I GZ 11/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 20 listopada 2014 r.; sygn. akt I SA/Lu 767/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2014 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 20 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 767/14 odmówił K. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. K. W. wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej otrzymuje dochód w wysokości 5 000 zł. Również żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą przynoszącą miesięczny dochód w kwocie 2 500 zł. Postanowieniem z 10 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W wyniku rozpoznania sprzeciwu od powyższego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Wskazał, że K. W. prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów w zakresie sprzedaży paliw, co potwierdza m.in. uzyskany w latach 2012-2013 przychód (odpowiednio 12 904 462,55 zł i 13 752 522,82 zł) oraz przedłożone na wezwanie referendarza dokumenty, m.in. deklaracje VAT - 7, z których wynika, że skarżący w 2014 r. wykonał dostawy i świadczył usługi na kwoty rzędu miliona złotych w skali miesiąca. Na brak środków nie wskazywał również stan rachunku bankowego skarżącego, na którym odnotowano szereg zasileń i obciążeń o znacznych kwotach, co jednoznacznie wskazuje, że skarżący jest osobą majętną i prowadzącą działalność gospodarczą na dużą skalę. Na zdolność poniesienia kosztów sądowych nie ma przy tym wpływu fakt prowadzenia w stosunku do skarżącego innych postępowań podatkowych, ani konieczność wypłaty wynagrodzeń swoim pracownikom. Sąd pierwszej instancji odniósł się także do podnoszonej w sprzeciwie kwestii rozdzielności majątkowej małżonków, czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego stwierdzając, że te okoliczności nie wpływają na obowiązek wzajemnego przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, które w konkretnych przypadkach mogą obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa. Podkreślił, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód oraz sądowego orzeczenia separacji. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył K. W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L., względnie o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisu art. 246 § 1 i 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa) poprzez błędne uznanie, że skarżący jest osobą majętną i jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Na tle tego przepisu, jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy K. W. domagał się przyznania tego prawa w zakresie częściowym. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca ma zatem obowiązek takiego uzasadnienia i udokumentowania swojego żądania, aby wynikało z niego, iż jego sytuacja majątkowa i finansowa nie pozwoli mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania przed sądem. Mając powyższe na uwadze, podzielić należy ocenę wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji. Na podstawie oświadczeń złożonych we wniosku oraz dokumentów nadesłanych przez K. W., a dotyczących jego sytuacji finansowej, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania wywołanego wniesioną skargą. Wbrew twierdzeniom skarżącego, osiągane przez niego i jego żonę miesięczne dochody, według oświadczenia opiewające łącznie na kwotę 7 500 zł oraz zgromadzone na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 104 815,09 zł., pozwalają na zgromadzenie oszczędności celem sfinansowania kosztów postępowania sądowego. Co za tym idzie, uiszczenie wpisu od skargi, który w tej sprawie wynosi 1055 zł, pozostaje w możliwościach finansowych skarżącego i nie zagraża wystąpieniem znacznego uszczerbku w domowym budżecie. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników i jest swoistą formą wsparcia przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania, a brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Ponadto wbrew argumentacji przedstawionej przez skarżącego, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, prowadzącego działalność gospodarczą, miarodajny nie jest dochód, jako wynik bilansowy przychodów i kosztów ich uzyskania, lecz przychód, bowiem istnieją w prawie legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów w celu zminimalizowania obciążenia podatkowego w końcowym rozliczeniu. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtowały się na wysokim poziomie. (por. postanowienie NSA z 23 września 2014 r., sygn. akt II GZ 520/14, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że sytuacja finansowa K. W. nie pozwala przyjąć, iż nie dysponuje on środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.