I SA/Sz 263/12
WyrokWSA w Szczecinie2012-06-20
Skład orzekający: Kazimierz Maczewski, Marzena Kowalewska, Joanna Wojciechowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odszkodowanie otrzymane na podstawie ugody zawartej poza postępowaniem sądowym, ale w związku z postępowaniem karnym, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi
Odszkodowanie otrzymane na podstawie ugody zawartej poza postępowaniem sądowym, nawet jeśli strony złożyły oświadczenia w trakcie postępowania karnego, nie jest ugodą sądową w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym, takie odszkodowanie nie korzysta ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g tej ustawy, a podlega opodatkowaniu.Stan faktyczny
Podatnik otrzymał od sprawcy wypadku kwotę odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ugody zawartej poza sądem. Podatnik nie wykazał tej kwoty w zeznaniu podatkowym, uznając ją za zwolnioną z opodatkowania. Organy podatkowe uznały, że ugoda nie była ugodą sądową, a zatem odszkodowanie podlega opodatkowaniu. Dodatkowo, ustalono, że podatnik uzyskał przychód z najmu nieruchomości, której nie objął w posiadanie po zakupie, a która była nadal użytkowana przez poprzedniego właściciela w zamian za spłatę kredytu zaciągniętego na jej zakup. Podatnik zaskarżył decyzję organu odwoławczego do WSA.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 8 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. oddala skargę.
Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] r.
nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] r. nr [...], określającą M A wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie [...] zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż u podatnika przeprowadzono postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.,
w trakcie którego ustalono, że w roku 2008 podatnik otrzymał od A K kwotę [...]zł jako odszkodowanie i zadośćuczynienie tytułem zawartej w dniu
23 marca 2008 r. ugody. Zgodnie z treścią powyższego dokumentu, w związku
z wypadkiem drogowym, który miał miejsce w dniu [...] r., sprawca wypadku - A K - zobowiązał się wypłacić na rzecz poszkodowanego (podatnika) kwotę [...] zł tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia za poniesiony uszczerbek na zdrowiu. Podatnik nie wykazał powyższej kwoty w zeznaniu podatkowym za 2008 r., gdyż jak zeznał w dniu 24 czerwca 2011 r. "dowiedział się, że są to pieniądze których nie trzeba opodatkowywać". Jednocześnie Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej
w odpowiedzi na zapytanie z dnia 2 czerwca 2011 r. uzyskał informację
z Sądu Rejonowego w Goleniowie, Wydziału II Karnego, przed którym toczyło się postępowanie karne przeciwko A K, dotyczące wypadku, w którym uszczerbku na zdrowiu doznał podatnik, iż w wyroku wydanym w powyższej sprawie nie orzekano o jakichkolwiek roszczeniach finansowych (zadośćuczynienie, odszkodowanie), ani nie zawierano ugody przed sądem karnym.
Ustalono także, że na mocy aktu notarialnego Rep. A Nr [...]z dnia
[...]r. podatnik nabył od J R nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym położoną w G przy ul. K za kwotę [...] zł. Po zawarciu umowy nie doszło jednak do wydania jej przedmiotu, gdyż z nieruchomości w roku 2008 nadal korzystał poprzedni właściciel - J R. Jednakże w zamian za taką możliwość pokrywał on raty oraz wszystkie koszty związane z kredytem zaciągniętym na zakup przedmiotowej nieruchomości przez podatnika. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż koszty te w 2008 roku wyniosły [...]zł. Wskazując na powyższe, organ I instancji uznał, iż podatnik oddał J R do używania dom mieszkalny w zamian za kwotę [...]zł, co oznacza tym samym, że uzyskał on przychód z najmu i powinien go opodatkować.
W konsekwencji stwierdzenia w toku przeprowadzonego postępowania kontrolnego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, że podatnik w złożonym zeznaniu podatkowym za rok 2008 nie wykazał przychodów z tytułu otrzymanego zadośćuczynienia oraz z tytułu najmu, decyzją z dnia [...] r. została określona podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie [...]zł.
W odwołaniu od tej decyzji podatnik zarzucił ustaleniom w niej zawartym naruszenie art. 21. ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędną jego wykładnię, z uwagi na to, iż w zaskarżonej decyzji przyjęto,
że ugoda zawarta przez stronę ze sprawcą wypadku nie została zawarta przed sądem, pomimo iż podatnik w postępowaniu kontrolnym udowodnił, że złożył oświadczenie przed sądem odnośnie świadczeń wypłacanych przez sprawcę wypadku.
Rozwijając zawarty w odwołaniu zarzut podatnik wskazał, że w postępowaniu karnym w sprawie o sygn. II K 139/08 zostało potwierdzone zawarcie ugody pomiędzy pokrzywdzonym i oskarżonym, a oświadczenie złożone przed sądem karnym dotyczące zaspokojenia wszelkich roszczeń finansowych związanych z uszczerbkiem na zdrowiu pokrzywdzonego jest dostatecznym dowodem dla potwierdzenia zawarcia przedmiotowej ugody, nadając jej status ugody sądowej. Według podatnika, przedmiotowa ugoda została tym samym potwierdzona przed Sądem Rejonowym Wydział II Karny w G i w związku z tym ma ona moc ugody sądowej, a kwota [...]zł, jako jej przedmiot jest kwotą wolną od podatku dochodowego od osób fizycznych i korzysta ze zwolnienia zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g.
Po rozpoznaniu odwołania od tej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji I instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał treść przepisów art. 10 ust. 1 pkt 9 oraz art. 21 ust. 1 pkt 3, 3b i 3c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, wskazując, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do konieczności wiążącego przesądzenia, czy ugoda, na podstawie której podatnik otrzymał odszkodowanie za poniesiony uszczerbek na zdrowiu w wysokości [...]zł, stanowiła ugodę sądową, a w rezultacie czy powyższa kwota podlegała zwolnieniu od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zdaniem organu odwoławczego, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ugoda, na podstawie której podatnik otrzymał odszkodowanie nie została zawarta przed sądem lecz została podpisana w dniu [...]r. w domu podatnika natomiast wyrok Sądu Rejonowego w G II Wydział Karny, przed którym toczyło się postępowanie karne przeciwko sprawcy wypadku zapadł w dniu
28 lipca 2008 r. Podatnik w dniu 22 lipca 2008 r. złożył jedynie oświadczenie, załączone następnie do akt sądowych, nie wskazując jednocześnie na podpisaną kilka miesięcy wcześniej ugodę i kwotę otrzymanego odszkodowania i zadośćuczynienia. Jak wskazał organ odwoławczy, fakt ten potwierdza również zeznanie A K złożone podczas przesłuchania przed organem I instancji w dniu 6 maja 2011 r. oraz odpowiedź z Sądu Rejonowego w G II Wydział Karny z dnia 9 czerwca 2011 r. na zapytanie organu, w której stwierdzono, iż "(...) w wyroku w sprawie II K 139/08 przeciwko A K nie orzekano o jakichkolwiek roszczeniach finansowych (zadośćuczynienie, odszkodowanie), a tym bardziej ugoda przed sądem karnym nie została zawarta". Wskazując na przepis art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej organ II instancji podniósł, iż powyższe oświadczenie sądu karnego korzysta
ze zwiększonej mocy dowodowej i znajduje pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Reasumując Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż kwota [...]zł została podatnikowi przekazana w całości w 2008 r., jednakże nie może ona korzystać ze zwolnienia o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż przedmiotowa ugoda spisana między poszkodowanym,
a sprawcą wypadku nie ma statusu ugody sądowej.
Przechodząc do oceny prawnej pozostałej części poczynionych ustaleń faktycznych dotyczących dochodów uzyskanych przez podatnika w 2008 r. organ
II instancji wskazał na akt notarialny z dnia 10 października 2008 r., Rep. A
nr [...], na mocy którego podatnik zakupił od J R nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym, stanowiącą działkę numer [...]położoną
w G przy ul. K za kwotę [...]zł. Zakup przedmiotowej nieruchomości został sfinansowany przez kupującego z kredytu bankowego
w wysokości [...]zł, a pozostała kwota [...]zł pochodziła z oszczędności własnych podatnika. Jednakże, jak zeznał J R podczas przesłuchania w dniu 31 maja 2011 r., nigdy nie doszło do przekazania kupującemu przedmiotowej nieruchomości, a on wraz z żoną - U R dalej w niej zamieszkuje, pokrywając jednocześnie wszystkie koszty eksploatacyjne.
Jak wskazał organ, z przedłożonych dowodów wynikało, że J R wydatkował na ten cel w 2008 roku łączną kwotę [...]zł. Zatem, jak ustalił prawidłowo organ I instancji, podatnik oddał U i J R do używania dom mieszkalny położony w G przy ul. K , w zamian za czynsz w wysokości równej spłacie rat i kosztów kredytu zaciągniętego na zakup przedmiotowej nieruchomości. Nie było to więc bezpłatne użyczenie domu, a jego wynajem. Biorąc powyższe pod uwagę, kwotę [...] zł, zdaniem organu odwoławczego, należało uznać za przychód z tytułu najmu podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 10 ust. 1 pkt. 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł
o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisu
art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g powyższej ustawy, na podstawie którego przyjęto, że ugoda zawarta przez stronę ze sprawcą wypadku nie została zawarta przed sądem, pomimo iż strona w postępowaniu kontrolnym udowodniła, że doszło do ugody pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą wypadku A K. W toku postępowania kontrolnego skarżący wykazał, że przed sądem karnym w G doszło do złożenia oświadczenia przez poszkodowanego i sprawcę wypadku odnośnie zawartej ugody, co zostało odnotowane w protokole rozprawy głównej. Jak podkreślił skarżący uznał on, że powyższe oświadczenie będzie stanowiło dostateczny dowód potwierdzenia zawartej ugody, nadając jej status ugody sądowej. Z uwagi na to, nie wytoczył on powództwa cywilnego przeciwko oskarżonemu w postępowaniu cywilnym.
Ponadto skarżący zwrócił uwagę, iż zawarta ugoda spełniała wymogi określone w kodeksie postępowania cywilnego, a więc stanowiła tytuł egzekucyjny, co potwierdza jej status ugody sądowej.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wbrew podniesionym w niej zarzutom nie narusza prawa, które uzasadniałoby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu było to, czy ugoda, na podstawie której skarżący otrzymał odszkodowanie za szkody spowodowane wypadkiem drogowym w kwocie [...]ł jest ugodą sądową, a w konsekwencji czy powyższa kwota podlegała w związku z tym zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.
o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.).
Stosownie do zasady powszechności opodatkowania, wyrażonej w art. 9 ust. 1 ww. ustawy opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Zgodnie zaś z przepisem art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g (w brzmieniu od dnia
21 czerwca 2008 r.) wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe
Z kolei art. 21 ust. 1 pkt 3b i 3c ustawy o podatku dochodowym od osób
fizycznych stanowi, iż wolne od podatku dochodowego są:
3b) inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:
a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,
a) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono,
3c) odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość.
W tym miejscu wskazać należy, iż co do wykładni przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3
lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w wyroku z dnia 29 listopada 2006 r. (SK 51/06, OTK-A 2006, Nr 10, poz. 156), wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który uznał, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP, lecz wyłącznie w takim zakresie, w jakim wyłącza zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej. Oznacza to, że odszkodowania, których wysokość bądź zasady ustalania wynikają wprost z przepisów prawa, przyznawane na podstawie ugody zawartej przed sądem korzystają ze zwolnienia podatkowego, a odszkodowania, do których podatnik nabył prawo w drodze ugody, lecz niezawartej przed sądem, nie są wolne od podatku. W ocenie Trybunału, wyrażonej w powołanym wyżej wyroku, zbyt wielkie jest bowiem w tym przypadku ryzyko nadużyć. Trybunał podkreślił, że generalnie promować należy ugody jako sposoby rozwiązywania sporów, lecz nie można rozciągnąć zwolnienia podatkowego na odszkodowania wynikające z ugód innych niż zawarte przed sądem, gdyż mogłoby to prowadzić do ukrywania pod pozorem odszkodowań innych dochodów. Z powyższego zatem wynika, że TK nie dopatrzył się, by wyłączenie ze zwolnienia podatkowania odszkodowań wynikających z ugód pozasądowych (zawartych np. w formie aktu notarialnego lub umowy) stanowiło naruszenie porządku konstytucyjnego w Polsce (tak: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Po 363/09). W celu wyeliminowania wątpliwości i niekonstytucyjności powyższych zapisów nowelizacją
z dnia 21 czerwca 2008 r. wprowadzoną na mocy art. 1 ustawy z dnia 25 kwietnia
2008 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 97, poz. 623) wyłączono spod zwolnienia z opodatkowania odszkodowania wynikające
z zawartych umów i ugód innych niż pozasądowe. Ustawodawca potwierdził zatem wolę opodatkowania odszkodowań wynikających z ugód pozasądowych, a więc takich, których dotyczy też niniejsza sprawa.
Zwolnienia od podatku dochodowego, wymienione w przywoływanych normach dotyczą odszkodowań - w pierwszym wypadku tych, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw (z określonymi wyjątkami), w drugim odszkodowań otrzymanych na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i dotyczących korzyści, jakie podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Zwolnienie w obu przypadkach dotyczy zatem przychodu określonego jako odszkodowanie.
Przystępując do oceny zarzutów dotyczących naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, stwierdzić należy, iż w ocenie składu orzekającego w sprawie, organ dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego sprawy do wskazanej normy prawnej.
Aby opodatkować otrzymane przez podatnika świadczenie pieniężne, należało ustalić jego źródło pochodzenia oraz charakter. W ocenie Sądu, w sprawie, prawidłowo organy podatkowe uznały, że świadczenie pieniężne miało charakter odszkodowania za szkody spowodowane wypadkiem samochodowym, w którym uczestniczył skarżący. Należy zaznaczyć że wypłata odszkodowania jest konsekwencją wystąpienia szkody. Odszkodowanie jest bowiem świadczeniem, którego celem jest naprawienie wyrządzonej szkody. Szkoda może obejmować stratę (polegającą na ubytku w majątku) lub może dotyczyć utraconych korzyści, jakich poszkodowany mógłby się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Opodatkowanie odszkodowania otrzymanego
z tytułu utraconych korzyści wynika stąd, iż gdyby podatnik osiągał spodziewane korzyści, to podlegałyby one opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
Interpretując przepisy dotyczące zwolnienia od podatku odszkodowań uzyskanych na podstawie ugód trzeba sięgnąć do wykładni systemowej wywodząc,
że nie można postawić znaku równości pomiędzy ugodą sądową i innymi ugodami, zawartymi pomiędzy stronami na podstawie przepisów prawa cywilnego. Aczkolwiek ugoda - zarówno ta zawarta przed sądem, jak i zawarta bez udziału innych, poza stronami, podmiotów - znajduje materialną podstawę prawną w regulacji art. 917 i 918 Kodeksu cywilnego, to analizując czynność prawną zawarcia ugody trzeba dostrzec odrębności obu instytucji. Ugoda jest umową, która umożliwia likwidowanie konfliktów na drodze kompromisu, bez konieczności odwoływania się i angażowania osób trzecich (sąd, arbitraż), bez konieczności prowadzenia, zwykle żmudnego, kosztownego oraz sformalizowanego postępowania, również dowodowego (zob. Gawlik Zdzisław, Komentarz do art. 917 Kodeksu cywilnego [w] Kidyba Andrzej (red.), Gawlik Zdzisław, Janiak Andrzej, Kopaczyńska-Pieczniak Katarzyna, Kozieł Grzegorz, Niezbecka Elżbieta, Sokołowski Tomasz, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, publ. LEX, 2010 nr 84273). Ugoda, uregulowana w tytule XXXV księgi trzeciej Kodeksu cywilnego, ma charakter ugody materialno-prawnej. Obok tego typu ugody wyróżniamy ugodę sądową, która może prowadzić do zakończenia zawisłego już sporu sądowego bez rozstrzygania go przez sąd. Ugoda sądowa ma cechy czynności materialno-prawnej, ale również procesowej (J. Lapierre, Ugoda sądowa w polskim procesie cywilnym, PS 1966, nr 2, s. 13).
Zgodnie z art. 223 §1 Kodeksu postępowania cywilnego przewodniczący powinien skłaniać strony do pojednania a według art. 10 tej ustawy, w sprawach,
w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien w każdym stanie postępowania dążyć do ich ugodowego załatwienia - zakończenie sporu ugodowo jest najbardziej pożądaną formą zakończenia postępowania sądowego. Warunki ugody podlegają sądowej kontroli pod kątem czy czynność taka nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, bądź nie zmierza do obejścia prawa (art. 223 § 2 w związku z art. 203 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego). Ugoda sądowa może być zawarta w sprawach cywilnych należących do drogi sądowej zaś w sprawach karnych tylko wówczas gdy dochodzi do pojednania. Stosownie do art. 494 § 1 Kodeksu postępowania karnego równocześnie z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę, której przedmiotem mogą być również roszczenia pozostające w związku z oskarżeniem. Podnieść należy, iż dopuszczalna w tych sprawach ugoda jest umową cywilną, w której strony regulują swe prawa i obowiązki w zakresie roszczeń (w postępowaniu karnym pozostających w związku z oskarżeniem, w jej skład mogą wchodzić czynności procesowe, np. dotyczące powództwa adhezyjnego, może również obejmować roszczenia wynikające z innych spraw z oskarżenia prywatnego toczących się między stronami, które zostało ujęte w pojednaniu). Kodeks postępowania karnego nie zawiera żadnych ograniczeń w zawieraniu ugody. Niemniej musi ona pozostawać w zgodzie z istniejącym porządkiem prawnym tzn. nie może: być sprzeczna z ustawą lub mieć na celu obejście ustawy (art. § 1 Kodeksu cywilnego), być sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. § 2 Kodeksu cywilnego), obejmować elementów przekraczających uprawnienia posiadane przez strony w myśl zasady nemo plus iuris in alium transfere potest guam ipse habet, - rażąco naruszać usprawiedliwionego interesu jednej ze stron (art. 184 Kodeksu postępowania cywilnego) (zob. Ryszard A. Stefański, Komentarz do art. 494 Kodeksu postępowania karnego, publ. LEX). Po ustaleniu treści umowy jest ona zapisywana w protokole rozprawy, który jest podpisywany przez strony. Ugoda zawarta przed sądem jest tytułem wykonawczym, a po zaopatrzeniu jej w klauzulę wykonalności stanowi tytuł egzekucyjny na równi z wyrokiem sądu (art. 494 § 2 k.p.k., art. 776 i 777 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Taki charakter ma nie tylko ugoda zawarta na posiedzeniu pojednawczym, o czym wyraźnie jest mowa w art. 494 § 2 Kodeksu postępowania karnego, ale także w innych etapach procesu.
Brak podstaw prawnych do zrównania podatkowych skutków zawarcia ugody sądowej i pozasądowej potwierdza dodatkowo analiza nowego brzmienia wskazanego przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wprowadzonego z dniem 21 czerwca 2008 r.
Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż słusznie organy podatkowe obu instancji uznały, iż zawarta przez skarżącego w dniu [...]r. ugoda z A K, na mocy której otrzymał on odszkodowanie w wysokości [...] zł nie stanowiła ugody sądowej. Ugoda ta została podpisana przez obie strony w domu skarżącego w dniu [...]r. natomiast wyrok w toczącej się sprawie karnej zapadł dopiero w dniu 28 lipca 2008 r. Należy wskazać na okoliczność, iż ugoda została zawarta w dniu [...]r., a więc zaledwie 8 dni po wypadku samochodowym, którego sprawcą był A K – a więc jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem podejrzanego prokuraturze. Ponadto skarżący przedłożył w sądzie karnym jedynie oświadczenie z dnia 22 lipca 2008 r., iż nie ma żadnych pretensji wobec oskarżonego A K, wybacza mu i nie żąda jego ścigania oraz wskazał na fakt opiekowania się i łożenia przez niego niezbędnych środków finansowych związanych z leczeniem skarżącego, nie wspominając w ogóle o fakcie zawarcia ugody z oskarżonym i wypłaconym odszkodowaniu.
Podnieść również należy, iż gdyby zawarta ugoda miała charakter sądowej jej treść musiałby być odnotowana w protokole rozprawy gdyż tylko taka ugoda ma moc wyroku sądowego i stanowi tytuł wykonawczy. W postanowieniu z dnia 28 stycznia 2005 r., sygn. akt II CK 341/04 (publ. LEX nr 619591) Sąd Najwyższy stwierdził,
że ugoda sądowa wymaga zakończenia procesu orzeczeniem formalnym. Z istnienia związku miedzy obydwiema czynnościami wypływają konsekwencje dla postępowania, tj. wciągnięcia osnowy ugody do protokołu sądowego, złożenia podpisów i następnie - wydania postanowienia o jego umorzeniu. Aby umorzenie nastąpiło, czynność materialnoprawna musi pozostawać w bezpośrednim związku z żądaniem pozwu i kształtować treść roszczenia lub określać jego podstawę.
Natomiast w toczącej się przed sądem karnym sprawie nie tylko nie wspomniano o zawarciu takiej ugody, jak również jej nie przedłożono ale także sam oskarżony, zeznając przed prokuratorem zeznał, iż mało zarabia i nie ma majątku, co było podyktowane chęcią uzyskania niższego wymiaru kary grzywny. Również w protokole rozprawy z dnia 28 lipca 2008 r. nie ma żadnej wzmianki o istniejącej miedzy stronami ugodzie. Potwierdzeniem tego stanowiska jest również pismo z Sądu Rejonowego w G II Wydział Karny z dnia 9 czerwca 2011 r., w którym stwierdzono, że w sprawie karnej nie orzekano o jakichkolwiek roszczeniach finansowych (zadośćuczynienie, odszkodowanie) i nie zawierano ugody przed sądem karnym. Powyższe potwierdza także sam skarżący, który w skardze stwierdził, że: "uznał, iż złożenie oświadczenia przed sądem karnym będzie stanowiło dostateczny dowód dla potwierdzenia zawartej ugody, nadając jej status ugody sądowej.".
W związku z powyższym wskazać należy, iż fakt zawarcia między stronami ugody nie oznacza, że spełniła kryteria ugody sądowej, a więc ugody zawartej w sądzie, stanowiącej samoistną podstawę umorzenia postępowania sądowego i podstawę do nadania jej klauzuli wykonalności. Z całą pewnością też nie może ona stanowić podstawy do zastosowania ulgi podatkowej dla odszkodowania, które zostało nią ustalone, skoro ustawa podatkowa jako warunek jej stosowania wskazuje ugodę sądową.
Wobec powyższego, uznać należy, że organy podatkowe prawidłowo oceniły,
iż skoro wysokość odszkodowania jak i zasady jego ustalania nie wynikały z ugody zawartej przed sądem a z ugody zawartej na mocy umowy między stronami,
to otrzymane odszkodowanie nie podlegało zwolnieniu od podatku dochodowego
od osób fizycznych.
Według sądu, również uznanie przez organy za przychód z najmu kwoty
[...]zł – niekwestionowane przez skarżącego - w pełni zasługuje na uwzględnienie i nie stanowi naruszenia przepisów prawa. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy kwota ta stanowiła w rzeczywistości kwotę czynszu, który odpowiadał wysokości rat i kosztów kredytu zaciągniętego przez skarżącego na zakup nieruchomości przy ul. K w G. Nie można więc uznać, iż było to bezpłatne użyczenie domu.
Sąd uznał zatem, że zaskarżona decyzja wydana została na podstawie prawidłowo i wyczerpująco zebranego materiału dowodowego, a przy jego ocenie nie doszło do przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów. Podjęte działania, dokonane ustalenia oraz przeprowadzone procesy myślowe znalazły zaś odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi wnikające z przepisów Ordynacji podatkowej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2012 r. poz. 270) skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło