym terminie. W świetle zaś art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, że osoby te mają obowiązek wykazać na mocy art. 29 p.p.s.a. swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie skargę do sądu wniosły dwa stowarzyszenia zwykłe: Stowarzyszenie [...] w B. oraz Stowarzyszenie [...] w B. Sąd wywiódł, że skoro – zgodnie z art. 40 ust. 1 Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) - stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. W takiej sytuacji albo wszyscy członkowie powinni podpisać skargę wnoszoną do sądu, albo wszyscy członkowie powinni udzielić pełnomocnikowi pełnomocnictwa, pod którym to dokumentem umocowania winny znaleźć się podpisy wszystkich członków stowarzyszenia. W niniejszej sprawie skargę w imieniu Stowarzyszenia [...] w B. oraz Stowarzyszenia [...] podpisał R. K. Autor skargi, pomimo stosownego wezwania go do uzupełnienia braków formalnych skargi (opisanych szczegółowo w zarządzeniu Sądu z dnia 27 lipca 2015r.) nie usunął ich w wyznaczonym terminie. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, odrzucił skargę Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. oraz Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. Sąd wskazał również, że na tej samej podstawie prawnej odrzuceniu w niniejszej sprawie podlegała także skarga Fundacji [...] w B., albowiem R. K., pomimo prawidłowego wezwania do usunięcia braku formalnego skargi tego podmiotu, nie nadesłał w wyznaczonym terminie dokumentu potwierdzającego, czy - jako pełnomocnik osoby prawnej Fundacji [...] w B. - spełnia on przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd wskazał ponadto, że odrzuceniu podlegała również skarga Stowarzyszenia [...] w B. w likwidacji, albowiem została wniesiona przez podmiot nieposiadajacy zdolności sądowej. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej. Stosownie zaś do art. 25 § 1 p.p.s.a. zdolność sądowa to zdolność występowania przed sądem administracyjnym. Z informacji z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżące Stowarzyszenie [...] w B. zostało rozwiązane postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...].[...] i zarządzono jego likwidację. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że powyższe postanowienie jest prawomocne wobec oddalenia wywiedzionej od niego apelacji przez Sąd Okręgowy w B. (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]). Rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności. W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.; P. Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 77; postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 263/12, z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 600/12 i z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1086/12). W konsekwencji likwidator, który przeprowadza likwidację stowarzyszenia, nie działa w jego imieniu, ale w imieniu własnym, wypełniając pewną funkcję publiczną jako osoba zaufania publicznego, a jego działalność rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia. W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło. Oznacza to, że rozwiązane Stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym - art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a. Brak ten jest brakiem nieusuwalnym (analogiczne stanowisko zaprezentował NSA w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2015r. II OZ 272/15). W piśmie z dnia 6 października 2015 r. zażalenie na to postanowienie wniosły: Stowarzyszenie zwykłe [...] w B., Stowarzyszenie zwykłe [...] w B. i Fundacja [...] w B. Zażalenie to zostało podpisane przez R. K. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 7 października 2015 r. R. K. został wezwany (pismo z dnia 9 października 2015 r.) do usunięcia braku formalnego zażalenia stowarzyszeń zwykłych: [...] i [...] poprzez nadesłanie dokumentu, z którego będzie wynikać, czy zażalenie tych Stowarzyszeń zostało skutecznie wniesione przez wszystkich członków tych Stowarzyszeń, tj. przez przedstawienie stosownych uchwał wszystkich członków o wniesieniu zażalenia oraz dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy tych Stowarzyszeń, ewentualnie poprzez nadesłanie uchwał podpisanych przez wszystkich członków Stowarzyszeń upoważniających R. K. do reprezentowania tych Stowarzyszeń w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. Dodatkowo Przewodniczący Wydziału wezwał R. K. do usunięcia braku formalnego zażalenia Fundacji [...] w B. przez nadesłanie dokumentu, który pozwoli ustalić, czy R. K. - jako pełnomocnik osoby prawnej Fundacji [...] w B. - spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a., z którego to przepisu wynika, że pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny oraz pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia Fundacji. W odpowiedzi na to wezwanie (pismo z dnia 4 listopada 2015 r.) R. K. przedstawił uchwałę wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. upoważniającą go do reprezentowania tego