I FZ 68/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 895/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 25 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 895/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił M. F. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w złożonym na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada oszczędności, majątku, przedmiotów wartościowych, zdolności kredytowej oraz nie osiąga dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z synem. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedstawił wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe za lata 2012-2013 PIT-36L, z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód odpowiednio: w kwocie 672.577,71 zł (przychód 54.911.034,87 zł) oraz 0 zł (przychód 0 zł), a także umowę użyczenia pokoju, decyzję o uznaniu go za osobę bezrobotną z dniem 23 września 2013 r., decyzję o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 25 września 2014 r., umowę rozdzielności majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego. Ponadto skarżący, w załączonym oświadczeniu, podał, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, mieszka i jest zameldowany w domu, którego właścicielką jest jego żona, z którą posiada rozdzielność majątkową od 1999 r. Nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia z tytułu emerytury czy renty, ani nie otrzymuje pomocy od rodziny. Nie posiada żadnych oszczędności. Jedzenie otrzymuje od żony. Sąd pierwszej instancji, analizując powyższe dane, uznał, że skarżący uchylił się od wskazania sytuacji materialnej żony. Ponadto za niezasadny Sąd uznał argument zawarty w sprzeciwie, że rzeczywiste możliwości zarobkowe wnioskującego odzwierciedla wyłącznie dochód. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że działalność gospodarczą prowadził w znacznym rozmiarze, a uzyskany przez niego przychód kształtował się na wysokim poziomie, o czym świadczy przedłożone przez niego zeznanie PIT-36L, z którego wynika, że osiągnął przychód za 2012 r. w kwocie 54.911.034,87 zł. Sąd wskazał, że w 2013 r. przychód oraz dochód skarżącego wyniósł co prawda 0 zł. jednakże wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Zdaniem Sądu, pomijanie całkowicie wielkości obrotów/przychodów – jak domaga się skarżący – i dokonywanie oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego, jest nieuprawnione. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący rubryki dotyczące posiadanego majątku wypełnił wpisując "brak" (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2), a rubryki dotyczące uzyskiwanego dochodu przekreślił (pkt 10). Zatem skarżący niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka w domu, którego właścicielką jest jego żona, która pozwala mu też korzystać z jedzenia. W ocenie Sądu wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, w szczególności gdy zważy się, że skarżący w 2012 r. osiągnął dochód w wysokości 672.577,71 zł. Z doświadczenia życiowego wynika, że taki dochód zapewnia utrzymanie przez kilka lat. Strona celowo akcentuje swoje ubóstwo, aby uchylić się uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący oświadczył również, że do utraty dochodu z prowadzonej działalności przyczynił się pobyt w areszcie śledczym w okresie od 31 stycznia 2013 r. od 17 lipca 2013 r. jednakże zdaniem Sądu, okoliczność ta nie może mieć - przesądzającego wpływu o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił w październiku 2014 r., a zatem po upływie ponad roku od pobytu w areszcie. Ponadto w treści zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżący z dniem 25 września 2014 r. utracił status osoby bezrobotnej w wyniku pierwszego niestawiennictwa (k. 59 akt sądowych sygn. akt I SA/Bd 896/14). Skarżący zatem nie dopełnił elementarnych obowiązków, aby zachować status osoby bezrobotnej i ewentualnie pozyskać za pośrednictwem Urzędu Pracy stosowne zatrudnienie. W złożonym zażaleniu pełnomocnik strony skarżącej wniósł o zmianę powyższego postanowienia i przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem autora zażalenia, skarżący nie ma możliwości zarobkowych ani majątkowych aby uiścić wpis sądowy w niniejszej sprawie. Ponadto pełnomocnik strony zwrócił uwagę, że dokonywanie oceny sytuacji materialnej skarżącego poprzez pryzmat przychodu jest nieuprawnione. Wskazał również, że nieuzasadnione jest wymaganie aby skarżący tworzył specjalną rezerwę na poczet przyszłych kosztów sądowych, w sytuacji gdy istnieje konieczność bieżącego finansowania działalności gospodarczej. Nie zgodził się również ze stanowiskiem dotyczącym możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, gdyż skarżący, jako osoba przebywająca w zakładzie karnym, mógł mieć problemy z jej znalezieniem. Wszystkie te okoliczności wskazują zdaniem pełnomocnika strony, że skarżący nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie jej z kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania, będącej osobą fizyczną, spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności te powinny być zatem poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza w przypadku gdy sąd rozpoznający przedmiotowy wniosek uzna, że oświadczenie w nim zawarte jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony albo budzi ono wątpliwości. Wówczas na wezwanie sądu strona jest zobowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe w zakresie przedstawionym przez ten sąd (art. 255 P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził m.in. że nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego domowników z uwagi na to, że skarżący nie przedstawił dokumentacji finansowej swojej współmałżonki. Sąd ten wskazał, że w przypadku, gdy skarżący wraz z drugą osobą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można badając jego sytuacji materialnej przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich osób pozostających ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2015 r., sygn. akt: I FZ 69/15 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wydane w tożsamej sprawie skarżącego. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, mając na uwadze powyższe twierdzenia Sądu pierwszej instancji, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Sąd kasacyjny wskazał również, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej – "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W takiej sytuacji należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zasadnie uznał, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Po pierwsze, skarżący nie wymienił małżonki jako osoby współtworzącej z nim gospodarstwo domowe. Po drugie skarżący nie przedłożył na wezwanie sądu pierwszej instancji m. in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Wymaga ponadto wyjaśnienia, że wykazywany przez skarżącego w deklaracjach podatkowych niski dochód nie świadczy o niemożności poniesienia kosztów wpisu sądowego. Dochód bądź strata jest bowiem wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Mając powyższe na uwadze, wobec stwierdzenia braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.