I SA/Wa 3089/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, utrzymało powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy. Wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania M. S. świadczenia rodzinnego w postaci jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się jej dziecka tj. K. D. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia, zgodnie z którą: "jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu". Powołano się także na ustalenia postępowania wyjaśniającego, w szczególności na zaświadczenie lekarskie: "potwierdzające fakt pozostawania Pani pod opieką ginekologiczną od 17. tygodnia ciąży do porodu oraz wskazujące terminy udzielania świadczeń zdrowotnych". Przywołano także zaświadczenie lekarza psychiatry, uzasadniające objęcie Pani M. S. opieką ginekologiczną dopiero od 17. tygodnia ciąży. Przedstawione fakty stanowiły dla organu pierwszej instancji przesłankę: "do odmowy Pani prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka". Od powyższej decyzji M. S. w ustawowym terminie wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała w całości zapadłe rozstrzygnięcie. Wyjaśniła, że była objęta opieką medyczną od pierwszych tygodni ciąży. Opisała przy tym ciąg zdarzeń, związanych z jej leczeniem psychiatrycznym i opieką ginekologiczną. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie podniósł, że Organ pierwszej instancji podjął postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego na wniosek M. S., która podaniem złożonym w dniu 30 listopada 2009 r. wystąpiła o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka tj. jej syna K.D. Jak wynika z materiału postępowania, syn M. S. urodził się w dniu [...] lipca 2013 r. Z dokumentacji sprawy w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 lipca 2014 r., wystawionego przez lekarza ginekologa wynika również, iż matka dziecka "pozostawała pod opieką medyczną od 17. tygodnia ciąży do porodu". W zaświadczeniu wymieniono wszystkie terminy udzielenia M. S. świadczeń zdrowotnych w poszczególnych trymestrach ciąży. Powyższy fakt ma zdaniem organu istotne i zasadnicze znaczenie prawne dla ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia rodzinnego. Wynika to wprost z treści przepisu art. 15 lit. b ust. 1 i 5 powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych: "1. Z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1000 zł na jedno dziecko. (...) 5. Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu". Konfrontując treść cytowanego przepisu z ustalonym faktem pozostawania matki dziecka pod opieką medyczną później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu, bo od 17. tygodnia, organ uznał, iż stanowi to negatywną przesłankę do przyznania jej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Zdaniem organu jest to kategoryczna zasada prawna, od której ustawodawca nie czyni żadnego wyjątku. Z tego też względu nie mają zdaniem organu znaczenia inne okoliczności, związane chociażby z sytuacją życiową M. S., w szczególności leczeniem psychiatrycznym. Taką okolicznością nie może też być zdaniem organu brak wiedzy w podanym zakresie. Zgłaszane w odwołaniu i udokumentowanie zaświadczeniem lekarza psychiatry przez M. S.: "pozostawanie pod opieką medyczną do 17. tyg. ciąży", nie może być wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy, gdyż nie chodzi tu o opiekę medyczną z rodzaju psychiatrycznej, tylko o świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą. Ten rodzaj opieki medycznej - uprawniający do ubiegania się o jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka - został określony przez przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 września 2010 r. w sprawie formy opieki medycznej nad kobietą w ciąży, uprawniającej do dodatku z tytułu urodzenia dziecka oraz wzoru zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie pod tą opieką (Dz. U. z 2010 r. Nr 183, poz. 1234): "Formą opieki medycznej, o której mowa w § 1 pkt 1, są świadczenia zdrowotne udzielane w związku z ciążą w ramach: 1) podstawowej opieki zdrowotnej; 2) ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych; 3) leczenia szpitalnego". Leczenia psychiatrycznego nie można w żaden sposób uznać za udzielane w związku z ciążą. Zaznaczyć przy tym należy, iż z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby istniały uzasadnione przeszkody, uniemożliwiające M. S. skorzystanie z opieki medycznej w związku z ciążą nie później niż od 10. tygodnia ciąży. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. S. podnosząc, że czuje się pokrzywdzona, ponieważ nie z jej winy nie była objęta opieką w ciąży od 10. Tygodnia, a dopiero od 17 tygodnia ciąży. Uzasadniła to leczeniem psychiatrycznym i braniem leków, które zakłócają cykl miesiączkowy. Podniosła, że o ciąży dowiedziała się, kiedy na zlecenie lekarza psychiatry wykonała cytologię i dopiero wówczas zastanowiono się czy leczenie psychiatryczne może być kontynuowane z powodu możliwości uszkodzenia płodu, gdyby wiedziała, że jest w ciąży to na pewno byłaby pod opieką lekarza ginekologa od jej początku. Ze względu na trudną sytuację materialną prosi o uwzględnienie skargi i przyznanie jej "becikowego", które zużyje na potrzeby dziecka. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju Sądów Administracyjnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.zm) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji (postanowień) sąd bada czy zaskarżona decyzja (postanowienie) nie narusza - prawa oraz czy zostały wydane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną ą podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art, 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała po opieką medyczną nic później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6). Przepisy te zostały dodane do ustawy o świadczeniach rodzinnych mocą ustawy z 6 grudnia 2008 r. o zmianę ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. nr 237 poz. 1654), w uzasadnieniu projektu, którego zapisano, że intencją jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieka lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową. Mając na uwadze ten cel (ratio legis) a także zasady wykładni językowych, systemowych i funkcjonalnych podkreślić należy, że nie można w procesie wykładni ww. przepisów poprzestać na literalnym ich brzmieniu. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 5 września 2013 r. sygn. akt. IV SA/Po 580/13 (Lex nr 1365876), powyższe uregulowanie, co prawda wprowadza ścisłą cenzurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tych przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie przejawiającej się w podaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Istotne będą, zatem dla sprawy ustalenia organu zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawanie w tym okresie pod opieką lekarską) jak również dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można, bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 15b ust. 5 terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozpoznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. Nie bez znaczenia pozostaje zasada równości wyrażona w art. 32 Konstytucji. Odwołanie się, bowiem jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 może w istocie doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej kobiety w ciąży. Kobiety cierpiące na dolegliwości umożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet, również w ciąży, które z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia brak wyraźnych oznak ciąży nie mogłyby w taki sam sposób rozpoznać tego, że są w ciąży. W ten sposób nie mogłyby być beneficjentami pomocy dla rodzin przewidzianej przez ustawodawcę. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym zaświadczenie z dnia 14 sierpnia 2014 r. lekarza psychiatry) potwierdza wersję skarżącej, że nie miała ona pojęcia, że jest w ciąży, a zatrzymanie miesiączki wiązała z ubocznym działaniem leków przeciwdepresyjnych, które wtedy przyjmowała. Skarżąca o ciąży dowiedziała się dopiero, kiedy została skierowana na badanie cytologicznie i natychmiast zgłosiła się do lekarza ginekologa (było to w 17 tygodniu ciąży), o czym świadczy zaświadczenie znajdujące się aktach sprawy oraz po konsultacji lekarskiej zaprzestała zażywania leków, aby nie uszkodzić płodu. Skarżąca podniosła, iż gdyby wiedziała, że jest w ciąży (pierwszej) natychmiast poszłaby do ginekologa, ponieważ zależało jej na zdrowiu dziecka. Podniosła także, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie pracuje, a ojciec dziecka otrzymuje niewielką rentę, dlatego jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia syna bardzo poprawiłaby sytuację jej dziecka, ponieważ mogłaby przeznaczyć ją na jedzenie i niezbędne sprzęty dla niego. Zdaniem Sądu organy obu instancji bardzo literalnie potraktowały przepis ustawy nie odnosząc się w ogóle do dokumentu, jakim jest zaświadczenie lekarza psychiatry i nie uwzględniły stanu psychicznego skarżącej w okresie wczesnej ciąży, ( o której nie wiedziała), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na cel ustawodawcy dotyczący przyznania powyższego świadczenia, a tym samym naruszyły art. 7 i 77 § 1 KPA. Organy ponownie rozpatrując sprawę powinny ustalić czy niepoddanie się skarżącej opiece medycznej w czasie ciąży było spowodowane okolicznościami od niej zależnymi czy też niezależnymi uniemożliwiającymi w sposób naturalny rozpoznanie w terminie określonym w art. 15 ust., 5 że jest w ciąży i oceniły czy w tej szczególnej sytuacji należy przyznać jej jednorazowa zapomogę z tytułu urodzenia dziecka uwzględniając stanowisko sądu przedstawione wyżej. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.