II FZ 138/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 842/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 842/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił B. R. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że jak wynika z akt sprawy na rachunku bankowym skarżącego znajdują się jego oszczędności w kwocie ok. 3.500,00 zł. Natomiast, jak wskazano w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, fakt ten w ocenie pełnomocnika skarżącego nie może stanowić wyłącznej podstawy oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ oszczędności odkładane na rachunku bankowym stanowią zabezpieczenia potrzeb, w tym zwłaszcza potrzeb jego schorowanej matki, w zakresie zakupu potrzebnych jej lekarstw i opału na zimę. Skarżący nie wskazał jednak wysokości przewidywanych kosztów związanych z wydatkami, których to zabezpieczenie mają stanowić środki znajdujące się na jego rachunku bankowym. W związku, z czym przyszłe i tylko hipotetyczne wydatki nie mogą, w ocenie Sądu, uzasadniać żądania przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, wynoszących na chwilę obecną 500 zł z tytułu wpisu od skargi. Przy ocenie czy strona jest zdolna do poniesienia kosztów sądowych Sąd bierze bowiem pod uwagę jej aktualną sytuację materialną, a nie przyszłą i hipotetyczną. Wniosku tego nie zmienia również fakt, że skarżący w drugiej ze spraw toczących się z jego skarg pod sygnaturą I SA/Po 843/14 może być również zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył je w całości, zarzucając naruszenie: 1) art. 246 § 1 pkt 2) w zw. z art. 245 § 1 i § 3 i art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez uznanie, że nie zostały wykazane przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy; 2) art. 252 p.p.s.a., poprzez nieprawidłową ocenę wniosku o przyznanie pomocy prawnej i nie uwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy i sytuacji majątkowej skarżącego; 3) art. 255 p.p.s.a., poprzez brak wezwania skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia czy dokumentów źródłowych na dzień rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, skoro w ocenie Sądu złożone oświadczenie skarżącego było niewystarczające lub budzące wątpliwości; 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 166 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia z naruszeniem wymogów, w tym braku wyjaśnienia zastosowanej podstawy prawnej na gruncie stanu faktycznego w niniejszej sprawie i w odniesieniu do sytuacji majątkowej skarżącego. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, CBOSA). Osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13, CBOSA). Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W tym celu stosownie art. 255 p.p.s.a. Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów, potwierdzających przytoczone we wniosku okoliczności. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 cytowanej ustawy regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przychylił się do wniosku skarżącego, uznając, że zapłata wpisu w wysokości 500 zł nie przekracza jego możliwości finansowych. Wskazał, że skarżący posiada oszczędności w kwocie ok. 3.500 zł. Zatem dokonując oceny w zakresie spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania, uwzględniając treść oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów i oświadczeń, gdzie wskazano, że strona posiada środki finansowe. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Odnosząc się do argumentacji zażalenia dotyczącej sposobu sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji omówił sytuację materialną strony, wymienił nadesłane przez nią dokumenty, przedstawił zasady dotyczące przyznawania prawa pomocy, a także wskazał dlaczego nie uznał skarżącego za osobę, której należy się wsparcie ze strony Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. [pic]