II FZ 501/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1475/14 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 501/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 1475/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 października 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że składając ww. skargę skarżący zwrócił się jednocześnie z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na istotne naruszenia przepisów prawa podatkowego. Jako podstawę wniosku wskazał art. 239f § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm. – powoływanej dalej jako "O.p."). Zdaniem skarżącego za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia fakt długości postępowania bowiem orzeczenie Sądu nie nastąpi przed upływem 2 miesięcy. Wskazano także na trudną sytuację finansową strony skarżącej, brak w chwili obecnej środków pieniężnych, pozwalających na zrealizowanie określonego w decyzji podatku. W ocenie skarżącego wykonanie decyzji, zwłaszcza zajęcie rachunków bankowych, spowoduje niemożność realizacji bieżących terminowych rachunków, co w efekcie może doprowadzić do pogorszenia warunków bytowych i zagrożenia egzystencji życia. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyjaśnił regulację dotyczącą wstrzymania wykonania decyzji. Sąd wskazał, że pełnomocnik procesowy składając przedmiotowy wniosek nie przywołał ustawowych przesłanek skutkujących wstrzymaniem wykonania aktu administracyjnego, zawartych w art. 63 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", trudno bowiem uznać za takie przesłanki: zasadność przedmiotowej skargi, długość postępowania sądowego i trudną sytuację finansową, brak środków pieniężnych, niemożność realizacji bieżących terminowych rachunków, skutkującą zagrożeniem egzystencji. Co do zasadności przedmiotowej skargi, Sąd zaznaczył, że argument wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa nie może w żadnym wypadku stanowić przesłanki wstrzymania wykonania takiego aktu. Odnośnie trudnej sytuacji finansowej, Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie rozpatrzono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części i w aktach sprawy znajdują się dokumenty przedłożone przez skarżącego w postępowaniu z zakresu prawa pomocy, które są przydatne do oceny jej sytuacji majątkowej. Opisane dokumenty przedłożone do wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwoliły, zdaniem Sądu, częściowo zbadać sytuację finansową skarżącego, jednakże nie było to wystarczające, aby pozytywnie rozstrzygnąć wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem przesłanki udzielenia prawa pomocy oraz wstrzymania wykonania decyzji nie są tożsame. Na marginesie Sąd zauważył, że okoliczności jak i dokumenty powołane w postępowaniu o udzielenie prawa pomocy zostały ostatecznie ocenione negatywnie i skutkowały odmową przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że strona nie wykazała występowania w sprawie przesłanek skutkujących uwzględnieniem przedmiotowego wniosku; strona nie powołała ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, nie przedstawiła żadnych przekonujących argumentów i dokumentów występujących w stanie faktycznym sprawy, które można byłoby z urzędu ocenić jako okoliczności będące ustawowymi przesłankami, skutkującymi uwzględnienie wniosku. Zdaniem Sądu, również z analizy akt administracyjnych nie wynika, aby takie przesłanki w sprawie występowały. Sąd podkreślił również, że sam fakt istnienia obowiązku wykonania zaskarżonej decyzji nie może stanowić samoistnej i skutecznej przesłanki uzasadniającej uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego; ogólne skutki i następstwa wykonania zaskarżonej decyzji mają charakter odwracalny, zaś strona w żaden sposób nie wykazała, że wykonanie decyzji pociągnie za sobą niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Na koniec Sąd dodał, że postanowieniem z dnia 5 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. [...] odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 października 2014 r., działając w oparciu o art. 239f O.p., zaś organ odwoławczy utrzymał w mocy to postanowienie i nie zostało ono zaskarżone do sądu. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie oraz orzeczenie wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji, w uzasadnieniu podnosząc, że nie można twierdzić, iż strona nie powołała ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, bowiem jako zabezpieczenie wykonania decyzji wskazano nieruchomość zabudowaną Ośrodek Wczasowy "N.", położony w M. Zdaniem skarżącego, istnieje możliwość zabezpieczenia ewentualnej wykonalności przedmiotowej decyzji na wskazanej nieruchomości. Wskazano, że sytuacja finansowa skarżącego jest dynamiczna, a wykonanie decyzji, zwłaszcza zajęcie rachunków bankowych, powoduje niemożność realizacji bieżących płatności. Zatem wykonanie decyzji stwarza realną groźbę utraty płynności finansowej i bankructwa, co w efekcie może doprowadzić skarżącego do zagrożenia i pogorszenia warunków bytowych i egzystencji życia. Nadto stwierdzono, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia fakt długości postępowania, bowiem orzeczenie Sądu nie nastąpi przed upływem dwóch miesięcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10, CBOSA). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, co sygnalizował już Sąd pierwszej instancji, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia: "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2540/13 i powołane tam orzecznictwo, CBOSA). Samo powołanie się przez niego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. Obowiązkiem sądu jest wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Wobec podnoszonych przez stronę okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15, CBOSA). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że - po pierwsze - zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Po drugie zaś - w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej u.p.e.a.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. W zażaleniu skarżący powołuje się na możliwość egzekucji z nieruchomości. Niewątpliwie egzekucja z nieruchomości niesie ze sobą możliwość zajścia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. W niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z sytuacją, gdy zagrożenie takie, wobec zajęcia rachunku bankowego, nie zachodzi. W świetle art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych obejmują egzekucję: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości. Zasadą postępowania egzekucyjnego jest ta właśnie kolejność stosowania środków egzekucji, co oznacza, że egzekucja z nieruchomości jest, jako najdotkliwszy środek, stosowana dopiero po bezskutecznym wykorzystaniu (lub braku możliwości wykorzystania) poprzednich środków. Są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego. Podnieść trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14, CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżącego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.