II FSK 1255/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA (del.) Teresa Porczyńska, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt I SA/Po 340/14 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 340/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. Sp. z o.o. w K. (zwanej dalej "Skarżącą", "Spółką") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się spółki od przekazywania organowi egzekucyjnemu należnych kwot z tytułu zajętej wierzytelności oraz określenia nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., działając w oparciu o art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 - zwanej dalej "u.p.e.a"), stwierdził bezpodstawne uchylanie się Spółki od przekazywania organowi egzekucyjnemu należnych kwot z tytułu zajętej wierzytelności oraz określił nieprzekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności kwotę w wysokości 30.772,94 zł należną zobowiązanemu z tytułu dostaw towarów A. C., a wynikającą z wystawionych faktur VAT. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego A. C., zawiadomieniami z dnia 5 listopada 2012 r., 7 grudnia 2012 r. oraz z dnia 14 stycznia 2013 r., dokonano w Spółce zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną A. C., odpowiednio: z tytułu zobowiązań wynikających z faktur, ze świadczonych usług, umów cywilno-prawnych i umów handlowych, z tytułu zapłaty za wymienione faktury. Zawiadomienia o zajęciu doręczone zostały dłużnikowi zajętej wierzytelności odpowiednio w dniach 12 listopada 2012 r., 17 grudnia 2012 r., 17 stycznia 2013 r. W odpowiedzi na ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że realizacja zajęć nastąpi z chwilą wpływu środków, nie później niż do dnia 31 maja 2013 r. W związku z brakiem realizacji dokonanych zajęć wierzytelności, organ egzekucyjny przystąpił do kontroli w Spółce prawidłowości realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęć praw majątkowych stanowiących wierzytelności pieniężne A. C. Pismem z dnia 9 sierpnia 2013 r. sporządzono protokół z kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Z treści protokołu wynika, że w okresie od dnia 12 listopada 2012 r., tj. od daty doręczenia zawiadomienia o zajęciu z dnia 5 listopada 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., Spółka nie realizowała przedmiotowego zajęcia i nie przekazywała zajętych kwot organowi egzekucyjnemu w kontrolowanym przedziale czasowym. W badanym okresie Firma PHU "A."- A. C. wystawiała faktury na rzecz kontrolowanego podmiotu - tj. A. Spółka z o.o. dokumentujące sprzedaż towarów handlowych, za które płatność następowała w gotówce z datą wystawienia faktur. Jak wynika z protokołu, Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w K. nie przekazano na poczet realizacji przedmiotowych zajęć łącznej kwoty 30.772,94 zł. Osobą odpowiedzialną za przekazywanie należności objętych zajęciami był A. C., który reprezentował Spółkę z o.o. A. w przedmiocie prowadzonych postępowań egzekucyjnych, zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem z dnia 27 kwietnia 2010 r. A. C. nie składał w trakcie kontroli żadnych wniosków ani uwag. Korzystając jednak z uprawnienia przewidzianego w przepisie art. 71a § 7 u.p.e.a złożył na piśmie z dnia 28 sierpnia 2013 r. zastrzeżenia do protokołu, podnosząc, że zawiera on stwierdzenia niezgodne ze stanem faktycznym. Zdaniem Spółki, ustalenia protokołu oparto wyłącznie na treści faktur, a nie danych wynikających z księgowości. Pomimo zapisów na fakturach, że zapłata faktur będzie odbywała się gotówką w dniu wystawienia faktur, Spółka nie dokonuje zapłaty na rzecz A. C., co potwierdzają zapisy (salda) na koncie rozrachunków. Rozpoznając zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego utrzymał w mocy. W skardze Spółka, zarzucając naruszenie art. 71 § 9 u.p.e.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór w sprawie związany jest z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy w stanie faktycznym sprawy uprawnione było wydanie postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Powołując się na art. 89 § 1 i § 2, art. 91, art. 71b i art. 71a § 9 u.p.e.a. WSA podał, że w sprawie okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec Spółki, zawiadomieniami doręczonymi Spółce w dniu 12 listopada 2012 r., 17 grudnia 2012 r., 17 stycznia 2013 r. jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę. Podkreślił, że podstawą uzasadnienia uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko okoliczności prawne, które umożliwiają dłużnikowi zajętej wierzytelności odstąpienie od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Zatem taką okolicznością nie może być trudna sytuacja materialna dłużnika zajętej wierzytelności, czy też decyzja podmiotu o zaniechaniu realizacji wymagalnych należności. W sprawie w zawiadomieniach z dnia 5 listopada 2012 r., 7 grudnia 2012 r. oraz z dnia 14 stycznia 2013 r. organ wskazał zajęcia jakich wierzytelności dokonuje, a mianowicie, że są to wierzytelności z tytułu zobowiązań wynikających z faktur, ze świadczonych usług, umów cywilno-prawnych i umów handlowych, z tytułu zapłaty za faktury o podanych numerach. Kontrola przeprowadzona u Skarżącej wykazała, że firma PHU "A."- A. C. wystawiała na rzecz kontrolowanego podmiotu - tj. A. Spółka z o.o. faktury dokumentujące sprzedaż towarów handlowych, za które płatność następowała w gotówce z datą wystawienia faktury. Zatem w okresie od 12 listopada 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Spółka nie realizowała przedmiotowego zajęcia i nie przekazywała zajętych kwot organowi egzekucyjnemu. Przy czym, nie ma znaczenia, czy należności wynikające z zajętej wierzytelności zostały wypłacone zobowiązanemu. Istotne znaczenie dla sprawy ma fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Składając organowi egzekucyjnemu oświadczenie w odpowiedzi na zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązał się do przekazywania zajętych kwot najpóźniej do dnia 31 maja 2013 r. (pismo z dnia 28 grudnia 2012 r.). W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wykazał, że Skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności i nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że uchylanie się od przekazania zajętej kwoty nie jest bezpodstawne. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Spółki, która wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Autor skargi kasacyjnej, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które - w każdym z poniższych przypadków z osobna - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące nieuwzględnieniem skargi, co doprowadziło do braku uchylenia postanowienia, mimo naruszenia przez organy w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; w szczególności, poprzez błędne przyjęcie, że Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wykonania przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy zaistniały okoliczności, które umożliwiają Skarżącej skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, tj. m.in. okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędne przyjęcie, że organy obu instancji wyjaśniły w toku prowadzonego postępowania wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów, bez wyczerpującego i wnikliwie zebrały i rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności zaniechały: - zbadania i stwierdzenia, czy żądanie zapłaty zajętej wierzytelności w ramach stosunku pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym nie naruszało zasad współżycia społecznego bądź też społeczno-gospodarczego przeznaczenia tego prawa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wnósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania - w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl definicji zawartej w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o "dłużniku zajętej wierzytelności" - rozumie się przez to dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. W świetle powyższego przepisu, aby możliwe było uznanie danego podmiotu, jako dłużnika zajętej wierzytelności obok spełnienia przesłanki formalnej, czyli faktyczne realizowanie przez ten podmiot wezwania organu egzekucyjnego konieczne jest także, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji. Bezsporne w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest, że pomimo uznania zajęcia wierzytelności i zobowiązania do jej realizacji do dnia 31 maja 2013 r., Spółka nie realizowała dokonanych zajęć. Sedno rozpatrywanej sprawy sprowadza się zatem do ustalenia, czy nieprzekazanie zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny. W ocenie NSA, organy egzekucyjne zasadnie uznały, że została zrealizowana przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się", jak prawidłowo stwierdził WSA w Poznaniu, odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, Przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2287/14, LEX nr 2143162). Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które zostało poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Wobec braku skutecznego podważenia stanu faktycznego, przyjętego do wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji, za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia - art. 71a § 9 u.p.e.a. (pkt 1) oraz art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 2), gdyż wbrew temu co sądzi jej autor, zła kondycja finansowa dłużnika zajętej wierzytelności nie mogła mieć znaczenia dla potrzeb rozpatrywanej sprawy. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1458/08 (dostępny w systemie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Z tych względów należy podkreślić, że powoływanie się na autora skargi kasacyjnej na przepis art. 5 k.c., wprowadzającego zasadę zakazu nadużywania prawa podmiotowego, należy oceniać jako niezadowolenie z niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.[pic]