Stowarzyszenia zgodnie z jego celami statutowymi wraz z listą członków tego Stowarzyszenia. R. K. nie wykonał wezwania Sądu w pozostałym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. podlega odrzuceniu, albowiem R. K. nie wykonał wezwania Sądu, skierowanego do niego w piśmie z dnia 9 października 2015 r., o przedstawienie stosownej uchwały wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. o wniesieniu zażalenia oraz dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy tego Stowarzyszenia, ewentualnie o przedstawienie uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia upoważniającej R. K. do reprezentowania tego Stowarzyszenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na to wezwanie R. K. przedstawił Regulamin Stowarzyszenia zwykłego [...] z dnia 13 listopada 2012 r. oraz zaświadczenie o wpisie tego Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych z dnia 21 stycznia 2013 r. Sąd I instancji prawidłowo wywiódł, że skoro stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach – Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. W takiej sytuacji albo wszyscy członkowie powinni podpisać skargę wnoszoną do sądu, albo wszyscy członkowie powinni udzielić pełnomocnictwa swojemu przedstawicielowi. Dokumenty przedstawione przez R. K. wraz z pismem z dnia 4 listopada 2015 r. nie potwierdzają, że jest on upoważniony przez aktualnych członków Stowarzyszenia zwykłego [...] do reprezentowania tego Stowarzyszenia przed sądami administracyjnymi, w tym do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 września 2015 r. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 i art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie Stowarzyszenia zwykłego [...] w B., gdyż nie uzupełniono braków tego zażalenia w wyznaczonym terminie. Na tej samej podstawie prawnej Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie Fundacji [...] w B., gdyż R. K. nie wykonał wezwania Sądu z dnia 9 października 2015 r. do usunięcia braku formalnego zażalenia Fundacji przez nadesłanie dokumentu, który pozwoli ustalić, czy - jako pełnomocnik tej osoby prawnej - spełnia on przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia Fundacji. Zgodnie z tymi przepisami pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne (§ 1). Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej (§ 2). R. K. przedstawił Statut Fundacji, informację z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 19 lutego 2015 r. oraz pełnomocnictwo z dnia 23 maja 2013 r. udzielone mu przez Prezesa Zarządu Fundacji do reprezentowania Fundacji m.in. przed sądami. Z dokumentów tych nie wynika, aby R. K. był osobą uprawnioną do reprezentowania Fundacji przed sądami administracyjnymi, zgodnie z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. W odniesieniu do zażalenia Stowarzyszenia zwykłego [...] w B. z dnia 6 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podlega ono oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 września 2015 r. o odrzuceniu skargi odpowiada prawu. Przedstawiciel tego Stowarzyszenia R. K. nie wykonał bowiem zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lipca 2015 r., na podstawie którego wezwano go do nadesłania dokumentu, z którego będzie wynikać, czy skarga Stowarzyszenia [...] w B. została skutecznie wniesiona przez wszystkich członków tego Stowarzyszenia, tj. uchwały podpisanej przez wszystkich członków Stowarzyszenia upoważniającej R. K. do reprezentowania tego Stowarzyszenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone R. K. w dniu 10 sierpnia 2015 r. W wyznaczonym terminie opisane wyżej braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Sąd I instancji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., prawidłowo więc odrzucił skargę Stowarzyszenia [...] w B. Na marginesie podkreślić należy, iż organizacje społeczne korzystające z prawa do występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze strony postępowania mają również obowiązek współdziałania z sądem i przestrzegania przepisów prawa regulujących procedurę sądową. Organizacje te powinny więc liczyć się z obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych, czy obowiązkiem formułowania pism procesowych w formie czytelnej i zgodnie z wymogami przepisów prawa procesowego oraz załączania do nich wymaganych przez przepisy prawa dokumentów. Nieustanne formułowanie pism procesowych przez skarżące organizacje w sposób nieczytelny (bardzo drobny druk, brak odstępów między wierszami, podawanie licznych sygnatur i dat orzeczeń) i nieprzedstawianie wymaganych dokumentów, skutkuje koniecznością kierowania do nich licznych wezwań o uzupełnienie braków formalnych tych pism, co utrudnia prowadzenie przez sąd postępowania i prowadzi do przedłużenia się czasu jego trwania, stanowiąc w istocie wypaczenie idei udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w celu ochrony interesu społecznego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie Stowarzyszenia [...] w B.