I OSK 1985/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-04-12

Skład orzekający: Irena Kamińska, Aleksandra Łaskarzewska, Mirosław Wincenciak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może zobowiązać stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeśli kwestia nienależności tych świadczeń została już przesądzona ostateczną decyzją administracyjną, nawet jeśli strona kwestionuje tę wcześniejszą decyzję w innym postępowaniu?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, gdy kwestia ich nienależności została już przesądzona ostateczną decyzją administracyjną. Decyzja o zwrocie świadczenia jest bezpośrednią konsekwencją ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i ma charakter związany. Organ nie może ponownie badać, czy świadczenie spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego, jeśli zostało to już rozstrzygnięte ostateczną decyzją. Kwestionowanie tej wcześniejszej decyzji może nastąpić jedynie w odrębnym postępowaniu dotyczącym tej decyzji, a nie w postępowaniu o zwrot świadczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez B. W. Decyzją organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2013 r. zażądano od niej zwrotu kwoty 3.101 zł wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B. W. na decyzję SKO. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła m.in. naruszenie prawa materialnego i procesowego, wskazując na przedwczesność wydania decyzji o zwrocie świadczeń, gdyż toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uznającej świadczenia za nienależne. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant: asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 538/14 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 538/14 oddalił skargę B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Kierownik Oddziału do Spraw Świadczeń Rodzinnych w Ramach Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w L. działający z upoważnienia Marszałka Województwa L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. zażądał od B. W. zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 3.101 zł wraz z ustawowymi odsetkami; orzekł, że kwota ustawowych odsetek na dzień wydania decyzji wynosi 2.782,30 zł oraz wskazał, że kwota odsetek za każdy kolejny dzień następujący po dniu wydania decyzji do dnia spłaty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynosi 1,10 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, w oparciu o decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], która również została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo wskazała, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia żądanej kwoty - wniosek wraz z uzasadnieniem został złożony w odrębnym piśmie. Weryfikacji i sprawdzenia wymaga również prawidłowość naliczenia kwot okazanych w zaskarżonej decyzji, które - w ocenie odwołującej - są zawyżone. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] organ uznał pobrane przez B. W. świadczenia rodzinne na dziecko - M. M. w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 3.101,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. Wskazując na treść art. 30 ust. 8 ustawy świadczeniach rodzinnych oraz przedstawione wyżej okoliczności, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżąca zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.101,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany w sentencji decyzji. Odsetki od wyżej wymienionej kwoty na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą 2.782,30 zł. Kwota odsetek będzie naliczana osobno za każdy miesiąc, w którym zostały wypłacone świadczenia. B. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2014 r. zarzuciła jej rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 §1 K.p.a.; art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 w związku z art. 140 K.p.a.; jak i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. Dodatkowo wskazała także na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] nie narusza ww. przepisów prawa w sposób rażący, uzasadniający stwierdzenie jej nieważności, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej naruszającej prawo. Poza naruszeniem przepisów prawa procesowego, skarżąca wskazała na nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 23a ust. 6 oraz ust. 9, jak i art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że B. W. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne oraz żądanie ich zwrotu łącznie z odsetkami. W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że w dniu 16 września 2013 r. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. zażalenie na bezczynność Marszałka Województwa L. