II GSK 1022/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-11-10
Skład orzekający: Krystyna Anna Stec, Andrzej Skoczylas, Jarosław Szulc
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym właściwym miejscowo i rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy wewnętrzne zarządzenie określające właściwość terytorialną oddziałów ZUS nie zostało oficjalnie opublikowane?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym właściwym miejscowo i rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd podkreślił, że właściwość ta wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a.), a wewnętrzne zarządzenia określające szczegółowy zasięg terytorialny oddziałów ZUS nie mają decydującego znaczenia, ponieważ kluczowe jest miejsce zamieszkania lub siedziba zobowiązanego.Stan faktyczny
Spółka I. Sp. z o.o. wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Głównym zarzutem było prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy miejscowo organ, argumentując, że brak jest opublikowanego aktu prawnego określającego właściwość terytorialną oddziałów ZUS. Organ egzekucyjny i Dyrektor Izby Skarbowej uznali zarzut za bezzasadny, wskazując na wewnętrzne regulacje ZUS i przepisy u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organów. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania i błędne przyjęcie, że Dyrektor ZUS jest organem egzekucyjnym z mocy prawa.Rozstrzygnięcie
Oddalenie skargi kasacyjnej.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 393/14 w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od I. Sp. z o.o. w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 listopada 2014r., sygn. akt I SA/Gl 393/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lutego 2014r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny podał, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2014r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 267), dalej "k.p.a.", oraz na podstawie art. 17 § 1, art. 8, art. 23 § 2, § 4 pkt 1, art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012r. poz. 1015), dalej "u.p.e.a.", po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez I. Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] stycznia 2014r., mocą którego uznano za bezzasadny zarzut na postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia [...] grudnia 2013r. o nr od [...] do [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ nadzoru stwierdził, że ZUS wystawił wskazane w postanowieniu tytuły wykonawcze obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za wrzesień 2013r., nadając im klauzulę o skierowaniu do egzekucji administracyjnej, a następnie wystawił zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego Spółki w [A.] S.A. w G. Odpisy tytułów i zawiadomień zostały doręczone Spółce w dniu 9 grudnia 2013r., a Bankowi w dniu 10 grudnia 2013r. Pismami z dnia 16 grudnia 2013r. Spółka zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne podnosząc brak aktu prawnego, z którego wynikałoby, że ZUS jest organem właściwym miejscowo do prowadzenia spornego postępowania. Spółka zauważyła, że podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie Prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej Oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Wskazała, że kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z dnia 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych – to jeśli dla ZUS nie ma takich regulacji, prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne.
W związku z nieudzieleniem odpowiedzi przez Spółkę na pismo organu egzekucyjnego wzywające do doprecyzowania zarzutu, ZUS w skarżonym postanowieniu uznał, że dotyczy on podstawy z art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i uznał go za bezzasadny, wskazując na treść art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a. oraz art. 73 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585), na podstawie którego oraz w oparciu o § 2 ust. 3 pkt 1 statutu ZUS (stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011r. – Dz.U. Nr 18, poz. 93), rozporządzeniem nr 10 z dnia 6 marca 2008r. w sprawie terenowych jednostek ZUS, Prezes Zakładu określił siedzibę i właściwość terytorialną działających w ZUS terenowych jednostek organizacyjnych, zaś zgodnie z tym zarządzeniem, właściwość terytorialna Oddziału ZUS w Z. obejmuje teren miasta G.
W zażaleniu na to postanowienie Spółka podniosła te same argumenty jak w zarzutach tj. brak stosownego aktu prawnego będącego podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dotyczącego właściwości miejscowej oddziału, który nigdy nie został oficjalnie opublikowany, wskazując na naruszenie art. 7 Konstytucji RP.
