III SA/Gd 825/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 31 lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 7 lipca 2014 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 31 lipca 2014 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminu z dnia 7 lipca 2014 r. (nr [...]), którą organ uznał zasiłek pielęgnacyjny przyznany A. Ł. za nienależnie pobrane świadczenie. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 16 lipca 2013 r. (nr [...]) Wójt Gminy przyznał A. Ł. zasiłek pielęgnacyjny dla osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat w wysokości 153 zł miesięcznie w okresie od 1.06.2013 r. do 30.06.2015 r., tj. do dnia upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności. W dniu 28 maja 2014 r. A. Ł. przedłożył kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 15 maja 2014 r. o przyznaniu mu renty z tytułu niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym od dnia 1 lipca 2013 r., czasowo do 31 sierpnia 2014 r. W związku z tą informacją Wójt Gminy wszczął postępowanie w sprawie uchylenia ww. decyzji z dnia 16 lipca 2013 r. orzekając o uchyleniu – z dniem 1 maja 2014 r. – w całości decyzji Wójta Gminy z dnia 16 lipca 2013 r. (nr [...]) w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie, decyzją z dnia 7 lipca 2014 r. (nr [...]) Wójt Gminy – działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: k.p.a.), art.16 ust. 6, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2013 r, poz. 1456 ze zm.) - uznał przyznany ww. decyzją z dnia 16 lipca 2013 r. zasiłek pielęgnacyjny wypłacony w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. za nienależnie pobrane świadczenie. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z uwagi na fakt, że stronie przyznano dodatek pielęgnacyjny na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za okres od 1 lipca 2013 do 30 kwietnia 2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A. Ł. odwołał się od tej decyzji podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem. W szczególności podkreślił, że w dniu składania wniosku o zasiłek pielęgnacyjny nie posiadał uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Po otrzymaniu decyzji przyznającej świadczenie rentowe i dodatek pielęgnacyjny niezwłocznie poinformował o tym fakcie organ. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 lipca 2014 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że podniesione przez odwołującego okoliczności nie powodują konieczności dokonania wyjaśnień, uzasadniających ponowne rozpoznawanie sprawy bądź zmianę wydanej w sprawie decyzji. Świadczenie z tytułu dodatku pielęgnacyjnego przyznane i wypłacone stronie przez organ rentowy, w tym za okres od 1.07.2013 r. do 30.04.2014 r., odnosi się do okresu w jakim wymieniony pobierał przyznane świadczenie pomocowe - zasiłek pielęgnacyjny. Wobec tego, że A. Ł. nabył uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego (od dnia 1 lipca 2013 r.) w czasie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, a obowiązujące przepisy wykluczają możliwość równoczesnego pobierania tych świadczeń, zasadne było wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie uznania za nienależne świadczenie przedmiotowego zasiłku. Nie ma przy tym znaczenia fakt, w jakich odstępach czasowych świadczenia te zostały wypłacone - czy były wypłacane cyklicznie, miesięcznie, czy z wyrównaniem za dłuższy okres. Istotne jest to, czy świadczenia z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego odnoszą się tego samego okresu. W niniejszej sprawie uznanie za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny dotyczy okresu od dnia 1.07.2013 r. do dnia 30.04.2014 r. Organ rentowy przyznał uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1.07.2013 r. do dnia 31.08.2014 r. Nie ulega wątpliwości, że okres pobrania zasiłku pielęgnacyjnego pokrywa się z przyznanym i wypłaconym przez organ rentowy dodatkiem pielęgnacyjnym. Odnosząc się do dobrowolnego powiadomienia organu o przyznanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczeniu, organ podkreślił, że strona wypełniła ciążący na niej obowiązek w zakresie powiadomienia organu o okoliczności mającej wpływ na wypłacany zasiłek pielęgnacyjny. A. Ł. zaskarżył powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku twierdząc, że nie zgadza się z żądaniem zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego oraz odsetek. W dniu złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, tj. 16 lipca 2013 r. skarżący nie posiadał uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego. Składając zaś w dniu 19 lipca 2013 r. wniosek o przyznanie świadczenia rentowego do ZUS nie miał pewności, że je otrzyma. W trakcie postępowania przed organem rentowym musiał ponownie złożyć dokumenty potwierdzające okres zatrudnienia w Irlandii, a od chwili złożenia wniosku do ZUS do chwili wydania decyzji minęło 10 miesięcy. Po otrzymaniu decyzji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w maju 2014 r. powiadomił o tym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w U. Co ważne, nie pobierał jednocześnie obu wskazanych wyżej świadczeń. W zaistniałej sytuacji musiałby płacić odsetki za okres, gdy naprawdę nie pobierał świadczenia rentowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast w myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy są rozstrzygnięcia organów administracji wydane w sprawie uznania zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego skarżącemu za okres od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. za nienależnie pobrane świadczenie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456), zwanej dalej: "u.ś.r.". Stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl natomiast zastosowanego przez organy w kontrolowanych rozstrzygnięciach art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W ocenie Sądu stan faktyczny istniejący w niniejszej sprawie nie daje podstawy do zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. i orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie zasiłku pielęgnacyjny wypłaconego skarżącemu w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia 30 kwietnia 2014 r. Z treści powołanego przepisu wynika, że konieczną przesłanką do uznania świadczenia za "nienależnie pobrane świadczenie rodzinne" musi być stwierdzenie faktu, że wypłacenie świadczenia rodzinnego nastąpiło pomimo zaistnienia okoliczności powodujących m.in. ustanie prawa do tego świadczenia rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie skarżącemu w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. przysługiwało prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie decyzji Wójta Gminy z dnia 16 lipca 2013 r. (nr [...]). W przedmiotowej decyzji wskazano, że "wypłata świadczenia następować będzie do ostatniego dnia miesiąca za dany miesiąc, zgodnie z załączonym harmonogramem". Decyzja (znak: [...]) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w W. przyznająca skarżącemu począwszy od 1 lipca 2013 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym została wydana w dniu 15 maja 2014 r. O decyzji tej skarżący niezwłocznie poinformował organ, a kopia tej decyzji została złożona w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w U. w dniu 28 maja 2014 r. W świetle przedstawionego stanu faktycznego nie sposób jest uznać, że dokonywane cyklicznie (comiesięcznie) w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. wypłaty na rzecz skarżącego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego były w rzeczywistości dokonywane w okolicznościach braku (ustania) prawa skarżącego do tego świadczenia. Skarżący w okresie wypłaty każdego miesięcznego zasiłku pielęgnacyjnego za ww. okres legitymował się tytułem prawnym do jego otrzymania wynikającym z decyzji Wójta Gminy z dnia 16 lipca 2013 r. (nr [...]). Nie można więc w tej sytuacji uznawać niejako post factum – na skutek wydania decyzji ZUS przyznającej skarżącemu retrospektywnie od dnia 1 lipca 2013 r. świadczenie w formie dodatku pielęgnacyjnego – że świadczenie w formie zasiłku pielęgnacyjnego wypłacane skarżącemu "na bieżąco", bo co miesięcznie w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., było w momencie jego wypłaty "nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym". Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w orzecznictwie na tle regulacji wynikającej z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wskazano, iż należy odróżnić "nienależne świadczenie" od "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności /art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.ś.r./ (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 1211/12, LEX nr 1333580; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 538/10, LEX nr 760307; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 780/10, LEX nr 754942; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 1483/10, LEX nr 752030). Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że pomimo tego, iż w art. 16 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca wyraźnie wyłączył prawo do jedoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego ("Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego"), to jednak fakt obiektywnej "nienależności świadczenia" – jak ma to miejsce niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie – nie może automatycznie implikować przyjęcia, że jest to "nienależnie pobrane świadczenie" w rozumieniu przepisów u.ś.r. i w konsekwencji prowadzić do jego zwrotu, gdyż obowiązek taki może obciążać tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, a taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Z tych względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie organy naruszyły art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1. sentencji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było też stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja na mocy art. 152 p.p.s.a. nie może być wykonana. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przesłanek mając na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię tego przepisu, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 p.p.s.a.