I OZ 252/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 95/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 26 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 95/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie z jego skargi na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że T. K. wnioskiem z 28 października 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata i radcy prawnego (k. 21-22 akt sadowych). W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący powołał się na brak zatrudnienia, dochodów, oszczędności i majątku. Podał, że od kwietnia 2009 r. zamieszkuje przy rodzinie i korzysta z dostarczanych przez nią środków utrzymania. Od tego czasu jest też zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Poznaniu, lecz odmówiono mu przyznania statusu osoby bezrobotnej. W części szczegółowej wniosku poprzez zakreślenia oraz wpisanie w rubrykach wniosku "brak" wskazał, że nie posiada żadnej rodziny, nie ma żadnych nieruchomości, zasobów finansowych i przedmiotów wartościowych oraz nie osiąga żadnego dochodu. Taki opis stanu majątkowego skarżącego nie był wystarczający do oceny możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania ze względu na ogólnikowość twierdzeń zawartych we wniosku złożonym na formularzu PPF. Dlatego zarządzeniem z 30 października 2014 r. (k. 24-25 akt sądowych) został on wezwany w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący podtrzymał swoje stanowisko co do braku jakiegokolwiek majątku, podkreślając zarazem, że informacje dotyczące stanu majątkowego członków jego rodziny Sąd powinien pozyskać we własnym zakresie. Na skarżącym ciąży bowiem obowiązek przedstawienia tylko swojej sytuacji materialnej, a nie sytuacji materialnej innych osób. Poza tym zaznaczył, że nie składał żadnego zeznania podatkowego za 2012 r. i 2013 r., gdyż nie osiągnął żadnego dochodu i nie posiada rachunku bankowego. W chwili obecnej do spłacenia pozostał mu kredyt zaciągnięty jeszcze w okresie zatrudnienia w wysokości ok. 11.000 zł oraz uiszczana ratalnie grzywna w wysokości ok. 4.000 zł. Argumentacja ta została podtrzymana również w sprzeciwie z 30 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy, a niewywiązanie się z tego obowiązku rodzi dla wnioskodawcy ujemne konsekwencje w postaci negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie omawianej formy wsparcia ze środków publicznych. Tym samym bezzasadne są wywody skarżącego, w świetle których to Sąd miałby poszukiwać dowodów uzasadniających jego twierdzenie o braku majątku niezbędnego do poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, to skarżący powinien w swoim najlepiej pojętym interesie aktywnie poszukiwać i przedłożyć Sądowi dowody uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy, chociażby w części. Tym bardziej, że instytucja ta ma charakter wyjątku od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę własnych kosztów postępowania. Ponadto, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać rzetelne oraz kompletne informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Taka konkluzja wynika wprost z art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a. Tym samym do udzielenia omawianego wsparcia ze środków publicznych nie wystarczą jedynie oświadczenia skarżącego niepoparte żadnym materiałem źródłowym. W tym miejscu trzeba także zaznaczyć, że ustawodawca wyraźnie wymaga w art. 252 § 1 p.p.s.a. ujawnienia przez wnioskodawcę stanu rodzinnego, czemu sprzeciwia się wnioskodawca. Okoliczność ta miała istotne znaczenie w sprawie, skoro według oświadczeń samego skarżącego korzysta on z pomocy rodziny. Co więcej, w swoich pismach wnioskodawca stwierdził, że spłaca obecnie grzywnę uiszczając co miesiąc 100 zł. Uwaga ta pozostaje w sprzeczności z jego innymi wywodami całkowitym o braku jakichkolwiek źródeł utrzymania. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 czerwca 2014 r., z 27 czerwca 2014 r. i z 16 lipca 2014 r. (I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14) stwierdzając, że skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. Zatem, pomimo złożenia odpowiedzi na wezwania, skarżący nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających jego obciążenia finansowe. Nadto w postanowieniu z 11 września 2014 r. NSA stwierdził, że postawa skarżącego polegająca w istocie na uchylaniu się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny, która go utrzymuje, uzasadnia przypuszczenie, że skarżący w istocie posiada środki, których nie chce sądowi ujawnić (I OZ 718/14). W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że T. K. nie wykazał w żaden sposób, że okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jego uzupełnieniu znajdują swoje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Złożenie natomiast samego oświadczenia o braku majątku jest niewystarczające w świetle art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie poparł bowiem swojego stanowiska jakimikolwiek dokumentami źródłowymi w postaci chociażby wydanej przez właściwe organy decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego i odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnego, odmowie udzielenia pomocy finansowej w ramach pomocy społecznej, zaświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu w roku podatkowym, o wysokości zadłużenia, czy tytułu egzekucyjnego. W zażaleniu, zaskarżono opisane postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji. Skarżący napisał, że Sąd "rzekomo wezwał go w trybie art. 255 p.p.s.a.", a także nie wskazał jakich "domowników" dotyczyło wezwanie do wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji finansowej. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja finansowa została wyjaśniona w złożonym formularzu a nie może przedstawić dodatkowych dokumentów ponieważ one nie istnieją. W szczególności, nie prowadzi on gospodarstwa domowego i nie posiada własnej rodziny. Osoby, na których utrzymaniu pozostaje nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący "od czasu do czasu przybywa do członków swojej rodziny celem np. pożywienia się lub przenocowania", a także aby napisać pismo procesowe lub pomagać chorej i starszej matce. Zdaniem skarżącego nie posiada on własnej rodziny, tylko zamieszkuje u różnych członków rodziny do której należy a podczas pobytu korzysta z ich gospodarstwa domowego oraz ze środków niezbędnych do życia od nich otrzymanych. Skoro skarżący nie posiada własnej rodziny, to nie może podać informacji na jej temat. Korzystanie z gospodarstwa domowego i zamieszkiwanie zdaniem skarżącego nie oznacza prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. W zażaleniu, skarżący przytoczył również szereg orzeczeń, w których przyznano mu prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie może odnieść zamierzonego skutku. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako zasadę przewidują konieczność ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym jest związana z obowiązkiem wykazania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Tak surowe warunki przyznania prawa pomocy statuują dla sądu administracyjnego obowiązek szczególnie dokładnej oceny składanego przez stronę wniosku, a po stronie wnioskodawcy wiążą się z obowiązkiem wyjątkowo starannego wypełnienia wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a. używa zwrotu "dokładne dane") i udzielania odpowiedzi na wezwania sądu w celu wyjaśnienia wątpliwości związanych z jego stanem majątkowym, możliwościami płatniczymi oraz stanem rodzinnym (art. 255 p.p.s.a.). Zatem, wbrew poglądowi skarżącego, to nie sąd administracyjny "we własnym zakresie" ma poszukiwać argumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Taki obowiązek ciąży na wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności przedstawione przez skarżącego pozwalają wyprowadzić wniosek, że jest on utrzymywany przez swoją rodzinę. Świadczą o tym oświadczenia skarżącego, że zamieszkuje u różnych członków rodziny do której należy, a podczas pobytu korzysta z ich gospodarstwa domowego oraz ze środków niezbędnych do życia od nich otrzymanych. Korzystanie z gospodarstwa domowego i zamieszkiwanie oznacza, że w istocie prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami w rozumieniu przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przepisy nakazujące ujawnienie "stanu rodzinnego" są powiązane z "rzeczywistym stanem majątkowym" i nie oznaczają "rodziny" w tak wąskim znaczeniu, jak proponuje to skarżący. "Wspólne gospodarstwo domowe" można prowadzić również z osobami niezwiązanymi więzami pokrewieństwa lub powinowactwa. Celem ustalenia, kto pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskującym o przyznanie prawa pomocy jest bowiem umożliwienie oceny, czy nawet połączone możliwości finansowe tych osób są na tyle niewielkie, że uzasadniają finansowanie udziału wnioskodawcy w postępowaniu z budżetu państwa. W związku z tym, nawet brak dochodów i majątku po stronie skarżącego nie będzie automatycznie uzasadniać przyznania mu prawa pomocy, jeżeli możliwości finansowe osób, na których utrzymaniu pozostaje, będą w ocenie sądu wystarczające do ponoszenia kosztów udziału tego skarżącego w postępowaniu. Z powodu właśnie tych okoliczności sądy administracyjne wzywają skarżącego do ujawnienia informacji na temat rodziny, która go utrzymuje. I dlatego też odmowa udzielenia informacji w tym zakresie skutkuje odmową przyznania prawa pomocy skarżącemu we wnioskowanym zakresie. Wątpliwości związane z możliwościami finansowymi osób, które utrzymują skarżącego przekreślają dokonanie oceny, czy w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na podstawie podanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji materialnej nie można było stwierdzić, że nie posiada on środków na pokrycie kosztów postępowania, a pomimo wezwania sądu nie uzupełnił oświadczenia w oznaczonym zakresie. Skoro przedłożone przez skarżącego informacje są niekompletne i nie jest możliwe ustalenie jego sytuacji majątkowej, to złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.