II GZ 942/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 900/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B.T. na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 900/14 odmówił przyznania prawa pomocy B.T. (dalej: skarżący), w sprawie na decyzję Zarządu Województwa L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków wynikających z umowy o dofinansowanie realizacji projektu. W uzasadnieniu Sąd I instancji powołując się na treść art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.- dalej: p.p.s.a.), wskazał, że wniosek skarżącego podlegał oddaleniu, albowiem dokumentowana przez niego sytuacja rodzinna i finansowa nie pozwalała na jego pozytywne rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. analizując akta sprawy doszedł do przekonania, iż skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jak również nie ma nikogo na utrzymaniu, a jednocześnie posiada majątek w postaci nieruchomości – dom o pow. 350 m 2 wraz z działką o pow. 681 m 2, udział w 1/3 część domu pow. 130 m 2, udział w ½ części działki rolnej o pow. 5600 m 2 oraz aktywa finansowe w postaci 99 % udziałów w spółce T.G. Podkreślił, iż fakt ustanowienia zakazu zbywania i obciążania nieruchomości nie pozbawia skarżącego prawa ich własności. Wobec czego ma on możliwość wykorzystywania ich w sposób przynoszący dochód (choćby przez wynajem). W dalszej kolejności wyjaśnił, iż B.T. nie wykazał jaki jest jego miesięczny dochód, albowiem nie przedstawił jakie dochody osiąga w związku z podnajętą przez siebie pracą dorywczą, którą trudni się zagranicą. Powyższe utrudnia ustalenie faktycznej wysokości osiąganego dochodu. Tym bardziej, iż jak podaje skarżący koszt wydatków na utrzymanie domu i leczenie wynoszą około [...] – [...} , co znaczenie przewyższa wskazane przez niego dochody w wysokości 855,03 zł brutto – do wypłaty [...] zł. Dalej Sąd I instancji wyjaśniał, iż bez znaczenia jest fakt pozostawiania przez skarżącego i jego małżonkę w rozdzielności majątkowej, albowiem zgodnie z art. 23 w zw. z art. 27 z art. 23 w zw. z art. 27 ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 1964 nr 9 poz. 59) małżonkowie są zobowiązani do niesienia sobie wzajemnej pomocy. Stąd też skarżący był zobowiązany do ujawnienia sytuacji majątkowej i finansowej żony. Oceniając dalej sytuację finansową skarżącego podał, że na zmianę oceny sytuacji finansowej skarżącego nie może mieć wpływu fakt, iż wykazany przez niego zysk w spółce T. został przeznaczony na pokrycie strat finansowych z lat ubiegłych. W rękach skarżącego (który posiada 99% udziałów) jest decyzja odnośnie sposobu zagospodarowania wypracowanym zyskiem. Z przedstawionych przez niego deklaracji podatkowych PIT-36 wynika, że w 2012 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł (... w 2013 r.), oraz podniósł stratę (...) ze sprzedaży części samochodów (działalność gospodarcza), jak wynika ze złożonych dokumentów w roku 2012 i 2013 nie osiągnął z tego tytułu żadnych przychodów jak również nie poniósł kosztów. Złożone przez skarżącego oświadczenia, iż pomimo pełnienia funkcji prezesa do dnia [...] r. w [...] nie pobierał żadnego wynagrodzenia z tego tytułu również nie może stanowić dowodu, że nie dysponuje on środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Kwestia rezygnacji skarżącego z możliwości uzyskania dochodów jakie przynosić mogą spółki kapitałowe jest wyłączną sprawą skarżącego, podobnie jak i przedstawienie rzeczywistych dochodów z prac dorywczych. Sąd I instancji wskazał, że skoro renta ZUS nie wystarcza na pokrycie niezbędnych wydatków skarżącego na utrzymanie, to w rzeczywistości prowadzi to do wniosku, że skarżący dysponuje innymi środkami finansowymi, których nie ujawnił. Na powyższe orzeczenie B.T. złożył zażalenie wnosząc o uchylenie w całości i jego zmianę, z jednoczesnym uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Argumentując podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w nieprawidłowy sposób ocenił jego sytuację finansową. W szczególności odnoszącą się do analizy zysków i strat prowadzonych spółek. Wskazał, że wciągu 2 lat prowadzenia działalności - [...] osiągnął stratę w wysokości [...] zł. Ponadto, jak wynika z danych finansowych za lata [...] r., strata jaką wygenerowała spółka wynosiła [...] zł i 99% tejże sumy skarżący musiał pokryć. Odnosząc się do osiąganych zarobków uzyskanych z prac dorywczych, podkreślił, że nie jest w stanie konkretnie określić ich wysokości, albowiem są one nieregularne i zależą