I FZ 50/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 97/14 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie P. K. dotyczy postanowienia z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 97/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w złożonym wniosku skarżący oświadczył, iż od 2012 r. choruje, w styczniu 2013 r. przebywał w szpitalu. Od tego momentu, ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z pracy. Obecnie opiekuje się 85-letnią matką i wykonuje doraźne prace. Środki, które otrzymuje od matki przeznacza na swoje skromne utrzymanie. Wobec tego nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący dodał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie ma również dochodów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że posiada rachunek bankowy, nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości 1.503,63 zł, posiada dom, nie ma innego majątku. Skarżący podał, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą od 2.095 zł do 2.125 zł, przy czym woda 115, zł, gaz 250 zł, energia elektryczna 160 zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw 500 zł, wyżywienie 1.000 zł, telefon od 70 do 100 zł. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, w tym m.in. z tytułu udziału w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Skarżący i jego matka nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca podał, że z uwagi na stan zdrowia nie został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący oświadczył, że w okresie ostatnich pięciu lat nie posiadał nieruchomości. Wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże pozostaje w separacji. Od 2000 r. pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynikało, że w 2012 r. dochód jego matki wyniósł 9.448,16 zł, w 2013 r. 17.588,66 . Z kolei skarżący w 2012 r. z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko uzyskał przychód w wysokości 79.634,52 zł, z innych źródeł uzyskał dochód w wysokości 6.674,94 zł, natomiast w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu działalności prowadzonej na własne nazwisko wyniósł 6.895 zł. Z załączonego przez skarżącego elektronicznego zestawienia operacji na rachunku bankowym za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 1 lipca 2014 r. wynikało, że na ten rachunek wpłacono środki w dniu 18 kwietnia 2014 r. w wysokości 2.300 zł, w dniu 21 maja 2014 r. w wysokości 2.500 zł, w dniu 21 czerwca 2014 r. w wysokości 2.300 zł. W odpowiedzi na kolejne wezwani skarżący podał, że nie pozostaje z żoną w separacji sądowej. Z uwagi na brak majątku nie przeprowadzono podziału majątku wspólnego między małżonkami. Skarżący wskazał, że małżonka nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Dodał, że nie wie, jakie są dochody jego żony, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania. Wskazał również, że nie ma dostępu do zeznań rocznych podatkowych małżonki oraz do jej rachunku bankowego. Skarżący oświadczył, że nie wystąpił do ZUS-u o rentę z uwagi na brak uprawnień. Nie ma również zaświadczenia o stanie zdrowia, ponieważ lekarz jest na urlopie. Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy i stwierdził, że sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego nie dawała podstaw do zwolnienia go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sąd wskazał, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między nimi wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej. Stąd, zdaniem Sądu, wysokość dochodów osiąganych przez żonę, jej sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd podkreślił ponadto, że skarżący uzyskuje wpływy na rachunek bankowy, przekraczające wysokość wpisu od skargi, wynoszący w niniejszej sprawie 834 zł. Sąd uznał zatem, że z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy skarżący ma możliwość uiszczenia wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej w sprawie. W uzasadnieniu Skarżący stwierdził, że brak rozwodu między małżonkami nie oznacza, że związek małżeński jest faktyczny i strony realizują założenia ustawowe tego związku. Skarżący ma rozdzielność majątkową z małżonką, nie ma z nią kontaktu i tym samym nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Cytowane przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia albo nie pasują do stanu faktycznego sprawy albo są błędnie podane, gdyż skarżący nie odnalazł ich w bazie orzeczeń. Odnosząc się do wpływów na rachunek bankowy żalący wyjaśnił, że są to środki wpłacane na rachunek i przeznaczane na spłatę kredytu. Skarżący zaciągnął kredyt blisko 3 lata temu i nie mógł przewidywać konieczności prowadzenia kosztownego procesu. Okoliczność ta nie powinna być brana pod uwagę jako polepszająca jego sytuację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy wskazał w istocie na dwie okoliczności, które przemawiały za takim stanowiskiem. Sąd zauważył, że skarżący nie przedstawił informacji i danych majątkowych dotyczących jego małżonki oraz, że na rachunek bankowy skarżącego wpływają miesięcznie kwoty od 2.300 do 2.500 zł. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji co do dostrzeżonych okoliczności. Słusznie Sąd stwierdził, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim (a w takim skarżący nadal pozostaje) oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Nie ma tutaj znaczenia, że skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej. Pozostawanie przez małżonków w rozdzielności majątkowej czy też separacji faktycznej nie znosi z nich obowiązku wzajemnej pomocy. Konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 339/14; z dnia 27 marca 2014 r., I OZ 211/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym skarżący chcąc rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną powinien zadbać również o przedstawienie danych o majątku swojej małżonki. Nie można podzielić twierdzenia co do nietrafności przywołanych w zaskarżonym postanowieniu orzeczeń. Orzeczenia te nie zapadły, jak to zasadnie podnosi skarżący, na podstawie identycznych okoliczności jak w niniejszej sprawie. Jednak zawarte w nich poglądy co do oceny sytuacji majątkowej osób pozostających w związkach małżeńskich przystają do sprawy, gdyż skarżący powoływał się na separację faktyczną i rozdzielność majątkową ze swoją żoną. Sąd pierwszej instancji prawidłowo również dostrzegł, że analiza przedłożonego wyciągu bankowego wskazuje, że na konto wnioskodawcy wpływają miesięcznie kwoty od 2.300 zł do 2.500 zł. Skarżący w odpowiedzi podaje tutaj, że dokonuje wpłat na spłatę kredytu zaciągniętego 3 lata temu. Nie negując tych wyjaśnień stwierdzić należy, że odnotowana przez Sąd pierwszej instancji okoliczność sugeruje, że skarżący posiada inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. W sytuacji zatem, gdy wpis w sprawie od skargi wynosi 834 zł skarżący ma możliwość uiszczenia tej kwoty z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący nie zdołał wykazać w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa). Dlatego też, nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa orzekł jak w sentencji.