IV SA/Wa 3319/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] kwietnia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej [...] z [...] kwietnia 1965 r. w przedmiocie wywłaszczenia za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ew. nr [...] o pow. 1501 m² z całości o powierzchni 9370 m², stanowiącej ówcześnie współwłasność H. S. i M. M., zwanej dalej "decyzją z 1965 r.". Uzasadniając zaskarżoną decyzję przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: - wywłaszczenia za odszkodowaniem przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94), zwanej dalej "ustawą o wywłaszczaniu"; - o wywłaszczenie mógł się ubiegać zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe (art. 2 ust. 2 ustawy o wywłaszczaniu); wnioskodawcą wywłaszczenia było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, a więc organ uprawniony w świetle powyższego przepisu; - stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna m. in. dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych; - celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa składu [...] w G. przy ul. [...]; - niezbędność wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na wskazany cel potwierdzała decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Wydział Architektury i Budownictwa z [...] grudnia 1961 r. o lokalizacji szczegółowej budowy Składu [...] w G. przy ul. [...], zwaną dalej "decyzją z 1961 r."; - decyzja z 1961 r. nie utraciła ważności przed wydaniem decyzji z 1965 r., ponieważ: ▪ została wydana na podstawie art. 30 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47), zgodnie z którym organy planowania przestrzennego ustalają lokalizację szczegółową inwestycji budowlanych, określając działkę budowlaną bądź teren, na którym inwestycja może być wykonana (ust. 2 pkt 1); w myśl art. 31 ust. 1 tej ustawy, podstawą do podejmowania decyzji o lokalizacji szczegółowej są zatwierdzone plany zagospodarowania przestrzennego; ▪ w wykonaniu powyższej ustawy z 1961 r. o planowaniu przestrzennym wydano zarządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 8 sierpnia 1961 r. w sprawie ustalania lokalizacji szczegółowej inwestycji budowlanych i stref ochronnych oraz wyrażania zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu (M. P. z 1961 r. Nr 62, poz. 268), zwane dalej "zarządzeniem z 1961 r."; zgodnie z § 25 ust. 1 tego zarządzenia decyzja o lokalizacji szczegółowej traciła ważność, jeżeli nie przystąpiono do budowy w okresie bieżącego wieloletniego narodowego planu gospodarczego, a inwestycja nie jest zamieszczona w następnym wieloletnim narodowym planie gospodarczym; natomiast zgodnie z § 25 ust. 2 jeżeli nie przystąpiono do budowy w ciągu 3 lat od daty wydania decyzji o lokalizacji szczegółowej, organ miejscowego planowania przestrzennego może po zbadaniu sprawy decyzję tę uchylić; w aktach sprawy brak jest decyzji uchylającej decyzję z 1961 r., a zatem korzysta ona z domniemania legalności i prawidłowości; ▪ stwierdzenie w decyzji z 1961 r., że traci ona ważność po upływie 3 lat od dnia wydania, jeżeli w tym czasie nie zostanie dokonana zmiana sposobu wykorzystania terenu, określona w tej decyzji, w ogóle nie dotyczy decyzji z 1961 r.; powyższe stwierdzenie znalazło się w odpisie decyzji tylko i wyłącznie w związku z tym, że zarządzenie z 1961 r. przewidywało jeden obowiązujący formularz do decyzji lokalizacyjnych (§ 13) oraz do decyzji o zmianie sposobu wykorzystania terenu (§ 28); § 29 tego zarządzenia przewidywał inne przesłanki utraty ważności decyzji dla decyzji o zmianie sposobu wykorzystania terenu; zgodnie z tym przepisem decyzja o wyrażeniu zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu traciła ważność po upływie 3 lat od dnia wydania, jeżeli w tym czasie nie dokonano takiej zmiany; oznacza to, że decyzja o lokalizacji inwestycji nie mogła utracić ważności w związku z brakiem dokonania zmiany sposobu wykorzystania terenu, a stwierdzenie informujące o tym (pouczenie) było jedynie elementem formularza dotyczącym innych decyzji - o zmianie sposobu wykorzystania terenu; stwierdzenie to - zgodnie z instrukcją formularza - powinno być przekreślone, jednakże nie sposób zweryfikować czy w istocie tak się stało, z uwagi na upływ czasu i niedostępność oryginału decyzji z 1961 r.; ▪ w czasie, kiedy dokonano wywłaszczenia, obowiązywał dekret z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej (Dz. U. z 1949 r. Nr 64, poz. 373); zgodnie z nim każde zadanie gospodarcze mogło być realizowane wyłącznie w ramach ustalonego nim planu gospodarczego na dany rok lub na dłuższy okres; ubiegające się o wywłaszczenie Biuro Zbytu [...] w G. posiadało zabezpieczone sumy inwestycyjne, co wskazuje, że inwestycja była wpisana w zatwierdzony plan gospodarczy, bowiem narodowe plany gospodarcze były instrumentem gospodarki nakazowej, w której centralnie decydowano o alokacji środków przeznaczonych na inwestycje; - zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim, w formie prawem przepisanej, umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy; pismem z 16 stycznia 1965 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wystąpiło do H. S. i M. M. - współwłaścicielek wywłaszczonej nieruchomości - z ofertą dobrowolnego jej odstąpienia za 5404 zł; w ofercie zaznaczono, że powyższą kwotę ustalono w oparciu o opinie sporządzone przez biegłych z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G.: mgr inż. S. K. i mgr inż. C. J.; - wobec niemożności zawarcia umowy sprzedaży ubiegający się o wywłaszczenie wystąpił pismem z 13 lutego 1965 r. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości; - zawiadomieniem z 16 marca 1965 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego co do przedmiotowej nieruchomości, jednocześnie wyznaczając termin rozprawy na 15 kwietnia 1965 r.; zawiadomienie otrzymało również Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. celem wywieszenia na tablicy ogłoszeń (tym samym spełniono wymogi art. 16 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu); - zgodnie z art. 21 ustawy o wywłaszczaniu odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej; opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie; z przepisu tego wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy; ustalenie więc odszkodowania bez przeprowadzenia rozprawy mogłoby ewentualnie podlegać ocenie pod kątem wystąpienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji; brak biegłych na rozprawie nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej; - jak wynika z protokołu, rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się zgodnie z zawiadomieniem 15 kwietnia 1965 r.; stawiła się na nią tylko jedna ze współwłaścicielek wywłaszczonej nieruchomości - M. M., nie kwestionując wysokości oszacowanego przez biegłego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; biegli - choć nie byli obecni na rozprawie - brali udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnych opinii szacunkowych: jak wynika z akt archiwalnych 21 grudnia 1963 r. mgr inż. C. J., a 9 października 1964 r. mgr inż. S. K. - rzeczoznawcy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. do spraw odszkodowawczo-wywłaszczeniowych - sporządzili opinie szacunkowe m. in. dla przedmiotowej nieruchomości; - bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest okoliczność, że wyceny nieruchomości dokonano nie na zlecenie organu wywłaszczeniowego, lecz ubiegającego się o wywłaszczenie, ponieważ: ▪ rzeczoznawcy, który sporządzili wyceny nieruchomości zostali wybrany z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., zatem byli uprawnieni do ich sporządzenia; ▪ w dacie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego szacunki opierały się na "sztywnych stawkach"; skoro odszkodowanie ustalono przez biegłych i na podstawie konkretnych stawek, to należy uznać, że zostały one ustalone w sposób prawidłowy; tym samym wykonanie operatów szacunkowych wywłaszczonej nieruchomości na zlecenie ubiegającego się o wywłaszczenie, jak i nieobecność na rozprawie biegłych, nie miało znaczenia dla prawidłowości określenia wysokości odszkodowania; o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko w przypadku, gdy wykazany zostanie wpływ ewentualnego naruszenia na wartość odszkodowania; do wyceny gruntu, wobec wywłaszczenia nieruchomości o pow. 1501 m², z całej nieruchomości o powierzchni 9370 m², miał zastosowanie art. 8 ust. 6 pkt 3 ustawy o wywłaszczaniu, zgodnie z którym odszkodowanie za grunt w mieście lub osiedlu jeżeli wywłaszczeniu podlegała część gruntu, a pozostała część wynosiła nie mniej niż powierzchnia działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości na budowę domu jednorodzinnego wolno stojącego, obliczało się jak za grunt rolny klasy I w strefie miejskiej okręgu I; stawkę odszkodowania określało zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. z 1962 r. Nr 72, poz. 335) i przyznawało 3,60 zł za 1 m² gruntu; oznacza to, że biegli prawidłowo obliczyli kwotę przysługującego odszkodowania (1501 x 3,60 zł = 5404 zł); - mając na uwadze powyższe nie można uznać, aby organ - wywłaszczając przedmiotową nieruchomość decyzją z 1965 r. - dopuścił się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie; nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszało pozostałe przesłanki art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.". Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] sierpnia 2015 r. wniósł J. M., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 i 8 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 oraz art. 21 ustawy o wywłaszczaniu, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wskutek błędnego uznania, że w sprawie nie zachodzi rażące naruszenie prawa, podczas gdy organ niedokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz zaniechał rozważenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje: 1. decyzja z 1961 r. - zarówno w dniu złożenia wniosku o wywłaszczenie, jak i wydania decyzji w tym przedmiocie - była nieważna, gdyż: a) stosownie do jej treści: "Decyzja niniejsza traci ważność po upływie trzech lat od dnia wydania jeżeli w tym czasie nie zostanie dokonana zmiana sposobu wykorzystania terenu, określona w tej decyzji"; decyzja ta jest więc nieważna, jeżeli do dnia [...] grudnia 1964 r. nie zostanie zrealizowana, względnie nie zostanie rozpoczęta realizacja inwestycji, o której mowa w decyzji (skład [...]); nie tylko nie powstał zamierzony skład [...], ale nawet nie zaczęto realizacji inwestycji; b) Minister wskazał, iż decyzja z 1961 r. traciła ważność dopiero, jeżeli nie przystąpiono do budowy w okresie bieżącego wieloletniego narodowego planu gospodarczego, a inwestycja nie jest zamieszczona w następnym wieloletnim narodowym planie gospodarczym, jednakże nie zweryfikował, czy przesłanki przez niego wspomniane nastąpiły; 2. wadliwie, z naruszeniem art. 21 ustawy o wywłaszczaniu, sporządzono wycenę przedmiotowej nieruchomości, jako że: a) opinie biegłych zostały sporządzone przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego na zlecenie ubiegającego się o wywłaszczenie, bowiem: ▪ stosownie do treści art. 21 ustawy o wywłaszczaniu odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej; opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie; ▪ treść art. 21 ustawy o wywłaszczaniu współgra z treścią jej art. 15 ust. 2 i 3, które to przepisy dotyczą obligatoryjnych elementów i załączników wniosku o wywłaszczenie nieruchomości; nie wymagają one, aby ubiegający się o wywłaszczenie wskazywał, jaka jego zdaniem powinna być wartość odszkodowania, a tym bardziej - aby załączał jakiekolwiek opinie rzeczoznawców w tym przedmiocie; tym samym ustawodawca dał wyraz temu, iż opinia, na podstawie której organ określi w decyzji wysokość odszkodowania, winna być sporządzana na zlecenie organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe i w trakcie tegoż postępowania; ▪ 21 grudnia 1963 r. - zatem nie tylko przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, ale również przed złożeniem samego wniosku o wywłaszczenie - na prywatne zalecenie Przedsiębiorstwa Państwowego [...] w G. z 27 lutego 1963 r. - sporządzono prywatną opinię szacunkową, dotyczącą odszkodowania w razie ewentualnego wywłaszczenia nieruchomości, która nie mogła stanowić podstawy orzeczenia przez organ o odszkodowaniu na rzecz wywłaszczonych właścicieli; b) na rozprawie administracyjnej 15 kwietnia 1965 r. nie stawili się biegli, gdyż nie zostali oni w ogóle powołani w postępowaniu wywłaszczeniowym (organ oparł się na prywatnych opiniach sporządzonych przed jego wszczęciem); w związku z tym nie przedstawiono na rozprawie ich opinii; w tym kontekście wskazano, że: ▪ nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem organu, że "Biegli, choć nie byli obecni na rozprawie, to brali udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnych opinii szacunkowych", jak też ze stwierdzeniem, iż z art. 21 ustawy o wywłaszczaniu wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy - przepis ten bowiem na równi traktuje te przesłanki (rozprawę i wysłuchanie na niej biegłych); ▪ ustawodawca rozróżnił sytuację związaną z sporządzeniem opinii na cele rokowań z właścicielem (art. 6 ustawy o wywłaszczaniu), a sporządzaniem opinii w ramach postępowania wywłaszczeniowego (jej art. 21); w art. 6 powyższej ustawy wskazano bowiem, iż "Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej"; art. 21 tej ustawy wskazuje zaś wprost, iż "Odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej"; gdyby ustawodawcy chodziło o wykorzystanie w postępowaniu wywłaszczeniowym tej samej opinii, która była sporządzana na potrzeby rokowań - wprost napisałby to w ustawie i na przykład nakazałby, aby opinię tę załączać do wniosku o wywłaszczenie nieruchomości, czego jednak nie uczynił. W odpowiedzi na skargę (k. 15) organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym (k. 34-35) Prezydent Miasta G. wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej wniósł, jako uczestnik postępowania, o oddalenie skargi. Sąd zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ orzekający w sprawie trafnie przywołał istotne uwarunkowania sprawy - warunki orzekania w przedmiocie nieważności oraz treści regulacji dotyczących wywłaszczania nieruchomości, mogących mieć istotne znaczenie w sprawie. Trafnie wywodzono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie może stanowić podstawy dla oceny, jakoby decyzję z 1965 r. wydano z rażącym naruszeniem prawa. Ponowne przytaczanie argumentacji organu, z uwagi na uprzednie szczegółowe jej zreferowanie, byłoby bezzasadne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, co następuje. W rozpoznawanej sprawie organ administracji orzekał w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określa enumeratywnie art. 156 § 1 K.p.a. Przepisy dotyczące stwierdzania nieważności decyzji, jako stanowiące wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 K.p.a.), nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W rozpatrywanym przypadku rozważaną podstawą stwierdzenia nieważności mógłby być ewentualnie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w świetle którego wadą nieważności dotknięte są decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki nieważności decyzji jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami. Obnosząc się do zarzutu skargi, gdzie wskazano na nieważność decyzji z 1961 r. z uwagi na zamieszczenie w jej treści stwierdzenia, że "Decyzja niniejsza traci ważność po upływie trzech lat od dnia wydania jeżeli w tym czasie nie zostanie dokonana zmiana sposobu wykorzystania terenu, określona w tej decyzji" należy podnieść, że powyższa zasada nie dotyczyła decyzji o lokalizacji szczegółowej, lecz decyzji o zmianie sposobu wykorzystania terenu, a w treści decyzji z 1961 r. stosowne stwierdzenie znalazło się wskutek jego nieskreślenia. Jak trafnie wskazuje organ, dla tych dwóch rodzajów decyzji (o lokalizacji szczegółowej oraz o zmianie sposobu wykorzystania terenu) obowiązywał - stosownie do § 13 i § 28 w zw. z § 29 zarządzenia z 1961 r. - jeden formularz. Do decyzji o lokalizacji szczegółowej odnosiło się natomiast zawarte w decyzji z 1961 r. stwierdzenie, że "Decyzja niniejsza traci ważność w razie nieprzystąpienia do realizacji inwestycji w okresie bieżącego wieloletniego planu gospodarczego, jeżeli inwestycja nie jest zamieszczona w następnym wieloletnim planie gospodarczym" i tylko w przypadku ziszczenia się tych przesłanek traciła ważność. Nie ma jednak wystarczających podstaw do uznania, aby to nastąpiło. Stosownie do art. 20 ust. 2 ustawy o wywłaszczaniu w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z 1961 r. orzeczenie zapada m. in. na podstawie ustalenia, czy wnioskodawca (ubiegający się o wywłaszczenie) rozporządza odpowiednimi środkami lub kredytami na zapłacenie odszkodowania. We wniosku o wywłaszczenie z 13 lutego 1965 r. ubiegający się o wywłaszczenie zawarł stwierdzenie, że "odszkodowanie płatne z kredytów Biura Zbytu [...] w G.". Musiał więc dysponować stosownymi środkami, przeznaczanymi na cele wywłaszczeniowe, zgodnie z wieloletnimi planami inwestycyjnymi. Pozwala to zakładać, że przedmiotowa inwestycja musiała być przewidziana w kolejnym planie tego rodzaju i wskutek tego nie utraciła ważności. Dowody dla zakwestionowania tej okoliczności nie zostały ujawnione. Organ z kolei, skoro okoliczności sprawy nie budziły wątpliwości (jak wskazano, inwestor dysponował środkami na zapłacenie odszkodowania), nie był obowiązany do dokonywania dodatkowych czynności mających na celu stwierdzenie objęcia przedmiotowej inwestycji kolejnym wieloletnim planem inwestycyjnym. Nie sposób uznać, aby sam wniosek o stwierdzenie nieważności skutkował obowiązkiem wyjaśniania wszelkich okoliczności faktycznych sprawy sprzed 50 lat, w sytuacji gdy nie budzą one uzasadnionych wątpliwości (poszukiwanie archiwalnych planów inwestycyjnych itp.). Postępowanie w przedmiocie nieważności nie jest bowiem ponownym procedowaniem w tym samym przedmiocie. Niemniej trzeba wskazać, że w przypadku ujawnienia w przyszłości istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji, a nieznanych organowi, istnieje możliwość wznowienia danego postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). Niesporna z kolei była okoliczność, że inwestycja w ogóle nie została rozpoczęta, lecz nie ma to znaczenia dla oceny legalności decyzji o wywłaszczeniu z 1965 r. Może to być oceniane w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nieruchomości (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.). Nie można również podzielić stanowiska Skarżącego, że opinia sporządzona przez biegłego z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego (tj. na etapie rokowań) nie stanowi opinii, w oparciu o którą można było ustalić odszkodowanie w postępowaniu wywłaszczeniowym. Należy mieć bowiem na względzie, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o wywłaszczaniu, nabycie nieruchomości mogło nastąpić za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania w niej przewidzianych. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następowało w oparciu o opinię biegłych z listy prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Dlatego, aby stwierdzić rażące naruszenie art. 21 ustawy o wywłaszczaniu należałoby wykazać, że wysokość odszkodowania ustalona przez biegłych powołanych na etapie postępowania wywłaszczeniowego byłaby inna niż ustalona przez biegłego na etapie rokowań, skoro zasady określania wysokości odszkodowania były tożsame na obu etapach wywłaszczania. Rażąco naruszać prawo może bowiem decyzja, której skutki prawne są nie do zaakceptowania. Dlatego istotnym jest wykazanie, że skutkiem oparcia rozstrzygnięcia na opinii biegłego, która została sporządzona na etapie poprzedzającym wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, było nieprawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania. W innym przypadku brak jest podstaw, aby zaistniałe naruszenia prawa uznać za rażące. Nie można także uznać za rażące naruszenie art. 21 ustawy o wywłaszczaniu brak udziału biegłych powołanych przez organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe w rozprawie i wskutek tego niewysłuchanie ich opinii. Aby poprzeć swoje stanowisko Skarżący przytoczył m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 1998 r. o sygn. akt III RN 38/98, opubl. w OSNP 1999/6/194 (str. 7 skargi). Faktem jest, że taka kategoryczna linia orzecznicza, zapoczątkowana wspomnianym wyżej wyrokiem Sądu Najwyższego, była prezentowana w orzecznictwie. Należy jednak mieć na względzie, że w sprawie, w której orzekał Sąd Najwyższy, biegły w ogóle nie został powołany. W ostatnich latach utrwaliło się natomiast trafne stanowisko, które skład orzekający podziela, że nieobecność biegłych na rozprawie wywłaszczeniowej stanowi naruszenie art. 21 ustawy o wywłaszczaniu, jednakże naruszenie to należy rozważyć w kontekście całości postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. Tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że nieobecność biegłych na rozprawie miała wpływ na wysokość ustalonego odszkodowania można uznać, że z tej przyczyny doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (patrz: wyroki NSA o sygn. akt I OSK 195/09, I OSK 1042/11, I OSK 1826/12 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Skarżący nie kwestionował samej wysokości odszkodowania, a jedynie brak udziału biegłych w rozprawie. Niemniej jednak - w związku z sygnalizowaną wyżej okolicznością, że odszkodowanie było ówcześnie ustalane na podstawie "sztywnych stawek" - tylko zakwestionowanie jego wysokości mogłoby mieć znaczenie w kontekście oceny, czy doszło do rażącego naruszenia prawa. Powyższe przesądza, że nie doszło naruszenia powołanych w skardze przepisów. Wobec tego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).