I FZ 172/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E.K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1062/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie I FZ 172/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygnaturze akt I SA/Po 1062/14, działając na podstawie art. 254 § 1, art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., oddalił wniosek E.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 22 sierpnia 2014 roku, w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2008 roku. Skarżący we wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę, na bieżące utrzymanie pozostaje mu niewielka kwota, żyje poniżej minimalnej egzystencji. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, posiada mieszkanie o pow. 40 m2, nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Jego dochód miesięczny brutto wynosi 2.100 zł, przy czym wynagrodzenie to obciążone jest zajęciem komorniczym na rzecz Urzędu Skarbowego w K., a miesięczne potrącenie wynosi 300 zł. Po stronie wydatków Wnioskodawca ujął następujące opłaty: 150 zł za dwa miesiące za energię elektryczną, 67 zł za dwa miesiące za gaz, 300 zł miesięcznie za najem lokalu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 31 grudnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący oświadczył, że pełni funkcję dyrektora ds. technicznych w K. Sp. z o.o. Wynagrodzenie Skarżącego z tego tytułu wynosi 2.100 zł brutto. Wnioskodawca posiada 1% udziału w spółce K. Sp. z o.o., gdzie pełni funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Skarżący podał, że pozostaje w związku małżeńskim z A. K.. Pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący nie udzielił natomiast żadnej odpowiedzi na pytania dotyczące sytuacji majątkowej i finansowej jego żony, ani nie przedłożył żadnych dokumentów w tym zakresie. Do akt sprawy załączył kopię odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w K. I Wydział Cywilny z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I Ns 1319/12 o dokonaniu podziału majątku wspólnego A.K. i E.K. w ten sposób, że A.K. przyznano prawo własności nieruchomości położonej w Janowicach, gm. S.M. składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi 357 i 358 o łącznej powierzchni 0,2800 ha, a uczestnikowi postępowania E.K. przyznano spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem 7 położonego w K. przy ul. [...] wraz z wkładem budowlanym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając wniosek Skarżącego podniósł, że Wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 756 zł. Sąd za pozbawione logiki i doświadczenia życiowego uznał postępowanie Skarżącego, który nie czyni starań, aby znaleźć dodatkowe źródła dochodu, a pełni nieodpłatnie funkcję prokurenta w Sp. z o.o. K. Poza tym Sąd zauważył, że Skarżący mieszka w mieszkaniu o pow. 40 m2, które w wyniku podziału majątku wspólnego zostało jemu przyznane. Obecnie Skarżący najmuje to mieszkanie od A. Sp. z o.o. w siedzibą w K. Okoliczność najmu mieszkania przyznanego wcześniej stronie nie została w jakikolwiek sposób wyjaśniona, a to na Wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto Sąd podniósł, że z wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 21 stycznia 2015 r.) wynika, że wspólnikiem w A. Sp. z o.o. jest "K Sp. z o.o." Sp. k., z kolei wspólnikami "K. Sp. z o.o." Sp. k. jest K. Sp. z o.o. i A.K. oraz że Wnioskodawca posiada 1% udziału w K. Sp. z o.o. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie oraz o zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Podniósł, że zaskarżone postanowienie jest niesłuszne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem należało je oddalić. Sąd I instancji skonfrontował oświadczenia Skarżącego z nadesłaną przez niego dokumentacją źródłową dotyczącą sytuacji finansowej i wyciągnął w tym zakresie prawidłowe wnioski. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd zaprezentował względy, dla których uznał, że Strona nie wypełniła przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Sąd należy się zgodzić. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Sąd I instancji słusznie w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika by kondycja finansowa Skarżącego oraz jego możliwości płatnicze uniemożliwiały poniesienie wymaganych kosztów sądowych, na które składa się wpis od skargi w kwocie 756,00 zł. Sąd I instancji przedstawił też przesłanki, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowiska i z argumentacją wskazaną w tym zakresie należy się zgodzić. Sąd słusznie zaznaczył, że Skarżący prowadząc samodzielnie gospodarstwo domowe oraz otrzymując stałe miesięczne wynagrodzenie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Sąd prawidłowo też wskazał, że Skarżący nie wyjaśnił dlaczego będąc właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego przedstawia rachunki z których wynika, że jednocześnie jest najemcą tego mieszkania zobowiązanym do płacenia z tego tytułu czynszu. Za zasadne należy uznać również stwierdzenie, że skoro Skarżący, pomimo wezwania Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a., nie udzielił pełnych wyjaśnień, także dotyczących możliwości płatniczych żony Skarżącego, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego z punktu widzenia spełnienia przez niego przesłanek przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania wezwaniem w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwia przeprowadzenie oceny stanu majątkowego Skarżącego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a., co z kolei należy interpretować na niekorzyść Wnioskodawcy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo też ocenił, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, iż jeśli Wnioskodawca ma możliwość poniesienia kosztów postępowania bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, w tym takich, których obowiązki alimentacyjne wynikają z przepisów prawa, w tym art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59), nie jest zasadne obciążanie ciężarem poniesienia tych kosztów ogółu obywateli. Prawidłowo więc Sąd zwrócił uwagę na brak znaczenia kwestii rozdzielności majątkowej małżonków oraz rozpoznając wniosek Skarżącego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania słusznie zamierzał wziąć pod uwagę także sytuację majątkową oraz możliwości płatnicze żony Skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 21 kwietnia 2015 roku, I FZ 110/15, a także postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 roku GZ 71/04 CBOSA). Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 oraz § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.