I SA/Bd 1234/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi B. M. i J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...] wystawionych odpowiednio na J. M. i B. M., obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. W toku postępowania egzekucyjnego organ dokonał zajęcia rachunków bankowych oraz zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego Decyzjami z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B., na skutek wznowienia postępowania, uchylił w całości ostateczne decyzje ustalające stronie zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych z nieujawnionych źródeł przychodów za 2002 r. i umorzył postępowania w sprawie. Wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć stanowiących podstawę prawną obowiązków wskazanych w przedmiotowych tytułach wykonawczych spowodowało konieczność umorzenia postępowań egzekucyjnych, co znalazło odzwierciedlenie w postanowieniach organu egzekucyjnego z dnia [...] r. Wnioskiem z dnia [...] r. strona wystąpiła o zwolnienie wszelkich składników majątkowych zajętych w toku egzekucji administracyjnej; wykreślenie wszystkich hipotek przymusowych ustanowionych na nieruchomościach; oraz zwrot wszelkich wyegzekwowanych kwot w tym kosztów egzekucyjnych wraz z należnymi odsetkami. Rozpoznając wniosek w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych, postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu prowadzonym na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. W złożonym zażaleniu skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie go w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 64c § 1, § 3 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten nie ma zastosowania w przypadkach, gdy w momencie wszczęcia, jak i w trakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie było przeszkód do jego prowadzenia, co doprowadziło do bezpodstawnej odmowy zwrotu pobranych kosztów. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że na wysokość kosztów egzekucyjnych składają się: 1) w przypadku tytułu wykonawczego nr [...]: opłata manipulacyjna - [...] zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł, co łącznie daje kwotę [...] zł; 2) w przypadku tytułu wykonawczego nr [...]: opłata manipulacyjna - [...] zł, opłata za zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego - [...] zł, koszt sporządzenia protokołu o stanie majątkowym - [...] zł, opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - [...] zł, co daje łącznie kwotę [...] zł. Organ jednocześnie podał, iż w toku postępowania egzekucyjnego pobrano koszty w następujących wysokościach: tytuł wykonawczy nr [...] - [...] zł; tytuł wykonawczy nr [...] - [...] zł. Do przedstawionego wyliczenia strona nie zgłosiła zastrzeżeń. Odnosząc się do zarzutów dotyczących bezprawności prowadzonej egzekucji organ stwierdził, że w momencie wszczęcia, jak i w trakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego taka sytuacja nie zaistniała. To zaś sprawia, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., albowiem żaden organ administracyjny czy sąd nie wypowiedziały się na temat niezgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Takiego wniosku nie można również wyprowadzić z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt. SK 18/09, którym stwierdzono niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego decyzje zostały wydane, tj. art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze. zm., dalej: "u.p.d.o.f."). Trybunał nie zajmował stanowiska co do zgodności z prawem postępowań egzekucyjnych dotyczących należności ustalonych w oparciu o tę normę prawną. Organ w tym zakresie nie zgodził się z twierdzeniem, że uchylenie decyzji, na skutek wznowienia postępowania wywołało skutek unicestwiający działania podjęte na podstawie decyzji przed dniem jej uchylenia, takie bowiem konsekwencje powoduje wyłącznie stwierdzenie nieważności orzeczenia, co w omawianej sprawie nie miało miejsca. Ponadto organ wskazał, że należy mieć na względzie, iż w wyroku z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt SK 18/09 skład orzekający stwierdził, że: "podstawową konsekwencją rozstrzygnięcia podjętego przez Trybunał Konstytucyjny jest pozbawienie mocy obowiązującej zakwestionowanych regulacji prawnych. Art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. przestanie obowiązywać z chwilą ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej". Z powyższego wynika, że Trybunał nie stwierdził niezgodności tego przepisu z datą wsteczną a ogłoszenie wyroku nastąpiło w dniu 27 sierpnia 2013 r. (Dz. U. z 2013r. poz. 985). Egzekucja administracyjna na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych została zaś wszczęta w 2008 r. Zdaniem organu, wbrew twierdzeniom strony, skutki prawne ex tunc uchylenia decyzji od momentu jej wydania, w niniejszej sprawie nie wystąpiły, a zatem nie można twierdzić, że doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W tym zakresie organ powołując się na treść art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: "O.p.") uznał, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu podatkowego stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego nie jest automatyczne i uzależnione jest od inicjatywy strony. Rozstrzygnięcie to nie było zatem nieważne od początku jego wydania, skoro ustawodawca przewidział możliwość pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnym przepisie, co do których podatnicy nie złożyli stosownego wniosku o wznowienie postępowania. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie i prowadzenie egzekucji zgodne było z obowiązującymi przepisami prawa. Niezgodność z prawem tego postępowania nie została również stwierdzona stosownym wyrokiem Sądu czy orzeczeniem organu administracji publicznej. Organ egzekucyjny przystępując do postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych stwierdził, że są one wystawione zgodnie z rygorami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a objęte nimi należności podlegają egzekucji administracyjnej. W skardze strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 13 sierpnia 2014 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 64c § 1, § 3 i § 7 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten nie ma zastosowania w przypadkach, gdy w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego jak i w jego trakcie nie było przeszkód do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a uchylenie decyzji na skutek wznowienia postępowania na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznającego przepis stanowiący podstawę wydania decyzji ostatecznej za niezgodny z Konstytucją, nie stanowi o bezprawności wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Zdaniem skarżących, zaskarżone postanowienie narusza interes prawny strony, albowiem w sposób nieuzasadniony i bezprawny odmawia zwrotu pobranych w toku postępowania egzekucyjnego kosztów egzekucji w łącznej kwocie [...] zł, tj. w przypadku J. M. kwoty [...] zł, B. M. kwoty [...] zł, pomimo uchylenia decyzji ostatecznych, stanowiących podstawę materialnoprawną wystawienia tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...], i prowadzenia egzekucji przeciwko skarżącym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Należy wskazać, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny w sprawie nie był sporny i w istotnych dla rozstrzygnięcia elementach sprowadzał się do ustalenia, że zaskarżonym postanowieniem zostało utrzymane w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające zwrotu kosztów egzekucyjnych, które powstały w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżących na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. W ramach postępowania egzekucyjnego zastosowano środki egzekucyjne, z podjęciem których wiązało się powstanie kosztów egzekucyjnych - zasady obliczania i wysokość tych kosztów nie była w sprawie kwestionowana przez skarżących. W następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., w sprawie SK 18/09, Dyrektor Izby Skarbowej w B., po wznowieniu postępowania, uchylił decyzje, które stanowiły podstawę prawną tytułów wykonawczych w sprawie. W efekcie powyższego, organ egzekucyjny umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. W ocenie skarżących, zaistniały, opisany wyżej stan faktyczny uzasadnia zwrot pobranych kosztów postępowania egzekucyjnego. Podstawy prawnej dla takiego rozstrzygnięcia strona upatruje w art. 64c § 3 u.p.e.a., który w jej ocenie został przez organy niewłaściwie zinterpretowany i błędnie zastosowany w sprawie. Wskazany przepis stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu. Ustawodawca w art. 64c u.p.e.a. w sposób całościowy uregulował zagadnienie rozliczania kosztów egzekucyjnych. Przyjął generalną zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji (§ 1), co stanowi efekt tego, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest skutkiem uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków. Zasada ta doznaje ograniczeń (w tym także w przypadkach odpowiedzialności za nie wierzyciela) w regulacjach zawartych w § 2 - § 4b art. 64c u.p.e.a. Zdaniem skarżących, w stanie faktycznym sprawy zrealizował się stan, w którym egzekucja, której efektem były kwestionowane koszty egzekucyjne, była niezgodna z prawem. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, z twierdzeniem co do bezprawności egzekucji nie można się zgodzić. Nie ma sporu pomiędzy stronami, że w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego było ono zgodne z prawem. Skarżący nie kwestionują bowiem, że dobrowolnie nie wykonali obowiązku wynikającego z decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T., także po otrzymaniu upomnienia, ani nie stawiali organowi egzekucyjnemu zarzutów naruszenia art. 29 u.p.e.a., który ustanawia obowiązek każdorazowego badania dopuszczalności egzekucji przez organ egzekucyjny. Oceny legalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku skarżących, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiących podstawę prawną tytułów wykonawczych będące następstwem postępowania wznowieniowego po zakwestionowaniu przez Trybunał Konstytucyjny konstytucyjności przepisów będących podstawą wymiaru zobowiązania podatkowego. Trafnie organ egzekucyjny podniósł, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2025/12). Uchylenie w dniu [...] r. decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...] nie determinuje ustalenia, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Zgodność z prawem wymiarowej decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanym tytuły wykonawcze, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 64c § 3 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 3020/12). Są to bowiem odrębne postępowania, dla których ustawodawca przewidział odmienne przesłanki kwestionowania ich legalności. Sąd uznał za prawidłowe przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i postanowieniu je poprzedzającym wyliczenie wysokości ustalonych i pobranych od zobowiązanych kosztów egzekucyjnych, dokonane w oparciu o zasady określone w Rozdziale 6 "Koszty egzekucyjne" u.p.e.a. Mając na uwadze przedstawioną wyżej argumentację o braku zasadności zarzutów skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. M. Łent I. Najda-Ossowska H. Adamczewska-Wasilewicz