od jego stanu zdrowia. Wskazał, że w wyniku działań organu, dokonane przez niego inwestycje przyniosły straty, a dorywcza praca nie jest w stanie pokryć powstałych zaległości. Dalej wyjaśnił, że faktycznie nie pozostaje w wspólnym gospodarstwie z żoną, w związku z czym nie możliwości przedstawienia dokładnie jej dokładnej sytuacji finansowej. Ponadto w ocenie skarżącego sam fakt bankructwa firmy żony w świadczy o jej złej sytuacji majątkowej. Zatem błędna ocena Sądu I instancji stanu faktycznego doprowadziła do oddalania wniosku pozwanego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Zgodnie zaś z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Dokonując analizy dokumentacji nie sposób nie zgodzić się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, który wskazywał, że miesięczne koszty utrzymania skarżącego (... zł) w znacznym stopniu przewyższają wykazany przez niego osiągany dochód (... zł brutto – realnie .... zł), co prowadzi do wniosku, że dysponuje on środkami finansowymi, których faktycznie nie wykazuje. Sąd nie może ocenić faktycznej sytuacji finansowej wyłącznie w oparciu o twierdzenia strony. Obowiązkiem jej jest przedstawienie dowodów na okoliczność dowodzonych przez siebie twierdzeń, tj. że faktycznie nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania dla siebie i dla rodziny. Jednakże skarżący w tym zakresie zaniechał inicjatywy dowodowej. Pomimo tego, iż Sąd I instancji wskazywał mu niewskazanie faktycznych dochodów i wątpliwości w tym zakresie. Jednakże w złożonym zażaleniu skarżący w sposób jedynie ogólnikowy odniósł się do tej kwestii wskazując, że nie jest w stanie wykazać jakie dochody osiąga z tytułu wykonywanych prac dorywczych. W nawiązaniu do kolejnych argumentów wniosku należy w pierwszej kolejności podkreślić, iż sam fakt ponoszenia straty, o której mowa w piśmie, z tytułu prowadzonej przez skarżącego spółki, działalności gospodarczej, nie może przesądzać, jak słusznie wskazuje Sąd I instancji, że strona utraciła płynność finansową. Okoliczność ta nie wpływa bowiem na braku możliwości poniesienia przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych w sprawie. Strata w zakresie prowadzonej przez spółkę działalności jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, a jej wystąpienie nie oznacza braku środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, Lex nr 783832). Odwołując się do orzecznictwa, poniesienie straty w tym zakresie przez skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, w odniesieniu do faktycznie osiągniętych przez niego dochodów, których jak wskazano powyżej wysokości faktycznie nie wykazuje. Na ocenę sytuacji finansowej pozwanego nie może mieć również wpływu argument skarżącego odnośnie prowadzenia przez niego i żonę odrębnego gospodarstwa domowego, a tym samym braku możliwości przedstawienia dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową. Należy mieć na uwadze, że wszystkie podane dane w tym zakresie stanowią wyłącznie emanację twierdzeń skarżącego, nie podpartą żadnymi dowodami. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący składając wniosek w sposób wybiórczy przekazał informację dotyczące jego sytuacji majątkowej, albowiem dopiero ze sprzeciwu można wywnioskować, że prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe mimo tego, iż w pierwotnym wniosku w rubryce nr 5 "Dochody i źródła utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" – wpisał swoją współmałżonkę. Ponadto, wątpliwości Sądu budzi również fakt, że skarżący wskazuje, że nie może uzyskać dokładnych informacji o sytuacji finansowej żony, a jednocześnie w w/w wniosku wskazuje, dokładną wysokość jej emerytury wraz z informacją o potrąceniach komorniczych. Ponadto nawet gdyby uznać za prawdziwe twierdzenia skarżącego w tym zakresie, to okoliczność ta nie wpływa na ocenę jego sytuacji finansowej, wobec powyższych ustaleń Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wnoszący zażalenie nie wskazał żadnych innych nowych okoliczności, nieujawnionych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w L., które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Dodatkowo należy wyjaśnić, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest tzw. postępowaniem "wpadkowym" i przedmiotem oceny Sądu podlegają jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie takiej pomocy niezależnie od przesłanek, jakimi skarżący kierował się przy wnoszeniu skargi do sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji