II FSK 2898/15
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-11-16
Skład orzekający: Maciej Jaśniewicz, Sławomir Presnarowicz, Bogusław Woźniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny prawidłowo obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, gdy postępowanie zostało umorzone z powodu nieuzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a wierzyciel domagał się umorzenia tych kosztów?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ egzekucyjny miał obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, gdy nie mogły one zostać ściągnięte od zobowiązanego, a postępowanie zostało umorzone z powodu nieuzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Sąd podkreślił, że kwestia umorzenia kosztów egzekucyjnych jest odrębnym postępowaniem, wymagającym wniosku strony, a organ egzekucyjny w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości kosztów nie ocenia przesłanek do ich umorzenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi wierzyciela (M. M.) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości ponad 3.800 zł. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu stwierdzenia, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel zarzucał organom administracji naruszenie przepisów k.p.a. i u.p.e.a., w tym brak analizy przesłanek umorzenia kosztów oraz błąd w ustaleniach faktycznych co do wniosku o umorzenie kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak, Protokolant Katarzyna Pawłowska-Mazur, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 697/14 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach z dnia 18 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 697/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: "WSA") oddalił skargę M. M. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Kielcach (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 18 września 2014 r. w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. Dyrektor IS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ I instancji") z dnia 11 lipca 2014 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 3.806,94 zł w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego - nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 12 grudnia 2002 r. sygn. Akt I Nc 44/02 (KM 66546/09) wobec S. P.
W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do WSA, Skarżący zarzucił:
1. naruszenie art. 7, 8, 11, 77 oraz 107 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267, ze zm., dalej: "k.p.a."), polegające w szczególności na:
a) niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego;
b) niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności, niepodjęcie analizy przesłanek zawartych w art. 64e § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), z których każda może być samodzielną podstawą do umorzenia kosztów egzekucyjnych a w konsekwencji niewzięcie pod uwagę faktu, że w sprawie zostały spełnione przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych nałożonych na wierzyciela;
c) braku pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej, poprzez dowolne przyjęcie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel to odrębna sprawa wymagająca wniosku strony, podczas gdy u.p.e.a. nie wyjaśnia, czy umorzenie kosztów egzekucyjnych może nastąpić na wniosek zobowiązanego albo wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, czy z urzędu, przez co należy przyjąć, że dopuszczalne są oba sposoby wszczęcia postępowania w sprawach tego rodzaju;
2. błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie, w jakim Dyrektor IS przyjął, że brak jest wniosku Skarżącego w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, podczas gdy Skarżący w zażaleniu na postanowienie organu I instancji z dnia 28 listopada 2013 r., następnie uchylonym w całości na mocy postanowienia Dyrektora IS z dnia 7 kwietnia 2014 r., wnosił o wydanie postanowienia o umorzeniu kosztów postępowania egzekucyjnego nałożonych na wierzyciela;
3. naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu postanowienia faktów i dowodów, na których organ oparł wydanie zaskarżonego postanowienia;
4) naruszenie art. 64 e § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a., przez ich niezastosowanie w sprawie;
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas przedstawianą argumentację.
W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy dwóch kwestii a mianowicie, czy organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami postępowania i czy winien w ramach prowadzonego w tym zakresie postępowania umorzyć powyższe koszty. Poza sporem pozostaje kwestia, że postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec S. P. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego Skarżący odebrał w dniu 9 grudnia 2013 r. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron i stało się ostateczne. W postanowieniu z dnia 11 lipca 2014 r. organ I instancji określił wysokość kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.786,49 zł oraz koszty komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy - Woli w wysokości 20,45 zł. Koszty te obejmują jedynie opłatę, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Jednocześnie zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a. opłatę za czynności egzekucyjne oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą wykonania czynności egzekucyjnych. Naliczona opłata w przedmiotowej sprawie dotyczyła czynności egzekucyjnej podjętej wyłącznie na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt I Nc 44/02 (KM 66546/09), wystawionego na wniosek Skarżącego. Natomiast organ egzekucyjny w przedmiotowym postanowieniu nie obciążył wierzyciela wydatkami egzekucyjnymi, które są określone w art. 64b u.p.e.a. Tym samym słusznie organ uznał, że skoro organ egzekucyjny nie obciążał Skarżącego wydatkami egzekucyjnymi, a wyłącznie opłatą która nie podlega rozliczeniu pomiędzy wierzycieli, to brak było podstaw do szczegółowego ustalania wydatków, a następnie dokonania ich rozliczenia pomiędzy wierzycieli.
WSA podkreślił, że postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. Akt I Nc 44/02 (KM 66546/09) zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Podstawę takiego rozstrzygnięcia stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a., a mianowicie stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Tym samy zgodnie z przywołanymi przepisami organ egzekucyjny w takim przypadku miał obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, albowiem nie mogły one być ściągnięte od zobowiązanego.
Za bezzasadne WSA uznał także zarzuty dotyczące niezastosowania w przedmiotowym postępowaniu instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego nałożonych na wierzyciela. Na podstawie art. 64e § 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych, mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. O zastosowaniu powyższych przepisów, a więc o zastosowaniu ulgi w spłacie kosztów można mówić dopiero w tym momencie postępowania, kiedy zostaną one ostatecznie naliczone.
WSA podkreślił, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych i obciążenia tymi kosztami wierzyciela w trybie art. 64c § 4 u.p.e.a. W ramach prowadzonego postępowania, organ nie dokonuje oceny co do przesłanek warunkujących umorzenie określonych kosztów postępowania. Określa jedynie na kim oraz w jakiej wysokości ciąży obowiązek poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego. Dopiero ostateczne ustalenia w tym zakresie mogą uzasadniać prowadzenie w odrębnym od przedmiotowego postępowaniu ocen do zasadności umorzenia tych kosztów, a więc zastosowania tak określonej ulgi, czy to na podstawie okoliczności, które organ winien wziąć pod uwagę z urzędu, czy też w ramach analizy przesłanek określonych w ustawie.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 109, art. 106 § 2 oraz art. 113 § 1 p.p.s.a., polegające na tym, że odmówiono odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 28 maja 2015 r., przez co pozbawiono pełnomocnika Skarżącego możliwości uczestniczenia w rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie orzeczenia, a tym samym Skarżący został pozbawiony prawa do obrony;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi mimo wykazania, iż postępowanie organów administracji dotknięte było wadami uniemożliwiającymi dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a., przez oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., przy pominięciu dokonania oceny prawnej w zakresie w jakim winna ona dotyczyć spełnienia przesłanek zawartych w art. 64e § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a., z których każda może być samodzielną podstawą do umorzenia kosztów egzekucyjnych, a w konsekwencji niewzięcie pod uwagę faktu, że w sprawie zostały spełnione przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych nałożonych na wierzyciela;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 3 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. przy błędnym ustaleniu stanu faktycznego przez WSA, polegającym na przyjęciu, iż organy administracji państwowej przeprowadziły postępowanie administracyjne w sprawie ustalając, że brak było wniosku Skarżącego w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych podczas gdy Skarżący w zażaleniu na postanowienie organu I instancji z dnia 28 listopada 2013 r., następnie uchylonym w całości na mocy postanowienia Dyrektora IS z dnia 7 kwietnia 2014 r., wnosił o wydanie postanowienia o umorzeniu kosztów postępowania egzekucyjnego nałożonych na wierzyciela;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 3 § 1, art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 300 p.p.s.a. i art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 zez zm.), przez oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. przy błędnym przyjęciu, że prawomocne postanowienie komornika sądowego z dnia 5 lipca 2010 r. nie wiąże organu administracji publicznej w zakresie w jakim wynika z niego, że podmiotem, który obowiązany jest do zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego na rzecz organu egzekucyjnego jest dłużnik, a nie wierzyciel.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uznanie. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów i z tego względu podlega oddaleniu. Analiza stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów w korelacji z ich uzasadnieniem prowadzi do wniosku, że zasadnicze przesłanie skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania oceny ustalonego przez organy podatkowe, a następnie zaakceptowanego przez WSA stanu faktycznego.
Stosownie do art. art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 tego przepisu, obciążają zobowiązanego. Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.
Postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt I Nc 44/02 (KM 66546/09) zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r., znak: EA/7240-128165/AM/13 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ze względu na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Treść art. 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, organ egzekucyjny w takim przypadku ma obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, co też organ uczynił w niniejszej sprawie. W powyższym postanowieniu organ określił wysokość kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.786,49 zł oraz koszty komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy – Woli w wysokości 20,45 zł. Wskazane koszty egzekucyjne należne administracyjnemu organowi egzekucyjnemu obejmują jedynie opłatę, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W związku z tym, że wysokość dochodzonej należności wynosiła 94.622,28 zł opłata za dokonaną czynność wynosi 3.786,49 zł Organ nie obciążył wierzyciela wydatkami egzekucyjnymi, które są określone w art. 64b u.p.e.a. Z tego względu nie wskazał faktycznych kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego i nie mógł dokonać rozliczenia wydatków pomiędzy wszystkimi wierzycielami. Natomiast opłata za czynność jest obliczana od kwoty dokonanej i nie podlega rozliczeniu między wierzycielami.
Z uwagi na powyższe słusznie WSA wskazał, że skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 grudnia 2002 r., sygn. akt I Nc 44/02 (KM 66546/09) zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 28 listopada 2013 r., znak: EA/7240-128165/AM/13 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, to organ egzekucyjny miał obowiązek obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, albowiem nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego.
Należy również podzielić stanowisko WSA, w kwestii niezastosowania w przedmiotowym postępowaniu instytucji umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego nałożonych na wierzyciela. Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W § 2 tego przepisu określono przesłanki umorzenia tych kosztów, tj. 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Na podstawie art. 64e § 3 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.
Należy przypomnieć, że zaskarżone postanowienie stanowiło orzeczenie w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych i obciążenia wierzyciela w trybie art. 64c § 4 u.p.e.a., natomiast nie rozstrzygało sprawy o umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż jest to odrębna sprawa wymagająca stosownego wniosku strony. W przypadku stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych z urzędu organ egzekucyjny nie może samodzielnie podejmować działań w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych, bowiem to do strony należy wskazanie przesłanek, które w konkretnej sprawie uzasadniają umorzenie kosztów egzekucyjnych. W ramach prowadzonego w trybie art. 64c § 4 u.p.e.a postępowania organ nie dokonuje oceny, co do przesłanek warunkujących umorzenie określonych kosztów postępowania. Określa jedynie na kim i w jakiej wysokości ciąży obowiązek poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego. Dopiero ostateczne ustalenia w tym zakresie mogą uzasadniać prowadzenie w odrębnym od przedmiotowego postępowaniu ocen co do zasadności umorzenia tych kosztów, a więc zastosowania tak określonej ulgi, czy to na podstawie okoliczności, które organ winien wziąć pod uwagę z urzędu czy też w ramach analizy przesłanek określonych w ustawie.
Autor skargi kasacyjnej sformułował również zarzut naruszenia art. 109, art. 106 § 2 p.p.s.a. oraz art. 113 § 1 p.p.s.a. polegające na tym, że odmówiono odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 28 maja 2015 r., przez co pozbawiono pełnomocnika Skarżącego możliwości uczestniczenia w rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie orzeczenia, a tym samym Skarżący został pozbawiony prawa do obrony.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zasadności tego zarzutu. Z art. 109 p.p.s.a. wynika, że rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co jest często podnoszone w literaturze, przez nadzwyczajne wydarzenie należy rozumieć niedające się przewidzieć zdarzenie wywołane przez siły przyrody lub inne zdarzenie nagłe, które uniemożliwia stawiennictwo na rozprawie, takie jak: powódź, zamieć śnieżna, katastrofa kolejowa, śmierć osoby bliskiej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się również, że nieobecność pełnomocnika wywołana kolizją terminu rozprawy z terminami innych rozpraw, o której pełnomocnik strony zawiadomił sąd, wskazując jednocześnie na niemożność ustanowienia substytuta, stanowi przeszkodę znaną sądowi, której nie można przezwyciężyć. Jednak wskazana przyczyna nieobecności powinna stanowić podstawę odroczenia tylko wtedy, kiedy pełnomocnik w sposób bezsporny wykaże, że zaistniałej kolizji terminów nie jest w stanie przezwyciężyć (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt I FSK 1855/13, opublikowany w: www.nsa.gov.pl). Obowiązkiem pełnomocnika strony jest odpowiednie zorganizowanie wykonywanej pomocy prawnej i dostosowanie się do terminów posiedzeń wyznaczanych przez sądy. W przypadku kolizji terminów posiedzeń wyznaczonych w tym samym czasie, z udziałem tego samego pełnomocnika powinien on zapewnić swoje zastępstwo w formie przewidzianej w odpowiednich przepisach, ale tylko w sytuacjach wyjątkowych. Na przykład przy krótkim terminie dzielącym zawiadomienie pełnomocnika strony o terminie posiedzenia sądu, od terminu tego posiedzenia, można uznać za uzasadniony wniosek pełnomocnika o odroczenie terminu rozprawy, gdy w tym samym czasie ten sam pełnomocnik ma obowiązek uczestniczyć także w innych posiedzeniach sądu, a jednocześnie nie może zapewnić odpowiedniego zastępstwa (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2008 r., II CSK 216/08, LEX nr 577165; z dnia 1 września 2010 r., II UK 101/10, LEX nr 661547). Takie okoliczności w sprawie nie zachodzą, gdyż pełnomocnik Skarżącego zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 28 maja 2015 r. otrzymał dnia 24 kwietnia 2015 r. Miał więc pełnomocnik Skarżącego dużą ilość czasu na poszukanie odpowiedniego zastępstwa.
Ponadto skoro obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości stron, to podstawy do odroczenia nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, który Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela, że w sytuacji, gdy strona prowadzi kilka spraw sądowych, to okoliczność że może ona mieć inne obowiązki związane z toczącą się sprawą przed sądem powszechnym, nie może sama w sobie powodować konieczności odroczenia rozprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, bez jednoczesnego wykazania, że strona nie miała możliwości ustanowienia pełnomocnika (zob. wyrok NSA z 2 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1291/06 oraz wyrok NSA z 7 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2782/14; opublikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględnić przy tym należy, że z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika nakaz rozpatrywania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki. W celu realizacji tej konstytucyjnej zasady art. 7 p.p.s.a. wymaga, by sąd administracyjny podejmował czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążył do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik Skarżącego z odpowiednim wyprzedzeniem został zawiadomiony o terminie rozprawy na dzień 28 maja 2015 r., co umożliwiało mu zapewnienie właściwego udziału na rozprawie tego dnia w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron na rozprawie jak i ich pełnomocników nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Wnioski strony skarżącej wynikające ze skargi jak i pism procesowych są przedstawiane w trakcie rozprawy stosownie do treści art. 108 p.p.s.a. Nie można, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, iż w tej sprawie miało miejsce nadzwyczajne wydarzenie (inna rozprawa w sądzie powszechnym) skoro za takie wydarzenie należy uznać tylko niedające przewidzieć się zdarzenie sił przyrody lub inne zdarzenie, uniemożliwiające stawienie się na rozprawę (powódź, blokada dróg, zamieć śnieżna itp.). Dlatego też, nie było przeszkód do rozpoznania w dniu 28 maja 2017 r. przez WSA skargi Skarżącego i jego wniosków, bowiem nie zachodziła obligatoryjna przesłanka odroczenia rozprawy (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 471/07, opublikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako niezasługującą na uwzględnienie i stosując przepis art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło