I FSK 1464/13
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-12-05
Skład orzekający: Danuta Oleś, Maria Dożynkiewicz, Marek Kołaczek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT, jeśli faktury dokumentujące nabycie towarów (złomu) zostały wystawione przez podmioty, które nie mogły zgodnie z prawem prowadzić działalności w tym zakresie, a podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o oszukańczym charakterze transakcji?Ratio decidendi
Podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, jeśli faktury dokumentujące nabycie towarów nie odzwierciedlają rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, a podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o oszukańczym charakterze transakcji. W przypadku obrotu złomem, gdzie występuje wysokie ryzyko nadużyć, wymagana jest szczególna staranność podatnika w weryfikacji kontrahentów.Stan faktyczny
Spółka S. T. sp. z o.o. odliczyła podatek VAT od faktur wystawionych przez firmy A. i "M." sp. z o.o. za zakup złomu. Organy podatkowe zakwestionowały prawo do odliczenia, uznając, że faktury te nie odzwierciedlają rzeczywistego obrotu, a firmy wystawiające faktury nie posiadały uprawnień ani możliwości prowadzenia takiej działalności. Spółka zarzuciła naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym prawa do odliczenia VAT oraz odpowiedzialności z art. 108 ustawy o VAT.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną. Zasądzono od S. T. sp. z o.o. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Protokolant Krzysztof Zaleski, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. T. sp. z o. o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 140/13 w sprawie ze skargi S. T. sp. z o. o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 27 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń oraz od marca do listopada 2009 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S.T. sp. z o. o. w P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 3600 (słownie: trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. NSA/wyr.1 – wyrok
Wyrokiem z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 140/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z 27 listopada 2012 r., wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2009 r. oraz za okres od marca do listopada 2009 r.
Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej we W. decyzją z 21 lipca 2011 r. określił S. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej jako: "spółka" lub "skarżąca") zobowiązanie w podatku od towarów i usług za styczeń i miesiące od marca do grudnia 2009 r. w sposób odmienny od deklarowanego przez spółkę. Organ podatkowy uznał, że faktury wystawione na rzecz spółki przez firmy A. oraz "M." sp. z o.o. nie odzwierciedlają rzeczywistego obrotu złomem i nie dają prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. decyzją z 19 października 2011 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy dostrzegł niespójność w zaskarżonym rozstrzygnięciu, bowiem organ I instancji uznał, że faktury wystawione przez firmę A. i "M." sp. o.o. nie odzwierciedlają rzeczywistego obrotu złomem przez wystawców tych faktur i faktury te nie mogą stanowić dla spółki podstawy do obniżenia podatku naliczonego, a jednocześnie nie badano rzeczywistego przebiegu dostaw złomu zafakturowanego przez stronę na rzecz firmy A.
Organ I instancji w ramach ponownie prowadzonego postępowania podtrzymał ustalenia w zakresie rozliczenia spółki w odniesieniu do podatku naliczonego, jednak dodatkowo odniósł się do rozliczenia podatku należnego przez skarżącą. Nadto przeprowadzono postępowanie dowodowe w zakresie wzajemnych transakcji między podmiotami, które figurowały w zestawieniu dostawców i odbiorców złomu dla strony, m.in. podmiotów: "Z." S.A., "X." s.c., "K." - i w tym zakresie nieprawidłowości nie stwierdzono. Jednocześnie w decyzji z 28 czerwca 2012 r. organ I instancji na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm., dalej jako "ustawa o VAT") określił spółce kwotę podatku od towarów i usług do zapłaty w wysokości podatku wykazanego w fakturach VAT wystawionych w maju, październiku i listopadzie 2009 r.
Od decyzji organu kontroli skarbowej strona złożyła odwołanie, w którym zarzuciła, że organ I instancji nie tylko nie zmienił ustaleń w zakresie podatku naliczonego, ale dokonał określenia kwot do zapłaty w trybie art. 108 ustawy o VAT.
Organ II instancji zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji uznając tym samym prawidłowość przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, jak i prawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów, poza rozliczeniem za maj 2009 r., wskazano bowiem, że w zakresie w jakim organ I instancji określił nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w terminie 60 dni w tej samej wysokości, jaką strona określiła w złożonej deklaracji podatkowej, to biorąc pod uwagę treść art. 99 ust. 12 ustawy o VAT należało uchylić decyzję organu I instancji w tej części.
Zdaniem organu odwoławczego w świetle zgromadzonych dowodów nie ulegało wątpliwości, że skarżąca prowadząc w 2009 r. działalność gospodarczą polegającą na handlu złomem, posługiwała się fakturami zakupu wystawionymi przez firmy A. i firmy "M." sp. z o.o., które nie potwierdzały faktycznie dokonanych transakcji.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniosła o uchylenie w całości skarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa procesowego tj. art. 187 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm., dalej jako "Ordynacja podatkowa"), tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów oraz naruszenie prawa materialnego, zarówno w odniesieniu do sprzedaży dokonywanej przez skarżącą, tj. przypisanie odpowiedzialności z art. 108 ustawy o VAT.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd wskazał, że przedmiotem sporu jest prawidłowość przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, a także ocena zebranych w sprawie dowodów na okoliczność zakwestionowania przez organ transakcji obrotu złomem z firmą A. i firmą "M." sp. z o.o.
Sąd I instancji nie dopatrzył się wskazanych w skardze naruszeń prawa, dających podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu organy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zebrały materiał dowodowy, który wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo przywołanego stanu prawnego, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności.
Sąd wyjaśnił, że okoliczność posługiwania się fakturami, które nie dokumentowały przebiegu rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i ustalenia że zapłata odbywała się po to, żeby "zalegalizować" obrót pustymi fakturami pozwoliły organom prowadzącym postępowanie wobec firmy A. i spółki "M." zakwestionować sprzedaż na rzecz spółki S., a organowi prowadzącemu postępowanie wobec skarżącej pozwoliło zakwestionować jej prawo do odliczenia podatku od towarów i usług z faktur, które nie potwierdzają rzeczywiście zaistniałego zdarzenia gospodarczego między tymi firmami.
Sąd wskazał, że przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego należy uwzględnić orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako "TSUE"), w tym przede wszystkim tezy wynikające z wyroków z 31 stycznia 2013 r. w sprawach C-642/11 Strojtrans EOOD i C-643/11 ŁWK – 56 EOOD oraz z 21 czerwca 2012 r. sprawach połączonych C-80/11 i C-142/11 Mahagében kft oraz Péter Dávid.
W szczególności Sąd zwrócił uwagę na tezę wyroku z 31 stycznia 2013 r., w której z jednej strony podkreśla się, że zasady neutralności podatkowej, pewności prawa i równego traktowania nie stoją na przeszkodzie temu, aby odbiorcy faktury odmówiono prawa do odliczenia naliczonego podatku od wartości dodanej ze względu na brak faktycznej czynności podlegającej opodatkowaniu - to jednak dla pozbawienia odbiorcy faktury prawa do odliczenia wykazanego w niej podatku - należy ustalić, w świetle obiektywnych danych i nie wymagając przy tym od odbiorcy faktury przeprowadzania weryfikacji nienależących do jego obowiązków, że ów odbiorca wiedział lub powinien był wiedzieć o tym, iż dana czynność wiąże się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku od wartości dodanej, zaś sprawdzenie tego jest zadaniem sądu odsyłającego, a tym samym organów podatkowych.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie zakwestionowane zostały faktury, które – jak wykazało postępowanie organów podatkowych – w sposób fałszywy dokumentują podmiot dokonujący dostawy, wskazując w tym zakresie na podmiot jedynie firmujący sporne transakcje.
W ocenie Sądu organy podatkowe wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że spółka będąca odbiorcą złomu i spornych faktur dokonując odliczenia podatku wynikającego z tych faktur działała ze świadomością, że dokumentują one oszukańcze (przestępcze) działania ich wystawcy oraz nie dochowała należytej staranności przy spornych transakcjach. Sąd wyjaśnił, że notoryjnie wiadomym jest, iż obrót złomem, podobnie jak i paliwem, narażony jest na nadużycia (oszustwa) ze strony kontrahentów i w świetle ww. wyroków TSUE, w takiej sytuacji wymagana jest szczególna staranność ze strony podatników uczestniczących w tym obrocie, ale również ze strony organów podatkowych w zakresie prowadzonego postępowania i wykazania, że podatnik co najmniej – w świetle okoliczności ustalonych w sprawie, towarzyszących spornym transakcjom – powinien był wiedzieć o tym, iż dana czynność wiąże się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku VAT.
Odnosząc się zaś do zarzutów w zakresie braku przeprowadzenia określonych dowodów Sąd zauważył, że organ II instancji uwzględnił w zasadzie wszystkie wnioski dowodowe zawarte w odwołaniu. Uwzględniono wniosek strony o przesłuchanie A. J. i I. D. Z przyczyn obiektywnych niemożliwe było przeprowadzenie dowodu z zeznań M. D. ponieważ zmarł w czerwcu 2012 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik skarżącej, zarzucając naruszenie:
- przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie za właściwe działanie organów podatkowych, które jest rażąco sprzeczne z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, w zakresie błędnej i dowolnej oceny dowodów w sprawie, usankcjonowania nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego w pełnym zakresie, a w konsekwencji błędnego przyjęcia, że faktury i inne dowody zebrane w sprawie nie odzwierciedlają rzeczywistego przebiegu transakcji z firmą A. i "M." sp. z o.o.,
- prawa materialnego, poprzez naruszenie art. 108 ustawy o VAT, przez błędne zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że faktury dokumentujące zakup złomu od A. i "M." sp. z o.o. są "fakturami pustymi" i nie dają podstaw do odliczenia wynikającego z nich podatku od towarów i usług, gdy zgodnie z faktami odzwierciedlają one rzetelnie przebieg operacji gospodarczych, dotyczy to również sprzedaży przez stronę na rzecz A. złomu opisanego w fakturach,
- prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie art. 86 ustawy o VAT, polegające na pozbawieniu strony przysługującego jej prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z prawidłowo wystawionych faktur.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu podatkowego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach, nie mając uprawnień do uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę, czy formułowanej na ich poparcie argumentacji. Zarówno z powołanego przepisu, jak i z art. 174 oraz art. 176 P.p.s.a. wynika, że to do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska Sądu I instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej lub odniesienie się do nich w sposób ogólnikowy skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe. Wymaga równocześnie podkreślenia, że podnosząc zarzuty uchybienia przepisom proceduralnym strona powinna uwzględnić przy konstruowaniu takich zarzutów, że w świetle art. 174 pkt 2 P.p.s.a. podstawa kasacyjna obejmująca zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczna tj. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, jedynie w przypadku, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie, że taki potencjalny istotny wpływ na rozstrzygnięcie zachodzi, należy również do strony, gdyż także w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do zastępowania jej w prawidłowym formułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
Biorąc powyższe pod uwagę należy odnieść się do zarzutu skargi kasacyjnej, w którym autor upatruje naruszenie przepisów postępowania, poprzez uznanie przez Sąd za właściwe działania organów podatkowych, które jest rażąco sprzeczne z art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. Wyjaśnić trzeba, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym przysługującym od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które nie stosują przepisów Ordynacji podatkowej, lecz jedynie kontrolują prawidłowość ich zastosowania przez organy podatkowe. Postępowanie sądowe prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem wykazanie ewentualnych nieprawidłowości w jego toku winno być łączone ze wskazaniem konkretnych przepisów tej ustawy. Innymi słowy, nie można skutecznie było postawić zarzutu naruszenia przez Sąd administracyjny przepisów Ordynacji podatkowej, obowiązujących jedynie w postępowaniu podatkowym, co wyraźnie wynika z ich treści.
Oceniając pomimo wskazanej wadliwości zarzut naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał go za nieuzasadniony, zarówno ze względu na brak powiązania zarzutu naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej z odpowiednimi przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również z uwagi na brak wykazania, że wskazywane przez skarżącą naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy – co jest niezbędne dla skuteczności zarzutu proceduralnego.
Skoro zatem w niniejszej sprawie zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł odnieść zamierzonego skutku, to dla oceny zarzutów w zakresie prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny za miarodajny przyjął stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe i zaakceptowany przez Sąd I instancji. Ze stanu faktycznego wynika natomiast, że faktury, wystawione przez firmą A. i "M." sp. z o.o. nie dokumentują rzeczywistego nabycia przez skarżącą wymienionych w nich towarów.
Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia przepisów prawa materialnego dotyczą art. 86 oraz art. 108 ustawy o VAT. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał dokładnie które jednostki redakcyjne art. 86 oraz art. 108 ustawy o VAT zostały w jego ocenie naruszone. Nie mniej w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji zastosował art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT oraz art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Natomiast kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług. Od tej zasady ustawa o VAT przewiduje szereg wyjątków, a jeden z nich uregulowany został w art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT. Z treści tego przepisu wynika, że nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności. Dla stwierdzenia, że podatnik posiada prawo do odliczenia podatku naliczonego niezbędne jest wykazanie wykorzystania przez niego nabytych towarów lub usług do wykonywania czynności opodatkowanych, posiadanie faktury dokumentującej nabycie towarów lub usługi, a także ustalenie, że faktura stwierdza czynności, które zostały dokonane (por. wyrok NSA z 24 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 286/08, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy, że stwierdzenie w fakturze czynności, które zostały dokonane - w myśl w art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT - obejmuje nie tylko wskazanie przedmiotu danej czynności, ale także, w szczególności, wskazanie sprzedawcy i nabywcy danego towaru. Zatem podstawę do dokonania odliczenia podatku naliczonego może stanowić wyłącznie faktura odzwierciedlająca faktyczne zdarzenie gospodarcze w aspekcie podmiotowym, przedmiotowym oraz ilościowym. Oznacza to, że faktura musi potwierdzać, iż w rzeczywistości doszło do dostawy towarów lub świadczenia usług pomiędzy konkretnymi podmiotami, w zakresie ściśle określonego towaru lub usługi oraz w zakresie ilości. W okolicznościach niniejszej sprawy oznaczałoby to zatem możliwość odliczenia podatku naliczonego jedynie z tych faktur, które dokumentowałyby rzeczywiste nabycie złomu od tych podmiotów, które faktury wystawiły (a nie od innych podmiotów).
W sprawie niniejszej jednakże, wskazane przez organy podatkowe okoliczności świadczą o fikcyjności obrotu złomem. W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym przyjęto, że będąca kontrahentem skarżącej firma A. nie posiadała zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu złomem metali. Również drugi kontrahent spółki firma "M." nie posiadała dowodów, które potwierdziłyby, iż mogła prowadzić działalność w w/w zakresie. Te okoliczności wskazują, że kontrahenci skarżącej nie mogli zgodnie z przepisami prawa prowadzić działalności w zakresie, jaki wynika z treści wystawionych przez nich faktur.
Powyższe ustalenia organy podatkowe oparły w szczególności na fakcie, że:
- kontrahenci skarżącej nie posiadali w badanym okresie urządzeń przeładunkowych, wagowych i transportowych niezbędnych do dokonania obrotu tak znacznych ilości złomu, nie zatrudniali także pracowników,
- brak jest dowodów potwierdzających dokonanie płatności za złom kontrahentom A. i spółki "M.",
- brak zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie obrotu złomem,
- zaniechanie obowiązków deklarowania obrotów i zobowiązań podatkowych w urzędzie skarbowym przez "M.".
Zatem w świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. niewłaściwego zastosowania art. 86 ustawy o VAT. Należy stwierdzić, że obrót towarami w jakimś zakresie miał miejsce, jednakże towar ten był niewiadomego pochodzenia. Jeszcze raz należy podkreślić, że prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje jedynie wtedy, gdy faktura dokumentuje rzeczywiste pod względem podmiotowym i przedmiotowym zdarzenie gospodarcze. W okolicznościach sprawy oznaczałoby to zatem możliwość odliczenia podatku naliczonego jedynie z tych faktur, które dokumentowałyby rzeczywiste nabycie złomu od tych podmiotów, które faktury wystawiły (a nie od innych podmiotów).
Należy wskazać również, że podatnik prowadzący działalność gospodarczą winien wykazać należytą dbałość o własne interesy, dokonując weryfikacji swoich kontrahentów. Istotnie bowiem, tylko gdy podmiot gospodarczy podjął wszelkie działania, jakich można od niego w sposób uzasadniony oczekiwać, w celu upewnienia się, że transakcje, w których uczestniczy nie wiążą się z przestępstwem, czy to w zakresie podatku VAT, czy w innej dziedzinie, może on domniemywać legalność tych transakcji bez ryzyka utraty prawa do odliczenia naliczonego podatku VAT (zob. wyrok NSA z 3 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1542/11 – publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl – i powołane w nim orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE).
W rozstrzygnięciu organu podatkowego wykazano, że spółka będąca odbiorcą złomu i spornych faktur dokonując odliczenia podatku wynikającego z tych faktur działała ze świadomością, że dokumentują one oszukańcze (przestępcze) działania ich wystawcy oraz nie dochowała należytej staranności przy spornych transakcjach. W świetle ustalonych w sprawie okoliczności towarzyszącym spornym transakcjom – spółka powinna była wiedzieć o tym, iż sporne transakcje wiążą się z oszustwem podatkowym w zakresie podatku od wartości dodanej.
Art. 108 ust. 1 ustawy o VAT stanowi, że w przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Regulacja ta przewiduje szczególny przypadek samoistnego powstania obowiązku podatkowego w efekcie samego wystawienia faktury wykazującej kwotę podatku od towarów i usług, przy czym obowiązek ten przyjmuje postać swoistej sankcji. Polega ona na tym, że niezależnie od tego, czy w sprawie zaistniał obrót będący podstawą opodatkowania podatkiem VAT, jak również niezależnie od rozmiarów i konsekwencji podatkowych tego obrotu - każdy wystawca tzw. pustej faktury liczyć się winien z koniecznością zapłaty wykazanego w niej podatku (W. Maruchin, VAT. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II, komentarz do art. 108 ustawy o VAT z 2004 r.). A zatem przyjąć należy, że przepis art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, kreuje obowiązek zapłaty podatku wykazanego w fakturze w oderwaniu od regulacji dotyczących obowiązku podatkowego i zobowiązania podatkowego, chodzi wszakże o obowiązek zapłaty i to powinność skonkretyzowaną już w obrębie tego przepisu. Wobec braku skutecznego zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji należy stwierdzić, że art. 108 ustawy o VAT został w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowany.
Odnosząc się natomiast do kwestii podniesionych przez stronę w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że postępowanie karne prowadzone wobec jednego z rzekomych kontrahentów skarżącej – A. J. – same w sobie nie może podważać wiarygodności jego zeznań składanych na etapie postępowania podatkowego. Jak bowiem wykazał Sąd I instancji, w całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego zeznania A. J. uznać należało za wiarygodne, gdyż w powiązaniu z innymi zebranymi dowodami pozwalają odtworzyć rzeczywisty przebieg zdarzeń. Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższe rozważania Sądu I instancji.
Autor skargi kasacyjnej twierdzi również, że organy podatkowe naruszyły przepisy postępowania, gdyż nie przeprowadziły wielu czynności dowodowych wnioskowanych przez skarżącego. Z takim stanowiskiem strony nie można się zgodzić, bowiem wbrew twierdzeniom strony w aktach sprawy brak jest wniosków dowodowych, w tym takich które dotyczyłyby kontroli we wskazanych przez stronę firmach.
Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło