I SA/Bd 754/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2009 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 754/14 UZASADNIENIE W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką małoletnich dzieci. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. W uzasadnieniu skarżący oświadczył, że niegdzie nie pracuje w związku z czym nie uzyskuje żadnych dochodów. W odpowiedzi na zarządzenia referendarza sądowego wnioskodawca przedłożył: PIT-38 za lata 2012-2013; wydruki z rachunków bankowych; rachunki za energie i wodę wystawione na N. D.; zaświadczenie o stanie zdrowia; decyzję w sprawie waloryzacji emerytur rodziców wnioskodawcy; wyciąg z rachunku bankowego matki wnioskodawcy. Ponadto skarżący oświadczył, że z wykształcenia jest stolarzem, jednak od kilku lat zmaga się z ciężką chorobą kręgosłupa, która uniemożliwia mu podjecie zatrudnienia zgodnego z zawodem. Od około roku wnioskodawca pozostaje bez pracy. Od początku roku wnioskodawca zmuszony był do podjęcia leczenia psychiatrycznego. Skarżący oświadczył, że nadal zamieszkuje w domu rodzinnym, w którym ma wydzielone osobne pomieszczenie z przeznaczeniem do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. W ramach możliwości finansowych skarżący stara się partycypować w ponoszeniu bieżących opłat związanych z mieszkaniem. Oświadczył również, że posiada dwójkę małoletnich dzieci, które pozostają po opieką matki. Skarżący stara się łożyć na ich utrzymanie, jednak jego możliwości w tym zakresie są mocno ograniczone. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych dochodów z tytułu wynagrodzenia, emerytury, renty, honorariów i innych należności z okresu ostatnich dwóch lat. Oświadczył również, że dotychczasowym źródłem utrzymania były drobne oszczędności, obecnie jest to pomoc rodziny, która nie zawsze ma charakter finansowy. Skarżący oświadczył, że nie posiada samochodu, nie pozostaje w związku małżeńskim oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) dalej zwana "p.p.s.a." - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej wart. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa wart. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W ocenie orzekającego wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Wskazać bowiem należy, że wnioskodawca przedłożył jedynie PIT-38 za lata 2012-2013r. w których wykazał stratę odpowiednio w kwotach [...]zł oraz [...]zł. Podkreślenia wymaga, że zeznanie podatkowe na formularzu PIT-38 mają obowiązek sporządzić i przekazać do urzędu skarbowego osoby, które w danym roku uzyskały dochody z kapitałów pieniężnych opodatkowane 19% podatkiem. Są to przychody z odpłatnego zbycia: papierów wartościowych, pożyczonych papierów wartościowych, udziałów w spółkach mających osobowość prawną, pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających oraz przychody z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną lub wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo bądź zorganizowana część przedsiębiorstwa. W kontekście powyższych uwag podnieść należy, że przychodów wykazanych w PIT-38 nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł. Tymczasem wnioskodawca w ogóle nie przedłożył zeznań podatkowych za lata 2012-2013 obrazujących uzyskany dochód za powyższe okresy z innych źródeł. Nie przedłożył również zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o nieskładaniu takowych zeznań podatkowych. Skarżący w piśmie z dnia [...]2014r. wskazał, że od około roku pozostaje bez pracy, zatem zarówno w 2012r. jak również częściowo w roku 2013r. uzyskiwał dochód czy to z tytułu umowy o prace, prowadzonej działalności gospodarczej, umowy o dzieło czy też umowy zlecenie, itp. który winien wykazać w stosownym zeznaniu podatkowym. Podkreślenia również wymaga, że skarżący w pismem z dnia [...]2014r. oświadczył, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Zatem wbrew wcześniejszemu oświadczeniu o pozostawaniu bez pracy przyjąć należy, że uzyskuje dochód, którego jednak wielkości nie ujawnia. Z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w 5 spółkach tj. [...]. Dodatkowo w ostatniej z wymienionych spółek skarżący posiada [...] udziałów o wartości nominalnej [...]zł. Ponadto podkreślenia wymaga, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Reasumując stwierdzić należy, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.