I OZ 130/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1139/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi F.W. o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 293/14 na skutek sprzeciwu F.W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2014 r, sygn. akt II SA/Ol 1139/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1139/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił F.W. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi F.W. o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 293/14 na skutek sprzeciwu F.W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1139/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że F.W. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 czerwca 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 293/14) o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, F.W. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż jedynymi źródłami utrzymania jego rodziny są jego renta i emerytura jego żony. Podniósł, iż świadczenia te - w części zajęte i zaniżone - uniemożliwiają zaciągnięcie kredytu lub chwilówki, zaś obowiązkowe opłaty nie pozwalają na poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Podał, że posiada dom o powierzchni 160 m², nieruchomość rolną o powierzchni 0,47 ha oraz obiekt szklarniowy o powierzchni 600 m² nieczynny od 1990r. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 480,32 zł, jego małżonka otrzymuje emeryturę w wysokości 1.138,29 zł, a syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Do wniosku załączył kopie pism Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Szczytnie z dnia 4 sierpnia 2014r. dotyczących wymagalnej należności w łącznej kwocie 8.632,74 zł oraz kopię pisma Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie odnoszącego się do prowadzonego wobec skarżącego i jego żony postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2014r. (sygn. akt II SA/Ol 1139/14) wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania F.W. prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł F.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w zaskarżonym postanowieniu wskazał na treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd I instancji zaznaczył, iż z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji F.W. nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał bowiem jedynie dochód uzyskiwany z renty skarżącego oraz emerytury małżonki. Jednakże do tut. Sądu wpłynęła skarga F.W., zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ol 1215/14, w której przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2014r. w sprawie ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania w kwocie 9.661 zł. Fakt, ze skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego nie pozbawia go możliwości wyegzekwowania ustalonej kwoty odszkodowania, gdyż decyzja ta jest ostateczna i wykonalna. Zatem Sąd I instancji uznał, iż skarżący ma możliwość pozyskania środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów przedmiotowego postępowania. Ponadto – jak wynika z pisma Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie, dołączonego przez skarżącego, część zobowiązań skarżącego ma charakter cywilnoprawny. Natomiast zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (tak w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OZ 83/06, niepublik. oraz II OZ 475/05, niepublik.). Nadto Sąd I instancji podkreślił, iż na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ także będący w jej posiadaniu majątek. Dokonując bowiem oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę nie tylko uzyskiwane przez niego dochody, ale także stan jego posiadania. Skarżący posiada zaś nieruchomość w postaci domu, nieruchomości rolnej oraz obiektu szklarniowego. W sytuacji zaś, gdy strona posiada majątek o znacznej wartości, to nawet jeśli w ogóle nie posiada dochodów, nie można uznać, że są spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy. W takiej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Sytuacji majątkowej skarżącego nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł F.W. Na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 45 pkt 1 Konstytucji RP przysługującego prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd zaskarżył postanowienie w całości, żądając jego uchylenia-anulowania i zwolnienia w całości od ponoszenia niniejszej sprawy lub umożliwienia skarżącemu wniesienia opłaty po rozpoznaniu skargi i rozstrzygnięciu sprawy, której przedmiotem jest odszkodowanie za zajęcie nieruchomości działki A, odszkodowanie za 100% zniszczenie działki i odszkodowanie za powstałe szkody związane z wycinką 385 sztuk drzew. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie zbadał właściwie sytuacji majątkowej wnioskodawcy w zakresie przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem wskazał, iż do Sądu wpłynęła skarga F.W., zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ol 1215/14, w której przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2014r. w sprawie ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania w kwocie 9.661 zł. W ocenie Sądu I instancji fakt, że skarżący wniósł skargę do sądu administracyjnego nie pozbawia go możliwości wyegzekwowania ustalonej kwoty odszkodowania, gdyż decyzja ta jest ostateczna i wykonalna. Zatem Sąd I instancji uznał, iż skarżący ma możliwość pozyskania środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów przedmiotowego postępowania. Jednakże Sąd I instancji nie poczynił w powyższym zakresie żadnych ustaleń, w szczególności czy skarżący otrzymał ww. odszkodowanie. Zaznaczyć należy, iż skarżący w zażaleniu oświadczył, iż nie otrzymał od [...] S.A. żadnego odszkodowania. Nadto podkreślić należy, iż Sąd I instancji powołując się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] października 2014r. powinien załączyć ją do niniejszej sprawy, czego nie uczynił. Sąd I instancji dokonując ponownej oceny wniosku skarżącego powinien wziąć pod uwagę, jakie koszty sądowe mogą obciążać skarżącego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego i następnie ocenić, czy ich poniesienie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego, biorąc pod uwagę egzekucje komornicze prowadzone wobec skarżącego i jego żony, co potwierdza materiał dowodowy złożony przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.