I OZ 975/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 743/14 o odmowie przyznania G. M. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skarg E. K. i G. M. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany dotychczasowych użytków i klas na działkach postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 743/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z oświadczenia skarżącej wynika, iż posiada ona dom o powierzchni 100m2, w którym zamieszkuje oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,58ha. Źródłem comiesięcznego dochodu skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 2.244,78 zł. Na comiesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 350 zł (rachunki za gaz, energię elektryczną, kanalizację i wodę), 100 zł (rachunek za opał), 120 zł (rachunek za telefon), 60 zł (środki higieny osobistej, 750 zł (wyżywienie), 64 zł (podatki i opłaty, 100 zł (odzież), 250 zł (lekarstwa i leczenie), 400 zł (remont mieszkania), 50 zł (opłaty sądowe). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że skarżąca dysponując dochodem miesięcznym w wysokości 2.244 zł a zatem jest w stanie uiścić wpis od skargi w wysokości 200 zł. Część wydatków wykazanych przez skarżącą trudno bowiem uznać za takie, których nieponiesienie spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu. Takim wydatkiem jest miesięczna opłata z telefon w wysokości 120 zł, jak również kwota 400 zł na "remont mieszkania". Wątpliwości Sądu I instancji wzbudziły również niczym nie udokumentowane wydatki poczynione przez skarżącą na "opał" oraz kwota 50 zł przeznaczona na "opłaty sądowe". Nie bez znaczenia, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, jest fakt, że zarówno powyższe wydatki, jak i podane przez skarżącą kwoty 250 zł tytułem "lekarstw i leczenia" oraz 64 zł ponoszone z tytułu "podatków i opłat" nie zostały poparte żadnymi dokumentami. Tym samym nie sposób uznać, że skarżąca w sposób nie budzący wątpliwości udokumentowała swoją trudną sytuację materialno – bytową. Wątpliwości Sądu I instancji wzbudziło również niedopełnienie obowiązku nadesłania dokumentów. W wezwaniu z dnia 8 sierpnia 2014 r. (pkt 1) zobowiązano G. M. do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, zaś skarżąca nadesłała taki wyciąg za okres od 1 marca 2014 r. do 20 maja 2014 r. W powyższym wezwaniu zobowiązano skarżącą do podania informacji o dochodach osiąganych z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej (pkt 4). Pismem z dnia 1 września 2014 r. G. M. podała, że pkt 4 wezwania jej "nie dotyczy". Tym samym w dalszym ciągu nie jest wiadome, czy nieruchomość ta jest użytkowana czy tez nie, a jeżeli tak, to na czyj użytek i czy skarżąca osiąga z niej jakieś dochody. Na marginesie zauważono, że nawet w przypadku gdy skarżąca nie uprawia nieruchomości w celach rolniczych, nie przesądza to samo w sobie o nieosiąganiu dochodów z tytułu prawa własności. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W ocenie wnoszącej zażalenie Sąd I instancji błędnie ustalił stan majątkowy skarżącej. Kwota 100 zł wydatkowana na koszty opału została udokumentowana oświadczeniem, które to koszty mieszczą się w realiach ogrzewania domu wolnostojącego. Ponadto kwota 50 zł przeznaczona na opłaty sądowe jest udokumentowana w aktach spraw sądowo-administracyjnych o sygn. II SA/Rz 801/13, sygn. II SA/Rz 355/14, jak również w niniejszej sprawie. Nadto skarżąca sprecyzowała, że podana w piśmie z dnia 1 września 2014 r. informacja dotycząca pkt 4 oznacza brak jakichkolwiek dochodów z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej. Sąd w uzasadnieniu zasugerował, że "brak wyjaśnień w powyższym zakresie stanowi uzasadnioną wątpliwość", lecz w rzeczywistości zarzut ten stanowi nieuzasadnione podejrzenie, które nie zostało poparte żadnym dowodem, co narusza godność skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji właściwie uznał, że opisana przez skarżącą sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zasadnie zwrócił uwagę, że skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości 2.244,78 zł. Jest przy tym właścicielką domu i nieruchomości rolnej. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). W związku z tym uznać należy, że postanowienie Sądu I instancji nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu ocenę co do możliwości wygospodarowania – bez uszczerbku koniecznego utrzymania – kwoty 200 zł na uiszczenie wpisu od skargi nie może zmienić zawarte w zażaleniu sprostowanie co do wydatkowanych kosztów na opał oraz powołanie się na obowiązek uiszczenia wpisów od skarg w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.