II SA/Lu 1195/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Kazimierz Marszałek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L., z dnia [..] nr [..]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...]. nr [...], po rozpoznaniu odwołania [...]od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania [...]specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad [...]– utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią [...], która legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia był fakt, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad potrzebującą, gdyż była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, a więc przedstawiała gotowość do podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie organ stwierdził, że nie kwestionuje faktu sprawowania faktycznej opieki wnuczki [...]nad babcią [...]. Pomimo utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany swej decyzji. Kolegium natomiast stanęło na stanowisku, że z samego faktu zarejestrowania się strony w urzędzie pracy nie można wyprowadzić automatycznie tezy, iż nie zrezygnowała ona z zatrudnienia, podkreślając jednocześnie, że poza kwestią rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przesłanką przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rzeczywiste sprawowanie stałej opieki przez taką osobę oraz obciążający ją z mocy prawa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego. W ocenie organu skarżąca nie jest obecnie zobowiązana do alimentacji na rzecz swej niepełnosprawnej babki, bowiem posiada ona córkę [...], osobę zdrową i aktywną zawodowo, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Tym samym negatywna decyzja względem skarżącej została uznana za prawidłową na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 16a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) i art. 129 § 1 oraz 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788). W skardze na powyższą decyzję z dnia 26 listopada 2013 r. skarżąca [...] zarzuciła organowi błędną wykładnie przepisu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem skarżącej jest ona uprawniona do specjalnego zasiłku celowego, gdyż wskazany przepis nie wymaga, aby opiekę sprawowała osoba, którą łączy z osobą niepełnosprawną pierwszy stopień pokrewieństwa. Skarżąca podkreśliła również, że spełnia kryterium dochodowe oraz zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a także zwróciła uwagę, że wyrejestrowała się z urzędu pracy jako osoba bezrobotna. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy obowiązującego prawa, zarówno materialnego jak i procesowego. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie: Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm., dalej jako "ustawa"), w brzmieniu obowiązującym w chwili ich podjęcia. Zgodnie z art. 16a ust. 1 tej ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według zaś art. 16a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Należy zauważyć, że ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego następuje w drodze decyzji związanej, to znaczy, w razie spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do tego świadczenia, obowiązkiem właściwego organu administracji jest jego przyznanie, a w razie nieziszczenia się tych przesłanek, organ administracji nie może wskazanego świadczenia przyznać. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że [...] (babcia skarżącej) legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Bezspornym jest również to, iż rzeczywistą nad nią opiekę sprawuje jej wnuczka – skarżąca [...], która spełnia kryterium dochodowe. Negatywna decyzja organu I instancji opierała się na ustaleniu, że skarżąca była wówczas zarejestrowana jako bezrobotna, a zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem lekarskim, natomiast zdaniem organu II instancji podstawę negatywnej decyzji wobec skarżącej winno być to, że nie jest ona zobowiązana do alimentacji wobec babci, bowiem jej obowiązki w tym zakresie wyprzedzają obowiązki alimentacyjne córki [...]–[...]. Otóż, zgodnie z przepisem art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 – dalej jako "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei zgodnie z art. art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Według zaś przepisu art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez dalszą osobę (np. wnuczkę) – w stosunku bliskości względem osoby wymagającej opieki – możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji (np. córki), to jest, gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Taki wniosek został już wyrażony w judykaturze sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1035/13 – LEX 1401762). Tymczasem ustalenia faktyczne organów obu instancji nie dają odpowiedzi na pytanie, czy córka wymagającej opieki [...]–[...], może spełniać swój obowiązek alimentacyjny w zakresie opieki nad potrzebującą matką w istniejących okolicznościach faktycznych. Nakazuje to wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji. Co prawda z akt administracyjnych sprawy wynika, że osoba wymagająca opieki posiada córkę, która jest w bliższym stosunku pokrewieństwa niż skarżąca (wnuczka), nie oznacza to jednak automatycznie, że skarżąca jest osobą, która nie może uzyskać uprawnienia do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uzależnione jest to bowiem od dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych we wskazanym wyżej zakresie, czego organy w ogóle zaniechały. Wprawdzie w aktach sprawy brak dokumentów świadczących o zdarzeniach lub okolicznościach wyłączających obowiązek alimentacyjny matki skarżącej, to jednak wynika to z zaniechania organów odnośnie zbadania, kto ten obowiązek alimentacyjny faktycznie może wypełniać i go wypełnia. Organy obu instancji pominęły obowiązek zbadania, czy córka osoby wymagającej opieki jest w istniejącym stanie rzeczy uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu ewentualnie, czy uzyskanie od niej na czas środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że [...] jest osobą aktywną zawodowo, świadczy pracę i osiąga dochody. Jej matka jest zaś osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dlatego w tej sytuacji w szczególności zbadania wymaga to, czy okoliczność ta nie wyklucza możliwości rzeczywistego wykonywania przez [...]opieki nad matką. Oceniając zaś sytuację [...], jako wnuczki osoby wymagającej opieki, podkreślenia wymaga okoliczność, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji, że w znowelizowanej ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma przepisu wykluczającego osobę bezrobotną z możliwości uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego (zob. wyrok WSA w Krakowie z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 210/14). Tym samym organ II instancji wysnuł prawidłowy wniosek, że z faktu zarejestrowania skarżącej w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego, nie można wyprowadzać tezy, że osoba taka nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Problem ten przestał jednakże być w okolicznościach tej sprawy aktualny wobec tego, że skarżąca nie posiada już statusu osoby bezrobotnej. W konkluzji należy stwierdzić, że poza sporem jest to, że skarżąca [...] sprawuje stałą faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią. Istotą zaś specjalnego zasiłku opiekuńczego jest finansowa rekompensata rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji z uwagi na niepełnosprawność potwierdzoną stosownym orzeczeniem. To zaś, czy obowiązki w omawianym zakresie może w okolicznościach tej sprawy spełniać córka potrzebującej opieki, wymaga uzupełnienia w zakresie ustaleń faktycznych, bowiem organy obu instancji nie przeprowadziły żadnych dowodów w zakresie takich możliwości [...], córki osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, gdyż nie dokonały oceny odnośnie tego, czy jest ona w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi w zakresie sprawowania opieki, czy też spełnienie tego obowiązku napotykałoby trudne do przezwyciężenia trudności. Mając powyższe rozważania na względzie stwierdzić należy, iż w rozpoznawanej sprawie organy administracji – poza naruszeniem przepisów prawa materialnego – nie wyjaśniły należycie okoliczności dotyczących możliwości wykonywania obowiązku alimentacyjnego wobec [...] przez zobowiązanych, naruszając tym samym dyspozycję przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, a organ odwoławczy także przepisu art. 136 k.p.a. We wskazanych okolicznościach należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...], celem uzupełnienia ustaleń w zakresie stanu faktycznego, poprzez należyte zebranie materiału dowodowego i dokonanie oceny sytuacji prawnej skarżącej, z uwzględnieniem przedstawionych powyżej rozważań Sądu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.