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej, polegającą na pozostawieniu bez rozpoznania jej wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko M. M. w okresie od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. oraz w okresie od 01 października 2005 r. do 31 sierpnia 2006. W związku z tym, że organ był dalej bezczynny B. W. w dniu 6 maja 2014 r. wniosła do WSA skargę na bezczynność Marszałka Województwa L. Zdaniem skarżącej, wydanie przez ROPS w L. decyzji w przedmiocie żądania zwrotu pobranych świadczeń było przedwczesne, gdyż w dalszym ciągu toczy się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ROPS w L. nr [...] oraz nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie uznania wypłaconych B. W. świadczeń rodzinnych za świadczenia nienależnie pobrane. Skarżąca wskazała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że żądanie zwrotu wypłaconych świadczeń może nastąpić dopiero po uprzednim ostatecznym przesądzeniu, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależenie pobranymi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wymienione w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconych jej w okresie od dnia 1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r. świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego na rzecz M. M. w kwocie 43 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł). Jak bowiem wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., Nr [...] organ uznał pobrane przez B. W. ww. świadczenia rodzinne na dziecko. Po odwołaniu się B. W. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy tę decyzję. Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone B. W. za ww. okres są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie skarżącej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Sąd podkreślił że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy – skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji Sąd uznał, że zarzuty skarżącej co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez nią za świadczenia nienależne, nie mogły mieć wpływu na jego wynik. Z tych względów Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła B. W. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1/ art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do żądania zwrotu przez B. W. świadczeń wypłaconych w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do 31 sierpnia 2006 r., 2/ art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] nie narusza przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w sposób rażący, uzasadniający stwierdzenie jej nieważności, w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej SKO z dnia [...] kwietnia 2014 r. naruszającej prawo, podczas gdy strona w skardze zarzucała naruszenie przez SKO art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1/ art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z poniżej wskazanymi przepisami, polegające na oddaleniu skargi pomimo wykazanych błędów zaistniałych w postępowaniu administracyjnym: - art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 K.p.a. w związku z art. 140 K.p.a. poprzez oddalenie skargi wobec wskazanych nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym tj. naruszenia zasady prawdy obiektywnej, dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, arbitralnego i błędnego przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do żądania od B. W. zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami, oraz że nie istnieją przesłanki do uchylenia/stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz decyzji Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...], Sąd ocenił w sposób nienależyty czy kwestionowane decyzje nie są dotknięte wadą powodującą ich uchylenie/stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.; - art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo wskazanych nieprawidłowości uzasadnienia decyzji SKO: nierozpatrzenia wszystkich zarzutów odwołania złożonego przez stronę, nieprawidłowe uzasadnienie decyzji, nieprawidłowe wskazanie podstawy prawnej decyzji; - art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. poprzez oddalenie skargi i utrzymanie w mocy decyzji SKO, pomimo że zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji SKO; 2/ art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez pominięcie wpływu na przedmiotową sprawę, istotnych rozstrzygnięć zapadłych w sprawach: sygn. akt II SAB/Lu 177/14 oraz sygn. akt II SA/Lu 488/14. Strona w siedmiu skargach złożonych do WSA w Lublinie wnosiła o łączne rozpoznanie wszystkich spraw ponieważ są ze sobą w związku. Gdyby wniosek strony został uwzględniony, każda ze spraw nie byłaby rozpoznawana w innym składzie orzekającym i z pewnością spowodowałoby to pełniejsze urzeczywistnienie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. W przedmiotowej sprawie okoliczności związane z kwestionowaniem istotnych rozstrzygnięć organów administracji mających wpływ na wynik niniejszej sprawy, pomimo wniosku strony, nie były badane. 3/ art. 141§ 4 P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, brak wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, brak ustosunkowania się do większości podniesionych przez stronę zarzutów naruszenia zasad postępowania administracyjnego, lakoniczne stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. 4/ art. 170 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wyroków WSA w Lublinie w sprawach: II SAB/Lu 177/14, a w szczególności wyroku z dnia 24 marca 2015r. w sprawie II SA/Lu 488/14 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Strona w siedmiu skargach złożonych do WSA w Lublinie wnosiła o łączne rozpoznanie wszystkich spraw ponieważ są ze sobą w związku. Gdyby wniosek strony został uwzględniony, każda ze spraw nie byłaby rozpoznawana w innym składzie orzekającym i z pewnością spowodowałoby to pełniejsze urzeczywistnienie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej. W przedmiotowej sprawie okoliczności związane z kwestionowaniem istotnych rozstrzygnięć organów administracji mających wpływ na wynik niniejszej sprawy, pomimo wniosku strony, nie były badane. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wydanie zaskarżonej decyzji było przedwczesne gdyż równocześnie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń za nienależne. Zdaniem strony, w przedmiotowym stanie faktycznym bezprawne w stopniu rażącym było uznanie przez organ, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pobranych przez skarżącą świadczeń za nienależnie pobrane. W konsekwencji, Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku naruszył art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa wydanie decyzji w przedmiocie żądania zwrotu wypłaconych świadczeń jako nienależnie pobranych. Zdaniem strony w przedmiotowej sprawie nie można mówić o świadomym działaniu skarżącej ukierunkowanym na wprowadzenie w błąd organu czy zatajeniu informacji celem uzyskania nienależnego świadczenia. W pierwszej kolejności organ powinien bezspornie ustalić, że zachodzą przesłanki żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło, wobec stwierdzonych przez w wyroku WSA w Lublinie z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 488/14, uchybień postępowania administracyjnego prowadzonego przez ROPS. Dopiero po uprzednim ostatecznym przesądzeniu, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi, można żądać ich zwrotu. Skarżący kasacyjnie podniósł, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, że organ dokonał dokładnej i rzetelnej analizy sprawy, bowiem nie odniósł się w sposób wyczerpujący do zarzutów strony zawartych w odwołaniu. Strona skarżącą kasacyjnie odnosi wrażenie, że organ bez próby ponownego wyjaśnienia sprawy, podtrzymał wcześniejsze stanowisko wyrażone w decyzji ROPS w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Sąd I instancji rozpoznając przedmiotową sprawę pominął kwestie zbadania czy Kolegium oceniło w sposób należyty, zgodnie z zasadami postępowania dowodowego, czy kwestionowana decyzja ROPS została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, wskazującym bezspornie, iż zachodzą przesłanki do uznania wypłaconych skarżącej świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane oraz czy istniała przesłanka do żądania zwrotu pobranych świadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do podniesionych w niej zarzutów. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przystępując do oceny zasadności podniesionych w niej zarzutów należy podkreślić, że przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie była zgodność z prawem decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zarzuty skargi kasacyjnej w zasadniczej części zmierzają do wykazania, że nie było podstaw do wydania orzeczenia o zwrocie świadczenia przez skarżącą, bowiem nie zostało przesądzone, iż świadczenie to było nienależnie pobrane. Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że strona w istocie kwestionuje prawidłowość decyzji SKO w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ROPS z dnia [...] stycznia 2013 r., którą organ I instancji uznał pobrane przez skarżącą świadczenia rodzinne za nienależne. Twierdzenia te skarżąca opiera na wydanych w jej sprawach wyrokach WSA w Lublinie z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 177/14 i z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 488/14 , które w jej ocenie, dowodzą wadliwości tej decyzji. W oparciu o powyższe skarżąca kasacyjnie wywodzi, iż nie było podstaw do zobowiązania jej do zwrotu świadczeń, które mocą tej decyzji zostały uznane za nienależnie pobrane. Odnosząc się do tak ukierunkowanych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy na istotę postępowań administracyjnych dotyczących świadczeń nienależnych. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wyszczególnione w art. 30 ust. 2 ustawy, tj.: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Z powołanego przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika obowiązek wydania decyzji administracyjnej zobowiązującej osobę, która nienależnie pobrała świadczenie do jego zwrotu. Jednakże obowiązek zwrotu może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostało na podstawie decyzji administracyjnej organu za nienależnie pobrane. Zatem, dopiero wejście do obrotu prawnego decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane, daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. W orzecznictwie jest już ugruntowany pogląd, że nie jest możliwe orzekanie w jednej decyzji administracyjnej o uznaniu świadczenia za nienależne oraz o zwrocie świadczenia nienależnego (por. mi.n. wyrok NSA z 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10). Rozróżnienie postępowań administracyjnych w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnego, gdy każde z tych postępowań kończy się wydaniem decyzji administracyjnej, oznacza, że w sensie materialnym i procesowym mamy do czynienia z dwiema sprawami administracyjnymi z wyodrębnieniem w każdej z nich podmiotu, przedmiotu i treści postępowania. To rozróżnienie powoduje także, że inne okoliczności i przepisy prawa stanowią podstawę do wydania decyzji w każdej z tych spraw. W przypadku zwrotu świadczenia nienależnego jako podstawę wskazuje się art. 30 ust. 1 ustawy, natomiast w przypadku uznania świadczenia za nienależnie jako podstawę wskazuje się art. 30 ust. 2 ustawy. Pomiędzy wspomnianymi decyzjami występuje związek prawny, bowiem warunkiem wydania decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego jest wcześniejsze wydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne. Powoduje to również tę konsekwencję, że nie można skutecznie zwalczać decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego argumentami, które odnoszą się do przesłanek uznania świadczenia za nienależne. Wyodrębnienie spraw administracyjnych i w konsekwencji także postępowań administracyjnych oznacza bowiem niezależność tych postępowań względem siebie, w tym sensie, że dotyczą one innej materii prawnej i faktycznej (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2016, sygn. akt I OSK 2589/14). Z powyższych powodów nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty kwestionujące możliwość uznania, że skarżąca nie była uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych, bowiem ta materia może być badana wyłącznie w postępowaniu w przedmiocie uznania świadczenia za nienależne, które w tej sprawie zostało zakończone ostateczną decyzją SKO w L. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. Decyzja ta dotyczy innej sprawy administracyjnej, która mogła być przedmiotem odrębnej skargi do sądu administracyjnego. Rozpoznając sprawę w jej granicach Sąd nie mógł oceniać legalności decyzji wydanej w innej sprawie administracyjnej, pomimo istnienia wspomnianego związku prawnego pomiędzy decyzją o uznaniu świadczenia za nienależne a decyzją o zwrocie świadczenia nienależnego. Z tego względu nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 156 § 1 K.p.a., które zasadzały się na poglądzie o wadliwości decyzji uznającej wypłacone świadczenia za nienależnie pobrane. Skarżący kasacyjnie błędnie upatruje argumentów na poparcie swego stanowiska w innych orzeczeniach WSA w Lublinie wydanych w jego sprawach. Powołany przez niego wyrok z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SAB/Lu 177/14 dotyka bowiem kwestii rozstrzygniętych już decyzją SKO w L. z dnia [...] maja 2013 r. Na podważenie prawidłowości zaskarżonego wyroku bez wpływu pozostawał również fakt uchylenia przez WSA w Lublinie wyrokiem z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 488/14 decyzji SKO w L. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ww. organu z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. Skutek prawny tego orzeczenia był jedynie taki, iż sprawa wróciła na etap postępowania odwoławczego gdzie ponownie będą badane przesłanki z art. 156 § 1 K.p.a. pod kątem ustalenia czy przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 2013 r. nie dopuszczono się naruszeń o jakich mowa w tym przepisie. Należy podkreślić, iż wskazany wyrok WSA w Lublinie nie doprowadził do wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. W dacie wydania zarówno zaskarżonej decyzji, jak i zaskarżonego wyroku, rozstrzygnięcie SKO w L. z dnia [...] maja 2013 r. nadal pozostawało w obrocie prawnym, wiążąc organy administracji i sądy administracyjne, co do uznania za nienależnie pobrane wypłaconych skarżącej świadczeń rodzinnych na dziecko w okresie od dnia 1 lutego 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w wysokości 3.101,00 zł. Tak długo, jak w obrocie prawnym funkcjonuje ww. decyzja, kwestia ta nie będzie mogła być odmiennie oceniona. Dlatego też jako niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które podobnie jak zarzuty prawno-materialne koncentrują się na kwestiach rozstrzygniętych ostateczną decyzją SKO w L. z dnia [...] maja 2013 r. Skoro, orzekając w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, organ administracji publicznej nie bada ponownie okoliczności faktycznych i prawnych, które leżały u podstaw uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, to za chybione należało uznać zarzuty naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. powiązane z art. 7, art. 8, art. 11, art. 80, art. 107 § 3 podnoszące nienależyte wyjaśnienie tego rodzaju okoliczności faktycznych. Chybione są także zarzuty naruszenia przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odwołujące się do orzeczeń WSA w Lublinie wydanych w innych sprawach skarżącego, które jak wykazano powyżej, nie mają znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnego. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, Sąd nie miał podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i prawidłowo zastosował art. 151 P.p.s.a., czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, które spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a. Reasumując należało stwierdzić, że Sąd Wojewódzki w sposób prawidłowy przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, nie naruszając przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego wymienionych w podstawach kasacyjnych. W konsekwencji skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło