II SA/Sz 399/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz kuratora - adwokata A. M. kwotę [...] ([...]) złote zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za dokonane czynności kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta), którą zobowiązano dłużnika alimentacyjnego H. S. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych M. S., G. S. i P. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Kolegium, kurator A. M. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucił przede wszystkim nie ustosunkowanie się przez Kolegium do zarzutu naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, który nakłada na organ obowiązek przekazania dłużnikowi informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto postępowanie w sprawie zwrotu należnych świadczeń zostało wszczęte dopiero w [...] r., a więc po upływie dwóch lat od ich przyznania, co doprowadziło do wzrostu ciążącego na dłużniku zobowiązania poprzez naliczenie odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając wniesioną skargę wyrokiem z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 699/12, uchylił zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do zarzutu podniesionego w odwołaniu przez kuratora, ustanowionego dla osoby nieobecnej, że został naruszony art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Sądu organ zbyt późno wystąpił o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. naruszenie przez organy administracji przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 34 oraz 48 K.p.a. doprowadziło w konsekwencji do naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...] r., nr[...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 27 ust. 1, 2 i 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta), którą zobowiązano dłużnika alimentacyjnego H. S. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych M. S., G. S. i P. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi [...] zł. W uzasadnieniu, na wstępie, Kolegium opisało dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczyło treść przepisów art. 18 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1, 2 i 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Następnie Kolegium podało, że organ badający sprawę w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy ma obowiązek wyłącznie ustalić, czy z mocy art. 25 tej ustawy w zw. z art. 110 K.p.a. został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacji. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy, organ nie może badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. Rzeczywistym aktem przesądzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nadto Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji starał się ustalić miejsce aktualnego adresu dłużnika. W konsekwencji nie ustalenia miejsca zamieszkania dłużnika, pismem z dnia [...] r. Prezydent Miasta działając na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz na podstawie art. 34 K.p.a. zwrócił się do Sądu Rejonowego o ustanowienie przedstawiciela do doręczania korespondencji dla osoby nieobecnej. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy wyznaczył dla H. S. - adw. A. M., celem reprezentowania nieobecnego w postępowaniu administracyjnym toczącym się na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pismem z dnia [...] r. organ I instancji, zawiadomił adw. A. M., będącego kuratorem nieznanego z miejsca pobytu H. S., o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z pouczeniem, iż stronom przysługuje prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań - w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. Po czym wydał decyzję będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Za niezasadny Kolegium uznało zarzut odwołania, że postępowanie w sprawie zwrotu świadczeń zostało wszczęte dopiero w [...] r., a więc po upływie ponad dwóch lat od wydania decyzji o przyznaniu świadczeń, a informacja o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego znalazła się dopiero w piśmie skierowanym do Niego w dniu [...] r. Kolegium wyjaśniło, że wprawdzie kurator został wyznaczony postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...]r., niemniej postępowanie w sprawie zwrotu przez H. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie od [...] r. wierzycielce zostało wszczęte już w dniu [...] r., a zatem niezwłocznie po zakończeniu okresu świadczeniowego. Organ I instancji pismem z dnia [...] r. niejako ponownie zawiadomił już wyznaczonego kuratora o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Działanie organu I instancji w tym zakresie było nieprawidłowe, gdyż postępowanie administracyjne w tej sprawie już się toczyło, niemniej fakt ten nie oznacza, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte dopiero [...] r. W kontekście orzeczenia Sądu, Kolegium rozważyło jaki skutek wywołuje naruszenie art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, poprzez brak przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na obowiązek uiszczenia wraz z należnością główną odsetek naliczonych na podstawie art. 27 ust. 1a ustawy od pierwszego następującego po dniu wypłaty świadczeń funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Zdaniem Kolegium obowiązek informacyjny dłużników alimentacyjnych ma charakter jedynie pomocniczy i przypominający dłużnikom alimentacyjnych w jakiej wysokości i w jakim okresie wierzyciel alimentacyjny otrzymał świadczenie od Państwa, które będzie musiał zwrócić w wyniku odrębnego posterowania administracyjnego zakończonego decyzją. Również na opisaną powyżej decyzje Kolegium kurator A. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...]r. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 34 K.p.a. oraz art. 48 § 1 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi podniósł, że wymagana przez art. 27 ust 7 ww. ustawy chronologia nie została zachowana w niniejszej sprawie, ponieważ informacja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego została przekazana kuratorowi dopiero łącznie z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania z dnia [...] r. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] r., czyli prawie 2 i pół roku lata od wydania decyzji przyznającej świadczenia, poza tym rok po zakończeniu wypłaty tychże świadczeń. Tymczasem kurator dla nieznanego z miejsca pobytu H. S. został ustanowiony dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego z [...] - sygn. [...] - czyli ponad 2 lata po rozpoczęciu wypłaty tychże świadczeń. Nie ulega wątpliwości, że niezwłoczne przekazanie informacji dłużnikowi alimentacyjnemu jest istotne ze względu na to, że odsetki obciążające dłużnika alimentacyjnego naliczane są już od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu. Podsumowując skarżący stwierdził, że organ nie wystąpił o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej H. S. celem doręczenia pisma, co w konsekwencji doprowadziło do niedopełnienia wymaganego przez art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązku przekazania H. S. informacji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności wykładni. W związku z wnioskiem skargi o umorzenie postępowania administracyjnego, na wstępie należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie zastępuje właściwych w indywidualnej sprawie, organów administracji publicznej w merytorycznym orzekaniu. Wynika to z treści przytoczonego powyżej przepisu, a także treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., Nr 270 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia przez sąd, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi dającymi podstawę do uwzględnienia skargi, następuje uchylenie takiej decyzji lub stwierdzenie jej nieważności w razie wystąpienia wad kwalifikowanych. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według określonego ww. przepisach kryterium zgodności z prawem, Sąd uznał wniesioną skargę za nieuzasadnioną, nie zachodzą bowiem podstawy do stwierdzenia, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą to zobowiązano skarżącego do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami z tytuł wypłaconych osobie uprawnionej, w okresie od [...] r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 7, poz. 1 ze zm.). W myśl ust. 1 powołanego przepisu, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie z ust. 2 tego unormowania, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 3). Z powyższych przepisów wynika, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek do zwrotu powstaje, w zależności od realiów konkretnej sprawy, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, konkretyzuje bowiem obowiązek regresu należności wyłożonych z budżetu państwa w oparciu o decyzję przyznającą na rzecz osoby uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która podejmowana jest w sytuacji potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Ustawodawca przesądził, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego – w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu. Analiza treści przepisu art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wymaga tylko i jedynie ustalenia, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. Powyższe warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Przy czym, dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 października 2005 r. sygn. akt I OSK 793/11, lex nr 1149435). W ocenie Sądu, należy podzielić pogląd organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki warunkujące wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z prawidłowych i niezakwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organ I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci skarżącego: P. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie, G. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie i M. S. w kwocie po [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] r. oraz, że w wyżej wskazanym okresie świadczeniowym organ ten wypłacił osobom uprawnionym łącznie kwotę [...] zł. Ta okoliczność faktyczna przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia zobowiązującego skarżącego do zwrotu całej kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci za okres świadczeniowy [...]. Słusznie też wskazał organ odwoławczy, że decyzja wydana w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy ma charakter decyzji związanej. Powyższe oznacza, że spełnienie łącznie dwóch wyżej wskazanych przesłanek, tj. wypłacenia ze środków funduszu alimentacyjnego świadczenia dla osoby uprawnionej oraz funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej to świadczenie, obliguje organ do jej wydania. Przy czym organ prowadząc postępowanie nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nadto, zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko organu odwoławczego, że naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez zaniechanie obowiązku przekazania dłużnikowi alimentacyjnemu informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pozostaje bez wpływu legalność decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. Za chybiony uznać należy zarzut skargi naruszenia przez organ odwoławczy przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 34 oraz 48 K.p.a. poprzez nie wystąpienie do sądu o wyznaczenie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu celem doręczenia jej pisma, skoro w sprawie występował już w imieniu skarżącego wyznaczony, na wniosek organu I instancji, kurator. Organ odwoławczy nie musiał powtarzać procedury przeprowadzonej przez organ I instancji i ponownie występować o ustanowienie kuratora. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy ustosunkował się również do podnoszonego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tym samym wykonał zalecenia tut. Sądu zawarte w wyroku z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 699/12. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny , na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. Nadto Sąd orzekł o kosztach sądowych na podstawie § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonywanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. Nr 27, poz. 197).