Organ nadzoru stwierdził, że przedmiot wniesienia zarzutów wyznacza przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., który zawiera zamknięty katalog przyczyn uzasadniających wniesienie tego środka prawnego, a następnie przytoczył treść tego przepisu oraz art. 34 § 1 tej ustawy wyjaśniając, że w przypadku tożsamości organów tj. wierzyciela i organu egzekucyjnego, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, wydawanie przez wierzyciela stanowiska w formie odrębnego postanowienia jest bezprzedmiotowe. Zauważył, że podstawą zarzutu wniesionego przez Spółkę był pkt 9 art. 33 § 1 u.p.e.a. tj. prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. W tym przedmiocie podniósł, że zgodnie z art. 19 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej, organy administracji publicznej zobligowane zostały do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W zakresie właściwości rzeczowej znaczenie w sprawie ma przepis art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej oraz powołane przez organ egzekucyjny przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, statutu ZUS i zarządzenia Prezesa ZUS nr 10 z dnia 6 marca 2008r. Organ nadzoru zaaprobował stanowisko organu egzekucyjnego, zgodnie z którym przepisy prawa nie przewidują publikacji zarządzeń Prezesa ZUS w Dziennikach Urzędowych, o których mowa w art. 8 ustawy z dnia 20 lipca 2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 197, poz. 1172), stwierdzając, że Dyrektor Oddziału ZUS w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zaś zgodnie z art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej, kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości, ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a – 2a. Organ nadzoru wskazał, że siedziba zobowiązanej Spółki, zgodnie z danymi ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym, znajduje się w G. przy ul. [...], co oznacza, że podniesiony zarzut nie ma uzasadnienia.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Spółka domagała się jego uchylenia, jako rażąco naruszającego prawo.
Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i przywołaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę wskazał, że przedmiotem sporu była kwestia właściwości miejscowej ZUS jako organu egzekucyjnego w sytuacji, gdy akt prawny określający właściwość terytorialną działających w ZUS terenowych jednostek organizacyjnych będących organami egzekucyjnymi nie został oficjalnie opublikowany.
W ocenie Sądu, właściwość rzeczowa i miejscowa dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego wynika z przepisu art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a., zaś zasięg terytorialny działania tej sferze, tak określonego organu, wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie ZUS, jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji. Zdaniem Sądu, oczywistym jest, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Organem egzekucyjnym jest zaś dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor oddziału ZUS działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym ZUS.
Podsumowując Sąd stwierdził, że powołane przepisy nie nasuwają wątpliwości, iż egzekucja należności pieniężnych wobec skarżącej Spółki mającej siedzibę w G. była prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS, nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a. zasady określenia właściwości dyrektora danego oddziału ZUS, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.
W złożonej skardze kasacyjnej pełnomocnik I. Sp. z o.o. wniósł o uchylenie powyższego wyroku, zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na treść wydanego wyroku (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2016r. poz. 718) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2014r., jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa,
2) naruszenie przepisów postępowania (art. 19 § 4 w zw. z art. 33 §1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 66 ust. 1 i 4 u.s.u.s. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP), poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej przepisów administracyjnych i błędne przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z mocy samego prawa jest organem egzekucyjnym.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd błędnie przyjął, że obowiązujące przepisy wskazują jako organ egzekucyjny Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W obowiązujących i jawnie ogłoszonych aktach prawnych brak jest bowiem regulacji w zakresie terytorialnego zasięgu oraz oddziałów ZUSu. Tym samym orzekający sąd w sposób niewłaściwy przyjął, że Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym z mocy samego prawa.
Wnoszący skargę kasacyjną podkreślił, że wewnątrzorganizacyjne określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie sposób uznać za powszechnie obowiązujące, ponieważ nie zostało ogłoszone według przyjętych zasad, a to w szczególności zasady jawności. Powyższe dowodzi, że niemożliwym jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko Skarżącemu przez nieuprawniony do tego organ administracji publicznej, bowiem brak jest stosownego aktu prawnego wskazującego obszar, na którym dany Oddział ZUS działa oraz jego kompetencji. Organy prowadzące niniejsze postępowanie winny działać na podstawie prawa i przyznanych im kompetencji. Zastosowana w przedmiotowym postępowaniu wykładnia rozszerzająca jest niedopuszczalna, co wynika wprost zarówno z art. 7 Konstytucji RP jak i z art. 6 k.p.a. Kasator podkreślił, że w państwie demokratycznym, w którym rządzi prawo, organy władzy publicznej mogą powstać tylko na podstawie prawa, a normy prawne muszą określać ich kompetencje, zadania i tryb postępowania, wyznaczając tym samym granice ich aktywności. Organy te mogą działać tylko w tych granicach.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prowadzą wprost do naruszenia praw procesowych I. Spółki z o.o. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z nienależycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w zakresie ustalenia, czy organ prowadzący postępowanie egzekucyjne - Dyrektor ZUS Oddział w Z. - jest właściwie umocowany do prowadzenia egzekucji względem skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
I. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu, przy czym żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Skargę kasacyjną, jak stanowi o tym art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, a zatem niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Także druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie, autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w oparciu o którą z podstaw wymienionych w przepisie art. 174 p.p.s.a. wnosi środek zaskarżenia. Natomiast z treści postawionych zarzutów wynika, że skarżący kasacyjnie nawiązuje do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Kasator sformułował bowiem w pkt 1 skargi zarzut naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na treść wydanego wyroku (art. 151 p.p.s.a.) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2014 roku, jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Z kolei, w jej pkt 2 wskazał na naruszenie przepisów postępowania (art. 19 § 4 w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 7 Konstytucji RP), poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej przepisów administracyjnych i błędne przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z mocy samego prawa jest organem egzekucyjnym.
II. Sposób przedstawienia zarzutów kasacyjnych budzi uzasadnione wątpliwości co do ich formalnej poprawności, z perspektywy analizowanych wcześniej przepisów art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że związanie sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Po stronie skarżącego istnieje zatem obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok SN z 21marca 2007 r., I CSK 459/06, niepubl.; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05, niepubl.; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, str. 508). Innymi słowy, zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Oznacza to, że niezależnie od wskazania istoty zarzutu, autor skargi kasacyjnej winien przeprowadzić argumentację, w której wykaże wpływ tego naruszenia na treść orzeczenia oraz wykaże, że wpływ ten mógł być istotny dla zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji.
Nadto wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do samodzielnego uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą, czy formułowania na ich poparcie argumentacji, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny ( por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011r. sygn. akt II FSK 861/10 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl i powołane tam orzecznictwo ).
III. Odnosząc wskazane regulacje prawne oraz nawiązującą do nich, powyższą argumentację, do sformułowanego w punkcie 1 skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. należy stwierdzić, że nie mógł on zostać uznany skuteczny. Z przepisu tego wynika bowiem, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Przepis ten wskazuje, jakiej treści rozstrzygnięcie ma wydać sąd, gdy uzna, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ma on zatem charakter normy wynikowej, a warunkiem jego zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia bądź niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Przepis ten może być więc naruszony tylko wówczas, gdy Sąd uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie wydaje orzeczenie oddalające skargę lub uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie uwzględnia ją. Naruszenie tego przepisu, jest zawsze następstwem naruszenia innych przepisów, wobec czego art. 151 p.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut jego naruszenia, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać taki zarzut z jednoczesnym wskazaniem naruszenia konkretnych przepisów, którym jej zdaniem, uchybił sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy. Brak takich powiązań oznacza w rezultacie nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., II OSK 2077/10, LEX nr 1125504; wyrok NSA z 7 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2886/12 - dostępne j/w ).
Nadto, trudno doszukać się w treści skargi – poza ogólnym wskazaniem że WSA oparł orzeczenie na "całkowicie swobodnej ocenie dowodów" oraz, że organ "zastosował przy tym wykładnię rozszerzającą obowiązujących przepisów prawa" - argumentacji uzasadniającej stanowisko kasatora, o naruszeniu przez Sąd I instancji tego przepisu w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co jest elementem warunkującym skuteczność podniesionego zarzutu o charakterze procesowym. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do samodzielnego uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą, czy formułowania na ich poparcie argumentacji. Z podanych przyczyn, sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut "naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na treść wydanego wyroku ( art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi )" należało uznać za nieskuteczny.
IV. Podobnie należało ocenić zarzut sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie "przepisów postępowania (art. 19 § 4 w zw. z art. 33 §1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 7 Konstytucji RP) poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej przepisów administracyjnych i błędne przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z mocy samego prawa jest organem egzekucyjnym".
Wobec tak skonstruowanej podstawy kasacyjnej należy podnieść, że adresatem zarzutu naruszenia przepisów postępowania może być tylko Sąd pierwszej instancji, w postępowaniu kasacyjnym przedmiotem kontroli jest bowiem wyrok sądu, a nie decyzja administracyjna. Wymienienie w podstawie kasacyjnej przepisów, których naruszenia mógł dopuścić się tylko organ egzekucyjny, takich jak art. 19 § 4 i art. 33 §1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 6 k.p.a., nie jest wykonaniem obowiązku prawidłowego przytoczenia podstaw kasacyjnych. Przepisy te są stosowane wyłącznie przez organ administracji publicznej, a nie sąd administracyjny, który prowadzi postępowanie w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy stanowią punkt wyjścia i w oparciu o które, w zasadniczej warstwie, należało formułować zarzut naruszenia przepisów postępowania.
