II SA/Bk 557/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012 1. uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego J. R. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Decyzją z dnia [...].04.2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...].02.2014 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego J. R., z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w okresie świadczeniowym 2011/2012 na rzecz D. i J. R. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Wnioskiem z dnia [...].07.2013 r. kurator sądowy Z. T., działająca w imieniu J. R., zwróciła się do organu o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego za okresy świadczeniowe od 2008r. do 2012 r. Decyzją ostateczną z dnia [...].10.2013r. Prezydent Miasta B. odmówił J. R. umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012. W/w decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia: J. R., urodzony w 1970 r., przebywa w Wielkiej Brytanii od 1998 r. , a od 2004 r. posiada tam pobyt stały. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci w wieku 13 i 16 lat. Nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Źródłem utrzymania rodziny są zasiłki tygodniowe w wysokości 135,90 funtów oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 114,08 funtów. Ubiegając się o umorzenie należności alimentacyjnych, wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dzieciom zamieszkującym w Polsce, J. R. wskazał na trudną sytuację materialną jego rodziny w Wielkiej Brytanii oraz własne problemy zdrowotne, uniemożliwiające podjęcie pracy (stan po kilku operacjach, nadciśnienie, choroba serca). Wydając decyzję z dnia [...].10.2013 r. organ uznał, że powyższe okoliczności nie przemawiają za umorzeniem należności dłużnika alimentacyjnego w świetle art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). W dniu 16.01.2014 r. J. R., zastąpiony przez pełnomocnika adwokata J. W., wystąpił ponownie o umorzenie całości należności dłużnika alimentacyjnego. Stwierdził, że od wydania decyzji z dnia [...].10.2013 r. sytuacja dłużnika pogorszyła się na tyle, ze został zmuszony do wniesienia pozwu o obniżenie alimentów i zniesienie obowiązku alimentacyjnego odpowiednio wobec dzieci D. i J. R., przebywających w Polsce. Wywodził, iż na terenie Wielkiej Brytanii utrzymuje się, wraz z czteroosobową rodziną, ze świadczeń socjalnych i dodatku mieszkaniowego. Jest osobą bezrobotną z powodu złego stanu zdrowia (schorzenia kardiologiczne po kilku operacjach). Nie jest w stanie spłacić zadłużenia alimentacyjnego, wynoszącego ok. 100 tys. złotych. Do wniosku z dnia [...].01.2014 r. zostały załączone dokumenty: kopia pozwu złożonego do Sądu Rejonowego w B., informacja z dnia 20.02.2012 r. o wysokości zasiłku i dodatku mieszkaniowego przetłumaczona na język polski z języka angielskiego, zaświadczenie lekarskie z dnia [...].10.2013 r. Działający w imieniu Prezydenta Miasta B. specjalista Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, decyzją z dnia [...].02.2014 r. umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Organ uznał, że sprawa jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą decyzją z dnia [...].10.2013r., ponieważ została oparta na analogicznym stanie faktycznym i prawnym. Fakt złożenia pozwu do sądu powszechnego nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Decyzją z dnia [...].04.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, powołując art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. (a wcześniej w odwołaniu). pełnomocnik skarżącego J. R. zarzucił decyzjom: - rażące naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, że okoliczności powołane we wniosku z dnia [...].01.2014 r. o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego nie są okolicznościami nowymi, o których rozstrzygnięto decyzją z dnia [...].10.2013 r. - naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania w sytuacji powoływania się skarżącego na zmienione okoliczności wobec branych pod uwagę w decyzji z dnia [...].10.2013 r. - naruszenie art. 80, 77, 7 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia, przez organy, postępowania dowodowego, braku należytej oceny materiału dowodowego oraz pominięciu słusznego interesu obywatela (skarżącego). Zdaniem skarżącego, nie zaistniała w sprawie bezprzedmiotowość postepowania, a organy uchyliły się od merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych. Bezprzedmiotowość postępowania występuje wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem podstawy takie istniały w postaci: art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, interesu prawnego skarżącego powołującego się na zmienione okoliczności faktyczne, wobec branych pod uwagę w decyzji z dnia [...].10.2013 r.: pogarszający się stan zdrowia skarżącego, trudniejszą sytuację materialną – utrzymywanie się z zasiłków socjalnych przy zwiększonym długu alimentacyjnym wynoszącym kilkadziesiąt tysięcy złotych. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji zaniechały wyjaśnienia okoliczności sprawy z urzędu, ponieważ nie zobowiązały skarżącego do wykazania na czym polegało pogorszenie się jego sytuacji materialno-zdrowotnej, nie zainteresowały się wynikiem sprawy o obniżenie alimentów, która zawisła przed sądem powszechnym, nie odniosły sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego do możliwości spłacenia przez niego łącznego zadłużenia alimentacyjnego za wszystkie okresy świadczeniowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Zdaniem Kolegium, przestrzeganie zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...].10.2013 r., przy niezmienionych okolicznościach faktycznych i prawnych, przemawiało za umorzeniem postepowania. W ocenie Kolegium, za nowe okoliczności, nie można było uznać, ani zwiększonego zadłużenia alimentacyjnego, ani złożonego pozwu o obniżenie alimentów, zaś strona działająca przez adwokata, winna przedstawić dowody świadczące o zmienionej sytuacji dochodowej czy rodzinnej, a nie oczekiwać przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty Sąd uznał za trafne. Zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej była odpowiedź na pytanie, czy organy miały uzasadnione podstawy, by umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, czy też wydać decyzję merytoryczną. W orzecznictwie sądowym powszechnie wyrażane jest stanowisko, wedle którego bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Oznacza to, iż wszystkie elementy badanego stanu prawnego i faktycznego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Należy przy tym brać pod uwagę okoliczności podnoszone zarówno przez stronę, jak i przez organ z urzędu. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., III SK 20/10, LEX nr 794506, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1622/09, LEX nr 746692 oraz z dnia 24 stycznia 2012 r., II OSK 2104/10, LEX nr 1138074). Jak wskazano w przywołanych orzeczeniach, art. 105 § 1 k.p.a. nie może być interpretowany rozszerzająco, a to ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym. Należy przy tym podkreślić, że brak przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego przez stronę nie czyni prowadzonego postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza bezzasadność żądania strony (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r., I OSK 697/11, LEX nr 1068530). Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 105 § 1 k.p.a. Jeżeli podmiot uprawniony, mający przymiot strony (tj. skarżący) żąda rozstrzygnięcia sprawy, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania. W sprawie niniejszej decyzją ostateczną z dnia [...].10.2013 r. odmówiono J. R. umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego. Następna decyzja, umarzająca postępowanie, została wydana przez organ I instancji w dniu [...].02.2014 r., a więc o 4 miesiące później, niż decyzja październikowa, co oznacza, że wysokość zwrotu wypłaconych alimentów z funduszu alimentacyjnego, obciążająca skarżącego, systematycznie narasta, wpływając na jego sytuację materialną. Zaświadczenie lekarskie z dnia [...].10.2013 r., dołączone do wniosku z dn. [...].01.2014 r. o umorzenie alimentów, jest nowym dokumentem, nie analizowanym przez organ w poprzednim postępowaniu. Nie mogło podlegać ocenie organu z uwagi na późniejszą datę jego wydania niż zapadła w dniu [...].10.2013 r. decyzja. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych przed wydaniem decyzji z dn. [...].10.2013 r. [str. 53 (7)] wynika, że skarżący pobierał zasiłki na dwoje dzieci na terenie Wlk. Brytanii, natomiast tego rodzaju zaświadczenie nie zostało dołączone do wniosku z dn. [...].01.2014 r. Nadto Sąd zważył, że w uzasadnieniu decyzji z dn. [...].10.2013 r. zostało wskazane, iż J. R. prowadzi gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci S. i M., z czego wynikałoby, że nie zamieszkuje z ich matką T. S. Natomiast z wniosku z dn. 16.01.2014 r. wynika, iż skarżący zamieszkuje w czteroosobowej rodzinie. Powyższe różnice w stanie faktycznym spraw Sąd zauważył z urzędu (kierując się uprawnieniem wynikającym z art. 134 § 1 p.p.s.a.), co przemawia przeciwko identyczności okoliczności obu spraw, wbrew twierdzeniu organu w zaskarżonej decyzji. Organy nie dochowały należytej wnikliwości w porównaniu stanu faktycznego sprawy niniejszej i rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] października 2013 r., uważając je za identyczne. Pomijając kwestie oceny stanu faktycznego, to należy zważyć na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego występowania z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych. Jak już wyżej wskazano, stosowanie art. 105 § 1 k.p.a. ma miejsce w przypadku bezprzedmiotowości postępowania, a nie w przypadku bezzasadności żądania. Dlatego też Sąd podzielił stanowisko wyrażone w skardze, iż dopóki istnieje przedmiot postępowania, którego rozstrzygnięcia żąda Skarżący, wskazując podstawę prawa materialnego do rozstrzygnięcia, to nie sposób twierdzić (jak błędnie wywiodły organy), że merytoryczne orzeczenie nie jest celowe. W ocenie Sądu, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niniejszej nie naruszy zasady trwałości decyzji administracyjnej z dnia [...] października 2013 r. ani powagi rzeczy orzeczonej, bowiem przemawia za tym specyfika przedmiotu sprawy. Natomiast Sąd podziela pogląd organu, iż ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się strona, zwłaszcza działająca poprzez profesjonalnego pełnomocnika, spoczywa przede wszystkim na skarżącym, co wynika z brzmienia art. 7 k.p.a. Dlatego też przedstawienie dowodu na zmianę sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej skarżącego nie może być postrzegane jako obowiązek urzędowy organu. Sąd nie zgadza się również z twierdzeniem Skarżącego, że nowym dowodem w sprawie był odpis pozwu złożony do sądu powszechnego o obniżenie (zwolnienie) z alimentów. Jak słusznie zauważył organ, taki dokument nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem nie wynikają z niego żadne obowiązki czy uprawnienia skarżącego. Reasumując: rozpatrując ponownie sprawę, organ I instancji zobowiązany będzie wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. Wydanie takiej decyzji musi być poprzedzone postępowaniem odpowiadającym standardom określonym w art. 7, 77, 80 k.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).