I FZ 41/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.K.. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 98/14, oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 listopada 2013 r., nr [....], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 98/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy. 2. Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynikało, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje od 3 stycznia 2000 r. rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie mieszkają razem, pozostają w separacji faktycznej. Skarżący nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca podał, że od 2012 r. choruje, od 2013 r. z uwagi na stan zdrowia musiał zrezygnować z pracy, z tego powodu nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, z uwagi na brak uprawnień nie wystąpił do ZUS-u o rentę. Skarżący nie przedłożył żadnego zaświadczenia o stanie zdrowia. Nie przedłożył też żadnych dokumentów wskazujących, jakie ponosi koszty leczenia czy zakupu lekarstw. Skarżący podał, że opiekuje się 85-letnią matką wykonując doraźne prace. Podał, że otrzymuje od matki środki finansowe, które pozwalają na skromne utrzymanie. Następnie skarżący wyjaśnił, że jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 1.503,63,- zł miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i jego matki wynoszą od 2.095,- zł do 2.125,- zł. Ze złożonego przez skarżącego sprzeciwu wynika, że nadwyżka kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanym dochodem, która wynosi od 590 do 620,- zł pokrywana jest dzięki bezinteresownej pomocy osób trzecich. Sąd stwierdził, że złożonego przez skarżącego oświadczenia, wynikało, iż pozostaje on nadal w związku małżeńskim. Stąd wysokość dochodów osiąganych przez żonę, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwalała na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadto istotną kwestią było to, że z przedłożonych dokumentów (wyciągu bankowego) wynikało, że wnioskodawca uzyskuje wpływy na rachunek bankowy. Analiza przedłożonego wyciągu bankowego z ostatnich trzech miesięcy kwiecień – czerwiec 2014r. wskazywała, że na konto wnioskodawcy wpływały miesięcznie kwoty od 2.300,-zł do 2.500,- zł. W związku z tym w ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie pomocy, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy, skarżący ma możliwość uiszczenia wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. 3. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej w sprawie. Żalący wyraził zdanie, że brak rozwodu między małżonkami nie oznacza, że związek małżeński jest faktyczny i strony realizują założenia ustawowe tego związku. Skarżący ma rozdzielność majątkową z małżonką, nie ma z nią kontaktu i tym samym nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Cytowane przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia albo nie pasują do stanu faktycznego sprawy albo są błędnie podane, gdyż skarżący nie odnalazł ich w bazie orzeczeń. Odnosząc się do wpływów na rachunek bankowy żalący wyjaśnił, że są to środki wpłacane na rachunek i przeznaczane na spłatę kredytu. Skarżący zaciągnął kredyt blisko 3 lata temu i nie mógł przewidywać konieczności prowadzenia kosztownego procesu. Okoliczność ta nie powinna być brana pod uwagę jako polepszająca sytuację. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy wskazał w istocie na dwie okoliczności, które przemawiały za takim stanowiskiem. Sąd zauważył, że skarżący nie przedstawił informacji i danych majątkowych dotyczących jego małżonki oraz, że na rachunek bankowy skarżącego wpływają miesięcznie kwoty od 2.300 do 2.500 zł. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji co do dostrzeżonych okoliczności. Słusznie Sąd stwierdził, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżący nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Nie ma tutaj znaczenia, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej czy też separacji faktycznej nie znosi z nich obowiązku wzajemnej pomocy. Konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (por. postanowienie: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14; z dnia 27 marca 2014 r., I OZ 211/14, orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym skarżący chcąc rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną powinien zadbać również o przedstawienie danych o majątku swojej małżonki. Nie można podzielić twierdzenia żalącego co do nietrafności przywołanych w zaskarżonym postanowieniu orzeczeń. Orzeczenia te nie zapadły, jak to zasadnie podnosi żalący, na podstawie identycznych okoliczności jak w niniejszej sprawie. Jednak zawarte w nich poglądy co do oceny sytuacji majątkowej osób pozostających w związkach małżeńskich przystają do sprawy, gdyż skarżący powoływał się na separację faktyczną i rozdzielność majątkową ze swoją żoną. Podane przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia znajdują się w bazie orzeczeń na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl czy też podanej przez Sąd pierwszej instancji stronie www.nsa.gov.pl, która z kolei przekierowuje do strony orzeczenia.nsa.gov.pl. Tym samym zarzut żalącego co do braku orzeczeń w bazie nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo również odnotował, że analiza przedłożonego wyciągu bankowego z ostatnich trzech miesięcy, tj. kwiecień – czerwiec 2014r. wskazuje, że na konto wnioskodawcy wpływają miesięcznie kwoty od 2.300,-zł do 2.500,- zł. Żalący w odpowiedzi podaje tutaj, że dokonuje wpłat na spłatę kredytu zaciągniętego 3 lata temu. Nie negując tych wyjaśnień stwierdzić należy, że odnotowana przez Sąd pierwszej instancji okoliczność sugeruje, że skarżący posiada inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. W sytuacji zatem, gdy wpis w sprawie od skargi wynosi 1.019 zł skarżący ma możliwość uiszczenia tej kwoty z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.). Dlatego też, nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.