II OSK 2336/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Tomasz Grossmann Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. i C. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2085/14 w sprawie ze skargi A. W. i C. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] lutego 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2216/13 w sprawie ze skargi B. J. i H. J. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz A. W. i C. W. solidarnie kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. i C. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2216/13. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2013 r., stwierdzającą nieważność decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem złożyli A. W. i C. W., podając jako podstawę wniosku art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) i wskazując, że zostali pozbawieni możliwości działania w sprawie, bowiem Sąd dokonywał wszystkich doręczeń w sprawie na nieprawidłowy adres ich zamieszkania. Rozpoznając powyższą skargę o wznowienie postępowania sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał ją za wniesioną w terminie oraz stwierdził, że zarzut skarżących o pozbawieniu ich możliwości działania dotyczył art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Jak podkreślił Sąd, aby doszło do wznowienia postępowania na tej podstawie muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możliwości działania i bezpośrednią oraz wyłączną przyczyną pozbawienia strony możliwości działania było naruszenie przepisów prawa. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie powyższe przesłanki nie zostały spełnione. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z akt sprawy wynika, że korespondencja do skarżących kierowana była przez Sąd na adres wskazany w aktach administracyjnych, natomiast inny adres stron nie został Sądowi podany, czy to przez A. W., czy przez jej pełnomocnika adw. K. F. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy dokumentów takich jak Projekt adaptacji budynku mieszkalnego na przedszkole, którego zleceniodawcą była A. W. ul. F. z kwietnia 2006 r., jako adres inwestycji wskazano ul. P., w oświadczeniu A. W. z dnia 11 sierpnia 2005 r. o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wynikającym z tytułu umowy cywilno-prawnej najmu lokalu przy ul. P., jako adres zamieszkania wskazała ul. F., w zaświadczeniu z dnia 29 października 2003 r. o wpisie A. W. zamieszkałej przy ul. F. do ewidencji działalności gospodarczej w zakresie nauki języka angielskiego, opieki nad dziećmi, wniosek A. W. z dnia 16 maja 2006 r. o legalizację adaptacji budynku mieszkalnego na funkcję przedszkola – adres do korespondencji ul. F., w protokole oględzin nieruchomości przy ul. P. z dnia 20 sierpnia 2007 r. wskazano A. W. ul. F., w informacji z ewidencji gruntów z dnia 1 grudnia 2011 r. odnośnie nieruchomości ul. P., nr ewid. działki [...], pow. 388 m² jako użytkownika wieczystego wpisano C. W. i A. W. ul. F.. Z powyższych dokumentów wynika, że uczestniczka postępowania administracyjnego A. W. wskazywała ul. F., a nie ul. P., której stała się właścicielką i nie prostowała znajdujących się w aktach sprawy danych dotyczących jej adresu zamieszkania. Z akt tych wynika również, że pełnomocnikiem A. W. był A. S. apl. adw. w kancelarii adwokata K. F., który był również pełnomocnikiem A. W. i M. K.– właścicielki nieruchomości przy ul. P. również zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Wskazując na powyższe, Sąd pierwszej instancji uznał, że w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. zostały zachowane przez Sąd wymogi dotyczące doręczeń. O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wtedy, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień. W niniejszej sprawie nie sposób również przyjąć, aby bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie prawa. Jak zauważył nadto Sąd, w aktach sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r., której wznowienia domagała się strona skarżąca, znajduje się zarządzenie Sędziego z dnia 31 stycznia 2014 r. następującej treści: "Z uwagi na okoliczność, że z akt administracyjnych wynika, że A. W. i C. W. wyprowadzili się i nie otrzymali zaskarżonych decyzji, pominąć ww. osoby jako uczestników postępowania." Zdaniem Sądu powyższe oznacza, że osoby te nie były uczestnikami postępowania administracyjnego i nie zostały pozbawione żadnych praw. W sprawie nie doszło, zatem do naruszenia przepisów postępowania i strony nie zostały pozbawione możliwości działania. Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. orzekł jak na wstępie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli A. i C. W., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia, tj. art. 271 § 2 w zw. z art. 91 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w świetle powołanych przepisów doręczenie skarżącym pism na błędny adres jest zawiadomieniem prawidłowym, a w związku z tym, że nie doszło do wystąpienia przesłanki stwierdzenia nieważności postępowania stanowiącej jednocześnie podstawę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Wskazując na powyższe, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu kasacji podkreślono, że strona nie wskazała w żadnym piśmie ul. F. jako adresu do doręczeń, a to że w aktach sprawy znajdowała się dokumenty sprzed 7 lat od daty rozprawy wskazujące na ten adres nie oznaczało, że jest to aktualny adres zamieszkania strony. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli B. J. i H. J., wnosząc o jej oddalenie i zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Pismem z dnia 30 marca 2017 r. M. K. oraz A. i C. W. złożyli wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania z uwagi na śmierć skarżącego H. J. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należało, że wniosek o zawieszenie niniejszego postępowania kasacyjnego został oddalony postanowieniem wydanym na rozprawie przeprowadzonej w dniu 16 maja 2017 r. z uwagi na ustalenie przez Sąd następców prawnych po H. J. i zawiadomieniu ich o terminie rozprawy. Oceniając zasadność rozpoznawanej skargi kasacyjnej, stwierdzić trzeba, że postawiony w niej zarzut naruszenia art. "271 § 2" w związku z art. 91 P.p.s.a. zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.: "można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe". Z treści ww. przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: a) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, b) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz c) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1699/09, LEX nr 952730 oraz z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 2557/11, niepubl.). O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, LEX nr 746461; z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II GSK 378/05, LEX nr 193342; z dnia 17 lipca 2007 r. sygn. akt II OSK 1017/06, LEX nr 354265). Zauważyć nadto należało, iż pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w powyższym przepisie, stanowi również przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, stwierdzić trzeba, że w warunkach rozpatrywanej sprawy Sąd pierwszej instancji przedwcześnie przyjął, że nie nastąpiło ziszczenie się warunku zawartego w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Zaznaczyć trzeba, że Sąd ten swoją ocenę oparł głównie na dokumentach i oświadczeniach złożonych przez A. W. w latach 2003 – 2007 r. oraz o zarządzenie Sędziego z dnia 31 stycznia 2014 r. wydane w sprawie, której wznowienia domagała się strona. Wydając skarżony wyrok Sąd pominął to, że jego podstawowym zadaniem była ocena prawidłowości tego zarządzenia, skoro to na jego podstawie pominięto A. W. i C. W. jako uczestników postępowania niniejszej sprawy. Ponadto zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji ocena pomija całkowicie zebrany po 2007 r. i znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy. Już tylko pobieżna lektura akt sprawy pozwala dostrzec, że A. W. w imieniu, której działał pełnomocnik wskazywała jako adres do doręczeń ul. P. w W. (pisma strony z dnia 13 lutego 2012 r., 28 listopada 2011 r., 1 marca 2011 r., 20 grudnia 2010 r. oraz protokoły kontroli robót budowlanych przeprowadzonych w dniach 10 czerwca 2011 r. i 23 lutego 2011 r.). Również w tym czasie pisma do C. W. były kierowane na adres – ul. P. w W. i jak wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru były mu tam doręczane (pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 sierpnia 2011 r.; decyzja tego organu z dnia 5 sierpnia 2011 r., zawiadomienie z dnia 22 czerwca 2011 r.). Tym samym konkluzja Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniała przesłanka z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. była nieuprawniona. W konsekwencji zasadnie podkreśla się w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, że opieranie się o dokumenty w warunkach niniejszej sprawy sprzed 7 lat w odniesieniu do kwestii będącej podstawą złożonej skargi kasacyjnej było nacechowane wadliwością. Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji uwzględni powyższe wskazania. W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 276 P.p.s.a. w zw. z art. 203 pkt 1 P.p.s.a.