II SA/Sz 371/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 września 2014r. sprawy ze skargi Lasy Państwowe na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienie prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Lasy Państwowe kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta decyzją z dnia z [...] r. odmówił nieodpłatnego przeniesienia na rzecz D. O. prawa własności niezabudowanej działki gruntu, tzw. rencistówki, położonej w gminie[...] , obr.[...] , oznaczonej nr [..] , o pow. [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu Starosta stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia warunek faktycznego władania przedmiotową nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. t.j. z 2008 r., Nr 50, poz. 2911), jednak działka, choć stanowi własność Skarbu Państwa, znajduje się w zarządzie [...] i podlega przepisom ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r., Nr 12, poz. 59 ze zm.). Ustawa o lasach w rozdziale 6a zawiera zamknięty katalog czynności prawnych dotyczących nieruchomości znajdujących się w zarządzie[...] . Katalog ten nie przewiduje nieodpłatnego przekazania nieruchomości na rzecz osób fizycznych. W związku z tym nie jest możliwe, w świetle obowiązujących przepisów ustawy o lasach, uwłaszczenie działki na rzecz wnioskodawczyni. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. O.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji nie ustalił, czy przedmiotowa działka ma charakter leśny w rozumieniu przepisów ustawy o lasach, co ma istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z rejestru gruntów (stan na dzień [...] r.) wynika bowiem, że jest ona oznaczona symbolem[...] , a nie symbolem[...] , zaś zarządcą działki jest [...] . Należało więc wyjaśnić, co oznacza w tej sytuacji termin zarządca, ponieważ jest wątpliwe, czy przypisana [...] funkcja zarządcy oznacza, że działka znajduje się w jego zarządzie. Konieczne jest zatem zbadanie podstawy prawnej przekazania działki [...] i wyjaśnienie, czy tryb przekazania rzeczywiście doprowadził do powstania zarządu na mocy art. 74 ustawy o lasach. Jeżeli przedmiotowa nieruchomość, nie stanowiła lasu w rozumieniu przepisów ustawy i nie była związana z gospodarką leśną oraz ustawowymi zadaniami Lasów Państwowych, to nie podlegała przepisom ustawy o lasach. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyło Lasy Państwowe, wnosząc o jej uchylenie. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez pominięcie i niezbadanie przesłanki, czy D. O. spełnia niezbędny warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolników S. i C. P., którzy przekazali gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa, oraz naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez wskazanie organowi I instancji do wzięcia pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, kwestii które mają drugorzędne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 296/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Lasy Państwowe Nadleśnictwo uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż w niej wskazane. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] r., nr [...] Starosta odmówił C. P. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr [...] wskazując, że działka ta będąca własnością Skarbu Państwa i pozostająca w zarządzie [...] podlega przepisom ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Decyzję tę, po rozpoznaniu odwołania C. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy. Sąd stwierdził, że w tej sytuacji, skoro C. P. odmówiono przeniesienia własności nieruchomości (działki nr[...] ) i decyzja w tym przedmiocie jest prawomocna, to następca prawny D. O. nie może skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i domagać się przeniesienia własności. Decyzja organu I instancji odmawiająca wnioskodawczyni przeniesienia własności nieruchomości jest zatem zgodna z prawem, choć z innych przyczyn. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła D. O., podnosząc następujące zarzuty: 1. naruszenia art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób naruszający wytyczne wskazane w tym przepisie, 2. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. art. 16 § 1 i 2 k.p.a. polegającego na przyjęciu, że decyzja wydana wobec C. P. stanowi przeszkodę do wydania decyzji na rzecz D. O., gdyż - zdaniem tego Sądu - istnieje tzw. powaga sprawy rozstrzygniętej. Skarżąca kasacyjnie wskazała, że w uzasadnieniu orzeczenia Sąd, stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a., ma obowiązek wskazać podstawę prawną rozstrzygnięcia i uzasadnienie faktyczne oraz wytyczne dla organu. Sąd Administracyjny pominął w uzasadnieniu i nie przytoczył podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej nie wyjaśnił, poprzez co uniemożliwił ustosunkowanie się do jej treści i nie wskazał wytycznych dla organu. Ponadto, zdaniem skarżącej, Sąd pierwszej instancji błędnie oparł się w rozstrzygnięciu na art. 118 ust 1 ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników z dnia 20 grudnia 1990 r., stwierdzając, że D. O. nie może skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w tym przepisie. Tymczasem już w odwołaniu od decyzji Starosty Szczecineckiego wskazano, iż skarżąca korzysta z uprawnienia przewidzianego w art. 118 ust 2a, który stanowi, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej. Wyrokiem z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2225/12 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadniając orzeczenie Sąd II instancji wskazał, że w skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Aby wskazane na tej podstawie zarzuty procesowe mogły odnieść skutek zamierzony przez autora skargi kasacyjnej powinien on wykazać, że uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie wymóg ten spełniła wykazując, że naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia uniemożliwiło ustosunkowanie się do treści uzasadnienia, a w konsekwencji do przeprowadzenia kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku. W zakresie wskazania i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia Sąd I instancji, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia zawarł w jednym zdaniu. Otóż Sąd ten, uznając prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji, stwierdził, że: " W tej sytuacji, skoro C.P. odmówiono przeniesienia własności nieruchomości (działki nr [...] ) i decyzja w tym przedmiocie jest prawomocna, to następca prawny D. O. nie może skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 118 ust.1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i domagać się przeniesienia własności". Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przeprowadził ani wykładni przepisów prawa materialnego (art.118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), ani wykładni przepisów procesowych, która uzasadniałaby zajęcie takiego stanowiska. Nie wiadomo zatem, czy Sądowi chodziło o zakres uprawnień, o których mowa we wskazanym art.118 ust.1 i 2 a, czy o powagę rzeczy osądzonej, jak przyjął to autor skargi kasacyjnej, czy o wydanie decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, czyli decyzji w warunkach określonych w art. 156 §1 pkt 3 k.p.a. W przypadku jednak przyjęcia, że zachodzą przesłanki art.156 §1 pkt 3 k.p.a. należało poczynić stosowne rozważania, które byłyby dla stron postępowania wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności pod kątem spełnienia przesłanek dotyczących tożsamości sprawy już rozstrzygniętej decyzją pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Rację ma zatem strona skarżąca kasacyjnie, że wskazanie, iż uchylenie zaskarżonej decyzji następuje z innych przyczyn bez podania właściwej podstawy prawnej i jej wyjaśnienia, nie spełnia wymogów art.141 § 4 p.p.s.a w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Trzeba mieć też na uwadze, że poczynienie w tej kwestii wywodów przez Naczelny Sąd Administracyjny (zastępujących wyjaśnienie podstawy prawnej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku) na etapie postępowania kasacyjnego naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego. W tej sytuacji przedwczesny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art.135 i art.145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art.16 §1 i 2 k.p.a., polegający na przyjęciu, że decyzja Starosty z dnia [...] r. skierowana do C. P. stanowi przeszkodę do wydania decyzji z wniosku D. O. na podstawie art.118 ust.2 a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin. Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpatrzeniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe oznacza, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż w niej wskazane. Jak wynika z akt sprawy, D. O. złożyła pismem z dnia [...] r. wniosek o nieodpłatne przeniesienie prawa własności działki nr [...] o powierzchni [..] ha. Przedmiotowa działka – na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia 29 stycznia 1985 r. – została przejęta przez Skarb Państwa w zamian za świadczenie emerytalne przyznane wstępnym wnioskodawczyni S. i C. P.. W ww. decyzji S. i C. P. przyznano również prawo użytkowania przedmiotowej działki. Zgodnie z decyzją Wojewody z dnia [...] r. działka nr [...] przekazana została w dniu [...] r. na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy. Następnie zaś w oparciu o umowę z dnia [...] r. nr [...] w dniu [..] r. działkę nr [..] o pow. [..]ha przekazano Nadleśnictwu. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Starosta odmówił C. P. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr [...] wskazując, że działka ta będąca własnością Skarbu Państwa i pozostająca w zarządzie Lasów Państwowych podlega przepisom ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Decyzję tę, po rozpoznaniu odwołania C. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 grudnia 2007 r. utrzymało w mocy. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, zasadnicze znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami, przy czym tożsamość podmiotowa sprawy administracyjnej zostaje zachowana bez względu na następstwo prawne stron. Innymi słowy, sprawa musi dotyczyć tych samych podmiotów, chyba że w prawa strony zbywalne i dziedziczne wejdą jej następcy prawni. W ocenie Sądu, z powyższą sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bezsporne jest bowiem, że zarówno ostateczna decyzja z dnia [...] r. odmawiająca C. P. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr [...] , jak i zaskarżona decyzja zostały wydane w tym samym stanie prawnym i faktycznym, zaś ich adresatami była wstępna wnioskodawczyni oraz D. O., tj. następczyni prawna C. P., sprawa zaś dotyczy prawa zbywalnego i dziedzicznego, tj. prawa własności. Mamy tu zatem do czynienia z tożsamością sprawy pod względem podmiotowym i przedmiotowym. W konsekwencji uznać należy, że brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku D. O. bowiem postępowanie z wniosku o nieodpłatne przeniesienie prawa własności działki nr [...] zostało już uprzednio prawomocnie zakończone a sprawa merytorycznie rozpoznana decyzją z dnia [..] r. Dopóki więc w obrocie prawnym znajduje się ostateczna decyzja rozstrzygająca sprawę nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr [...] - tak długo realne i potencjalne postępowania w tej samej sprawie będą bezprzedmiotowe, bo ich przedmiot został już uprzednio ostatecznie rozstrzygnięty. W związku z tym uznać należy, że wydanie ponownej decyzji merytorycznej w rozpatrywanej sprawie jest niedopuszczalne, a wszczęte w tej samej sprawie postępowanie winno być umorzone jako bezprzedmiotowe w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku i podjęcia stosownego rozstrzygnięcia, uzasadnionego zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O zakresie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ww. ustawy, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 tej ustawy.