II FZ 221/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , , po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "P." sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2108/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "P." sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "P." sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że od 2012 r. nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie posiada żadnego majątku. Odpowiadając na wezwanie spółka wyjaśniła, że jej sytuacja finansowa nie różni się od tej opisywanej w piśmie z 22 sierpnia 2014 r. i wynikającej z dokumentacji załączonej do tego pisma. Wyjaśniła, że nie zdołała sporządzić bilansu, ani rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2013 i 2014 r. z uwagi na brak swobodnego dostępu do dokumentacji finansowej, która została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową w P. Ponadto skarżąca przedłożyła trzy postanowienia Prokuratury Okręgowej w P. o żądaniu wydania rzeczy oraz deklaracje VAT za miesiące od sierpnia do października 2014 r., z których wynika, że w miesiącach tych skarżąca nie dokonywała dostaw oraz nabycia towarów i usług. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Sąd argumentował, że będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, spółka wszystkich wymaganych dokumentów nie przedstawiła. W szczególności nie przedłożyła bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 i 2014 r., tłumacząc to brakiem dostępu do dokumentów, które zostały zabezpieczone przez organy ścigania i w związku z tym brakiem możliwości sporządzenia powyższych dokumentów. Ponadto w aktach sprawy brak jest również zeznania podatkowego za 2012 r. Wobec niedostosowania się przez skarżącą do wezwania z 19 listopada 2014 r. – w cenie WSA niemożliwa była rzetelna analiza zdolności płatniczych skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Ponadto podkreślono, że z przedstawionej dokumentacji nie wynika, aby mimo trudnej sytuacji majątkowej skarżąca zawiesiła swoją działalność lub też złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca spółka wniosła o jego uchylenie i zmianę poprzez przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 246 § 2 w zw. z art. 243, art. 245 § 1 oraz art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że: - opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadniała przyznania prawa pomocy, choć ze złożonych dokumentów wynikało, iż prowadzone względem spółki postępowania egzekucyjne zostały umorzone jako bezskuteczne z uwagi na brak majątku i środków na rachunkach bankowych, - skarżący "nie uprawdopodobnił okoliczności, na które powoływał się we wniosku", choć nie mogąc przedłożyć wszystkich dokumentów źródłowych wskazywał na powody niemożności złożenia dokumentów, a jednocześnie przedłożono inne dokumenty świadczące o braku majątku, z którego istniałaby możliwość uiszczenia wpisu, - skarżący "nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 19 listopada 2014 r.", choć strona w odpowiedzi na wezwanie wskazywała, iż jej sytuacja majątkowa nie uległa zmianie względem tej opisanej w piśmie z dnia 22 sierpnia 2014 r. i załączyła nowe, dostępne dokumenty źródłowe, tj. deklaracje VAT za miesiące sierpień – październik 2014 r., świadczące o tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10). Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosując prawo pomocy, nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania z strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników (por. postanowienie NSA z dnia 30 września 2014 r., I FZ 325/14). Oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie mógł jednak dokonać analizy sytuacji majątkowej spółki, skoro ta nie przedstawiła dokumentów, z których wynikałoby w jakiej kondycji finansowej się znajduje. Za słuszne wobec tego uznać należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że ocena sytuacji finansowej spółki, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby nastąpić tylko na podstawie oświadczenia spółki, że nie ma środków na pokrycie. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość subiektywnego poglądu skarżącej o jej trudnej sytuacji finansowej, jednakże twierdzenie to nie znajduje pokrycia w złożonych do akt sprawy materiałach źródłowych. Nie negując stanowiska spółki o braku możliwości przedstawienia niektórych dokumentów, trudno jednak uznać, by spółka przedłożyła w toku postępowania inne dokumenty wskazujące w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji finansowej się znajduje. Za dokument taki w szczególności nie może być uznana decyzja o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki, bowiem czym innym jest kwestia zaistnienia przesłanek orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu, a czym innym wykazanie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych środków postępowania. Dokument ten, podobnie jak przedstawione wybiórczo deklaracje VAT nie potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga żadnych przychodów. Ponadto, słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że mimo argumentacji spółki o jej trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca zawiesiła swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Podkreślić przy tym należy, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. W tej sytuacji prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie nie zaszły przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.