Podkreślenia wymaga również, że zarówno w treści zarzutu, jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest wskazania i stosownej argumentacji z tym związanej, że naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem jak uprzednio już stwierdzono, po stronie skarżącego istnieje obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej obowiązany jest w uzasadnieniu wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia, wskazanych w niej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, to treść wyroku byłaby inna. Oznacza to, że niezależnie od wskazania istoty zarzutu, skarżący kasacyjnie powinien przedstawić argumentację, która wykaże wpływ tego naruszenia na treść orzeczenia oraz, że wpływ ten mógł być istotny dla wyniku sprawy, a tym samym zaskarżonego rozstrzygnięcia sądu I instancji. Takich wskazań i związanej z tym argumentacji wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera.
Podkreślenia wymaga, że sporządzone uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera pewne ogólne stwierdzenia, których kasator nie odnosi konkretnie, do wskazanych w podstawach kasacyjnych przepisów prawa. Z lapidarnych motywów skargi kasacyjnej wynika, że Sąd I Instancji błędnie przyjął, że obowiązujące przepisy wskazują jako organ egzekucyjny Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W obowiązujących i jawnie ogłoszonych aktach prawnych brak jest zdaniem kasatora regulacji w zakresie terytorialnego zasięgu oraz oddziałów ZUSu. Wewnątrzorganizacyjne określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie sposób uznać za powszechnie obowiązujące, ponieważ nie zostało ogłoszone według przyjętych zasad, a to w szczególności zasady jawności. Powyższe dowodzi zdaniem kasatora, że niemożliwym jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko Skarżącemu przez nieuprawniony do tego organ administracji publicznej, bowiem brak jest stosownego aktu prawnego wskazującego obszar, na którym dany Oddział ZUS działa oraz jego kompetencji.
Nader ogólnej i powierzchownej, w szczególności w warstwie prawnej argumentacji kasatora, należy przeciwstawić szczegółowe i co istotne, poprawne motywy uzasadnienia wyroku WSA, w którym, Sąd ten, odniósł się do eksponowanych w skardze kasacyjnej zagadnień. Kontestowane przez kasatora zagadnienie dotyczące właściwości miejscowej dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego, było przedmiotem rozważań przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 3 lipca 2014 r. o sygn. akt II GSK 854/13 i II GSK 855/13 i z dnia 24 października 2014r., II GSK 1221/13, w których analizowano podobny problem prawny ( orzeczenia są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, zaprezentowany w tych orzeczeniach pogląd prawny odnoszący się do problematyki właściwości miejscowej dyrektora oddziału ZUS, odwołując się do przywołanej w nim argumentacji prawnej.
Zasadnicze znaczenie ma w tym zakresie art. 19 § 4 u.p.e.a., który wprost wskazuje na dyrektora oddziału ZUS jako na organ egzekucyjny uprawniony do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych m.in. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek. Z kolei z art. 22 § 2 u.p.e.a. wynika, że właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego z zastrzeżeniem § 3 (ten ostatni przepis nie ma w sprawie znaczenia). Trafna jest ocena Sądu pierwszej instancji, że właściwość rzeczowa i terytorialna w prowadzeniu przeciwko skarżącej egzekucji znajdowała oparcie w obowiązujących przepisach. Zgodnie z art. 73 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do zakresu działania Prezesa ZUS należy m.in. tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określenie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej. Wykonanie powyższego upoważnienia przez Prezesa ZUS w drodze aktu wewnętrznego, jakim jest zarządzenie tego organu, jak słusznie zauważył WSA, nie ma żadnego znaczenia w sprawie ze względu na treść wyżej przywołanych przepisów u.p.e.a. W ich świetle nie nasuwa wątpliwości, że egzekucja należności pieniężnych wobec skarżącej spółki mającej siedzibę w G. była prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, zakreślenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a. zasady określenia właściwości dyrektora określonego oddziału ZUS, bowiem tę właściwość identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona. W konsekwencji brak jest podstaw do twierdzenia, że doszło do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Z tych względów, mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło