I OZ 1615/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie udzielenia informacji postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 września 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 (dalej postanowienie z 23 września 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia M. S. odmówił przywrócenia M. S. (dalej skarżący) terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wa 244/14 (dalej postanowienie z 22 czerwca 2015 r.) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że odpis postanowienia z 22 czerwca 2015 r. wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącemu dnia 14 lipca 2015 r. Dnia 24 lipca 2015 r. skarżący osobiście złożył w Biurze Podawczym WSA w Warszawie zażalenie na postanowienie z 22 czerwca 2015 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego zażalenia, z uzasadnieniem, że termin nie mógł być dotrzymany z powodu choroby. Wobec argumentacji skarżącego, Sąd wezwał skarżącego do złożenia zaświadczenia lekarskiego o chorobie. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący pismem z 21 września 2015 r. wniósł o skierowanie go do lekarza sądowego, bowiem z powodu braku ubezpieczenia i niemożności leczenia się w rejonie nie może uzyskać zaświadczenia od lekarza rejonowego. Sąd I instancji w związku z tym wyjaśnił, że w świetle postanowień zawartych w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Brak spełnienia jednej z wymienionych przesłanek, wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku. W ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że to brak winy strony jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w trosce o swoje sprawy. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Chodzi więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącej, a uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w terminie. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, determinuje zasadność wniosku o przywrócenie terminu, bowiem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, zaś przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Teoretycy prawa administracyjnego, definiując pojęcie braku winy przy niedochowaniu terminu procesowego i mówiąc o przeszkodzie nie do przezwyciężenia, identyfikują ją wręcz poprzez stan siły wyższej. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, s. 399). W świetle powyższego Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu (k. 46-49, 52, 53, 54, 58, 60-64 akt sądowych). Zażalenie na to postanowienie wywiódł M. S., nie zgadzając się z zaskarżonym postanowieniem (k. 67, 69, 70 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa Sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Z przepisów powyższych wynika, że pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Na stronie ciąży obowiązek wykazania należytej staranności w uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu danego terminu. Istotna w sprawie jest ocena, czy zażalenie skarżącego w którym podano okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 ppsa. W przedmiotowej sprawie jako powód uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 22 czerwca 2015 r. skarżący wskazał stan swego zdrowia, co w sposób bezpośredni wpłynęło na niedochowanie przez skarżącego terminu do dokonania tej czynności procesowej i brak domownika. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 462-464, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, Lex 493607). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżący w zażaleniu z 24 lipca 2015 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia niniejszego zażalenia, "który nie mógł być dotrzymany z powodu choroby" (k. 54 akt sądowych). Mimo prawidłowego wezwania do uprawdopodobnienia choroby przez złożenie zaświadczenia lekarskiego, skarżący takiego zaświadczenia nie złożył (k. 57, 68 akt sądowych). Nie mogło służyć uprawdopodobnieniu choroby, uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej złożenia zażalenia w terminie 7 dni na postanowienie z 22 czerwca 2015 r. złożenie wniosku z 21 października 2015 r. o skierowanie do lekarza sądowego z powodu braku ubezpieczenia i niemożności leczenia się w rejonie (k. 58 akt sądowych), bowiem Sąd Administracyjny nie kieruje na badania do lekarza sądowego. Powszechnie wiadomym jest, że uzyskanie ubezpieczenia zdrowotnego połączone jest z uzyskaniem statusu osoby bezrobotnej. W nagłych przypadkach świadczeń medycznych udziela się także osobom nieubezpieczonym – w tym w placówkach pomocy doraźnej. Nie przedłożenie jakiegokolwiek dokumentu wskazującego że w okresie od 14 lipca 2015 r. (k. 53 akt sądowych) do 21 lipca 2015 r. skarżący ubiegał się o pomoc medyczną z uwagi na nagłą chorobę, trafnie przez Sąd I instancji zostało ocenione jako brak uprawdopodobnienia okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Wobec braku domownika, skarżący mógł prosić o pomoc w terminowym złożeniu zażalenia dowolną osobę – członka rodziny, sąsiada, znajomego. Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.