I FZ 486/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2124/14 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. I FZ 486/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2124/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania decyzji organów obu instancji w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 maja 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że w ocenie Sądu pierwszej instancji wniosek strony nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż nie został uzasadniony i uprawdopodobniony z punktu widzenia przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), tj. zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd zauważył, że co prawda skarżący wskazał, iż w toku toczącej się egzekucji stopniowemu zajęciu ulegają wszelkie środki finansowe znajdujące się na rachunkach bankowych skarżącego, przeznaczone na prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej, stwierdzenie to nie zostało jednak poparte żadnymi argumentami. Sąd podkreślił, że kwestia wysokości zobowiązania sama w sobie nie może być przesłanką do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, a wyegzekwowanie należności pieniężnej z samej swej istoty nie może być uznane za okoliczność powodującą trudne do odwrócenia skutki (w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji należność zostanie zwrócona skarżącemu). Sąd zwrócił też uwagę, że przy ocenie zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Sąd nie ocenia zasadności skargi. Sąd podniósł, że zwrot "znaczna szkoda" nie może być utożsamiane z naturalną oczywistą konsekwencją wykonania decyzji kreującej obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniędzy, jaką jest brak tych pieniędzy u skarżącego, tymczasem tak zdaje się uważać wnioskodawca. Choć skarżący utrzymuje, że ubytek tej kwoty w jego aktywach automatycznie doprowadzi do utraty płynności finansowej i braku środków na egzystencję i prowadzenie działalności, nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jego stanowisko w tym względzie. Tymczasem, skoro kwota wynikająca z decyzji pozostaje możliwa do wyegzekwowania z majątku strony, i tak będzie ona dochodzona w razie ewentualnego oddalenia skargi, stan tak rozumianej "znacznej szkody" jest więc nieuchronny w przypadku uznania skargi za niezasadną. Stąd takie konsekwencje wykonania decyzji przed rozpoznaniem skargi nie mogą być zrównane ze "znaczną szkodą". W zażaleniu na to postanowienie strona wniosła o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku i wstrzymane wykonania decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącego w wysokości określonej w odrębnych przepisach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) art. 61 § 2 P.p.s.a. przez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia w sprawie niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci uniemożliwienia prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej i zagrożenia dla egzystencji jego i jego rodziny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez ustalenie przez Sąd niewykazania przez skarżącego przesłanek zawieszenia wykonania decyzji organów obu instancji, 2) art. 106 § 3 P.p.s.a. przez niewezwanie skarżącego do przedłożenia środków dowodowych niezbędnych do uchylenia istotnych wątpliwości powziętych przez Sąd, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez ustalenie przez Sąd niewykazania przez skarżącego przesłanek zawieszenia wykonania decyzji organów obu instancji, 3) art. 133 § 1 P.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem środków dowodowych znajdujących się w aktach sprawy, tj. wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy protokołów kontroli, uzasadnień decyzji organów i deklaracji podatkowych, z których wynikała sytuacja majątkowa skarżącego i wpływ dochodzonej przez organy należności na sytuację życiową skarżącego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez ustalenie przez Sąd niewykazania przez skarżącego przesłanek zawieszenia wykonania decyzji organów obu instancji, 4) art. 106 § 4 P.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktu powszechnie znanego, tj. wpływu przymusowej egzekucji świadczenia wynoszącego ponad 57 tysięcy złotych od osoby fizycznej uzyskującej miesięczny dochód w wysokości maksymalnie kilku tysięcy złotych, prowadzącej działalność opierającą się na usługach świadczonych przy wykorzystaniu nabywanych przez podatnika towarów. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała przede wszystkim, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, iż skarżący nie wykazał, że przymusowe egzekwowanie świadczenia objętego decyzjami podatkowymi spowoduje paraliż prowadzonej przez niego działalności. Skarżący wskazał, że Sąd dysponuje decyzjami podatkowymi, z których wynika wysokość dochodzonych na ich podstawie należności, tj. 57 637 zł, a wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z prowadzonej działalności wynika z protokołu kontroli i uzasadnień decyzji, jak też deklaracji podatkowych, tj. z zestawienia sprzedaży i zakupów w danych miesiącach, które utrzymują się na zbliżonym poziomie, nieprzekraczającym kilku tysięcy złotych miesięcznie, przeznaczanych na utrzymanie rodziny. Nadto zdaniem strony jest faktem powszechnie znanym, że przymusowa egzekucja świadczenia wynoszącego ponad 57 tysięcy złotych od osoby fizycznej znajdującej się w takiej sytuacji, jak skarżący, skutkuje uniemożliwieniem prowadzenia działalności gospodarczej, utratą przychodów, zajęciem i niemożnością wykorzystania nabytych towarów, itd. Konsekwencją takiej sytuacji jest wykluczenie możliwości prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, utrata źródeł utrzymania siebie i rodziny, a zatem zagrożenie ich egzystencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim podkreślić, że wniesienie skargi, zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a., nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji, zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej, mimo jej zaskarżenia. Sąd administracyjny może jednak, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. (nie art. 61 § 2, na który wskazał skarżący w zażaleniu), na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części zaskarżonego aktu lub czynności, przy spełnieniu przesłanek z tego przepisu, tj. zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania, która powinna mieć świadomość, że uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku poprzez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji (por. np. postanowienie NSA z 26 listopada 2007 r., II FZ 338/07). Konieczne jest zatem wykazanie we wniosku szczegółowych przyczyn uzasadniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Analizując pod tym względem argumentację zaprezentowaną przez stronę w toku niniejszego postępowania wpadkowego uznać w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy, że skarżący nie wykazał, by w jego przypadku zaszło niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przede wszystkim należy stwierdzić, że wywieranie skutków finansowych dla zobowiązanego do zapłaty danego podatku jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej i choć skutki w tym zakresie są oczywiste i ujemne (prowadzą do zmniejszenia majątku), instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Tylko niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków stanowi przesłankę umożliwiającą skorzystanie z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Strona co prawda utrzymuje, że w jej sytuacji przesłanki te zostały spełnione, jednak nie sposób nie zauważyć, że posługuje się w tym zakresie samymi ogólnikami: groźbą uniemożliwienia prowadzenia działalności gospodarczej prowadzącą do utraty źródeł utrzymania skarżącego i jego rodziny. Tak dalece ogólnikowe sformułowania nie pozwalają na ich ocenę pod względem merytorycznym. Zarówno wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jak i zażalenie, pozbawione są jakichkolwiek danych dotyczących majątku strony, stąd niemożliwe jest dokonanie oceny wpływu, jaki wywarłoby wykonanie decyzji na sytuację skarżącego. Warto podkreślić, że ustawodawca zdecydował się na uzależnienie udzielenia ochrony tymczasowej od sądowej oceny okoliczności poszczególnych przypadków, ocena ta wymaga natomiast dla swej miarodajności dysponowania przez sąd konkretnymi i aktualnymi danymi dotyczącymi sytuacji finansowej wnioskodawcy (i poparcia ich – przez stronę – dowodami w postaci dokumentów źródłowych), dopiero bowiem ich konfrontacja np. z wysokością określonego zaskarżoną decyzją zobowiązania podatkowego może prowadzić do stwierdzenia wystąpienia przesłanki zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W przedmiotowej sprawie strona w żaden sposób nie wskazała (już nie mówiąc o udokumentowaniu), że w istocie wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do tak dalece idących skutków, by można było stwierdzić spełnienie wymogów z art. 61 § 3 P.p.s.a. Choć istotnie znana jest wysokość dochodzonych od skarżącego należności (powyżej 57 tysięcy złotych), to już za bezpodstawne należy uznać twierdzenia strony o znajdowaniu się w aktach sprawy dokumentów, z których wynika wysokość uzyskiwanych dochodów. W tym zakresie skarżący odsyła do materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia przyczyn, dla których dokumentacja dotycząca prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w 2011 r. miałaby być miarodajna dla ustalenia dochodów uzyskiwanych z tego źródła w 2014 r. (tj. w okresie wniesienia skargi). Natomiast sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje zupełnie nieznana – w sytuacji, gdy brak jest jakichkolwiek danych dotyczących np.: wydatków ponoszonych przez skarżącego i jego rodzinę, liczby osób pozostających ze skarżącym w jednym gospodarstwie domowym, wysokości uzyskiwanych ewentualnie przez innych członków rodziny dochodów, majątku pochodzącego z innych źródeł niż bieżąca działalność gospodarcza skarżącego, nie można uznać, by gołosłowne i ogólnikowe twierdzenia o "utracie źródeł utrzymania", czy "zagrożeniu egzystencji" skarżącego i członków jego rodziny zostały w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione. Bez potwierdzenia tych twierdzeń aktualnymi danymi dotyczącymi np. wysokości dochodów i wydatków skarżącego, nie mogą prowadzić do uznania zasadności zażalenia, w istocie niemożliwe pozostaje bowiem stwierdzenie, że rzeczywiście spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Za nieporozumienie należy uznać odsyłanie w tym zakresie do "faktów powszechnie znanych", niewątpliwie bowiem wpływ egzekucji kwoty 57 tysięcy złotych na poziom życia konkretnej osoby/rodziny zależy od tego, jaki jest jej stan majątkowy, wydatki i dochody. Zupełnie odmienne będą skutki takiej egzekucji np. dla osoby samotnej, utrzymującej się z minimalnej emerytury i ponoszącej duże wydatki na leczenie, inne dla osoby, która osiąga regularne dochody w wysokości kilku tysięcy miesięcznie i której członkowie rodziny również osiągają dochody, inne wreszcie dla osoby, która np. posiada znaczne oszczędności lub majątek składający się z kilku nieruchomości. Nie zasługują na uwzględnienie także zarzuty zażalenia odnoszące się do niewezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowej dokumentacji na potwierdzenie spełnienia przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Wystarczy wskazać, że instytucja wstrzymania wykonania decyzji nie zawiera analogicznych regulacji do art. 255 P.p.s.a., który umożliwia Sądowi wezwanie strony do uzupełnienia oświadczeń/dokumentacji lub wyjaśnienia wątpliwości, które nasunęły się Sądowi w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Skoro to strona ubiega się o przyznanie ochrony tymczasowej, na niej też ciąży obowiązek przekonania Sądu, że spełnia ustawowe przesłanki w tym względzie. Nie sposób stwierdzić, że przesłanki takie zostały spełnione, jeśli skarżący – jak w sprawie – świadomie uchyla się od przedstawienia jakichkolwiek konkretnych danych mogących świadczyć o wpływie jaki wykonanie decyzji może wywrzeć na egzystencję jego i jego rodziny (ewentualnie na byt prowadzonej działalności gospodarczej). Brak takich danych uniemożliwia stwierdzenie, czy w okolicznościach sprawy istotnie grozi skarżącemu niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący zdaje się uważać, że sama wysokość dochodzonej od niej należności pieniężnej stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia, że z pewnością egzekucja pozbawi go (i jego rodzinę) środków do życia. Pogląd taki w świetle treści art. 61 § 3 P.p.s.a. należy uznać za chybiony. Brzmienie wskazanego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nie została przewidziana wysokość wartości przedmiotu zaskarżenia, która automatycznie powodowałaby wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, co oznacza, że ustawodawca zdecydował się na odejście od tak sztywnych kryteriów i uzależnienie udzielenia ochrony tymczasowej od sądowej oceny okoliczności poszczególnych przypadków. Ocena ta, jak już wskazano wyżej, wymaga dysponowania przez sąd konkretnymi i aktualnymi (oraz udokumentowanymi) danymi dotyczącymi sytuacji finansowej wnioskodawcy, których w sprawie skarżący nie dostarczył (a które z akt sprawy – wbrew sugestii strony – nie wynikają). Z uwagi na argument zażalenia, że egzekucja będzie stanowić zagrożenie egzystencji skarżącego i jego rodziny, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał jedynie wskazanie, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w art. 8-10 ogranicza dopuszczalność prowadzenia egzekucji do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych argumentów odnoszących się do wpływu wykonania decyzji na jego sytuację, ograniczając się w tym względzie do niemożliwych do zweryfikowania ogólników, a zatem Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.