II GSK 78/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędziowie NSA Jan Bała Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 17 lipca 2013 r. sygn. akt III SA/Po 507/13 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Po 507/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia odsetek od zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., na podstawie art. 28 ust. 1-3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), odmówił A. R. umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne za okres styczeń 2001 r., marzec 2001 r. - grudzień 2001 r. w wysokości 22.506 zł oraz odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres maj 2001 r. – grudzień 2001 r. w wysokości 3.881 zł. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.), organ odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne za grudzień 2001 r. w wysokości 1.167 zł oraz odsetek od nieuregulowanych składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres maj 2001 r. – grudzień 2001 r. w wysokości 851 zł. Po przeprowadzeniu postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniósł A. R. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przede wszystkim stwierdził, że organ nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego, w czasie którego prawidłowo ustalił, że skarżący zaspokaja potrzeby mieszkaniowe użytkując własną nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym o pow. 200 mkw. W ocenie WSA klęska pożaru, która miał miejsce 10 lat temu, nie oddziaływała istotnie na ocenę aktualnej sytuacji materialnej skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że kwestia istnienia zaległości na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została już prawomocnie rozstrzygnięta, gdyż w zakresie istnienia spornych należności prawomocnie wypowiedział się już sąd powszechny. Jeśli zaś chodzi o ustalenia faktyczne w sprawie, Sąd zaakceptował ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oceniając je jako prawidłowe. Dalej, WSA nie stwierdził ani błędnej wykładni ani błędnego zastosowania prawa materialnego. W jego ocenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że przepis art. 28 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, czy to z uwagi na całkowitą ich nieściągalność (art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy), czy też, pomimo braku całkowitej nieściągalności, lecz z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3a ustawy), Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odmówić umorzenia zaległości także wówczas, gdy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie. W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład prawidłowo zdaniem Sądu uznał, że nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności zaległych należności w rozumieniu art. 28 ust. 2, 3a i 3b u.s.u.s. Egzekucja zaległych należności jest bowiem skuteczna (zajęcie świadczeń emerytalnych), skarżący posiada majątek, jest właścicielem nieruchomości, a należności publicznoprawne korzystają z egzekucyjnego pierwszeństwa w zaspokojeniu przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia. Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład wyjaśnił, że skarżący posiada stałe źródło dochodu (świadczenia emerytalne w wysokości 2.401,35 zł brutto miesięcznie), chociaż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Po potrąceniach egzekucyjnych świadczenie do wypłaty wynosi 1.252,85 zł. Żona wnioskodawcy posiada własne źródło dochodu i pobiera świadczenia emerytalne w wysokości 848,26 zł. Organ wskazał przy tym, że deklarowane wydatki nie przewyższają osiąganych dochodów. Dowody zgromadzone w aktach sprawy nie wskazują w ocenie WSA, aby środki finansowe pozostające w dyspozycji skarżącego po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych nie wystarczały na zabezpieczenie minimum socjalnego dla skarżącego lub jego rodziny. Skarżący nie korzysta ani z pomocy rodziny, ani z publicznych świadczeń socjalnych. Sąd I instancji podzielił stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do tego, że zapłata zaległych należności nie prowadzi do ruiny egzystencjalnej skarżącego lub jego rodziny, jeżeli sprowadza się do znoszenia oczywistych uciążliwości wynikających ze stosowania środków egzekucyjnych. Przyznanie ulgi w takiej sytuacji prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego bez istnienia słusznego interesu zobowiązanego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. R. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności: a) art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. przez nieuprawnione przyjęcie, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności składkowych w postaci ich całkowitej nieściągalności; b) art. 28 ust. 1, 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przez nieuprawnione przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą uzasadnione przypadku umorzenia należności z tytułu składek, o których mowa w powołanych aktach prawnych, 2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, mimo że z powodu naruszenia prawa materialnego skarżona decyzja winna zostać przez Sąd I instancji uchylona i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzono, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego uzasadnia umorzenie zaległości z tytułu składek. Należności te, włączając odsetki za zwłokę wynoszą zdaniem autora skargi kasacyjnej ok. 60.000 zł, a egzekucja prowadzona z wynagrodzenia pozwala zaspokoić jedynie część zadłużenia. Ma to prowadzić organ do skutecznego zaspokojenia z egzekucji z nieruchomości skarżącego, która stanowi jedyne miejsce jego stałego zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony. Podstawy, na których oparto skargę kasacyjną, wniosku takiego bowiem nie uzasadniają. Przypomnienia wymaga, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z przyczyn wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie zaistniały. Fakt, że granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczają podstawy, na których oparto skargę kasacyjną, uzasadnia konieczność należytego ich sformułowania. I tak, zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie. W przypadku obu podstaw kasacyjnych konieczne jest podanie, które konkretnie przepisy ustawy zostały naruszone oraz na czym to naruszenie polegało. W skardze kasacyjnej należy wskazać, czy zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) nastąpił przez błędną jego wykładnię (mylne zrozumienie treści przepisu), czy też przez niewłaściwe zastosowanie. Niewłaściwe zastosowanie przepisu oznacza zaś dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji, konieczne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Wymaga to wyraźnego wskazania, które przepisy ustawy procesowej oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) - zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Bez spełnienia tych wymogów ogólny zarzut błędnych ustaleń stanu faktycznego nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Nie ulega nadto wątpliwości, co ma istotne znaczenie z punktu widzenia konstrukcji rozpoznawanej skargi kasacyjnej, że stan faktyczny sprawy nie może być skutecznie podważony zarzutem naruszenia prawa materialnego. Prawidłowości ustaleń faktycznych nie obala też wyprowadzanie przez stronę własnych wniosków co do stanu faktycznego, bez wskazania przepisów postępowania, które zdaniem strony zostały naruszone. Przenosząc powyższe rozważania ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że konstrukcja rozpoznawanej skargi kasacyjnej nie jest wolna od wskazanych wyżej uchybień, a w konsekwencji wymyka się kontroli instancyjnej. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej postawione Sądowi I instancji zarzuty naruszenia art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., zostały określone jako zarzuty naruszenia prawa materialnego. Sposób ich sformułowania wskazuje jednak, że wnoszący skargę kasacyjną kwestionuje prawidłowości zastosowania ww. przepisu w okolicznościach faktycznych sprawy. Tymczasem, jak już wspomniano, w orzecznictwie ukształtował się trafny pogląd, że zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie może zaś być uznany za skuteczny, gdy strona w istocie podważa stan faktyczny, nie wskazując przy tym, jakie normy postępowania naruszył sąd I instancji (wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., FSK 568/04, ONSA WSA 2005, nr 4, poz. 67; por. także wyrok NSA z dnia 17 listopada 2005 r., II OSK 209/05, LEX nr 206991). W będącym przedmiotem analizy środku odwoławczym nie został również sformułowany inny zarzut, który wskazywałby naruszenia których dokładnie przepisów postępowania Sąd I instancji wadliwie nie dostrzegł lub których się dopuścił. Biorąc pod uwagę powyższe, a także związanie granicami skargi kasacyjnej, o których już wyżej wspomniano, należy uznać, że stan faktyczny sprawy nie został skutecznie podważony. I tak, w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji uznał za trafne ustalenia organów, zgodnie z którymi wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności zaległych należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zaś odmawiając umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład ustalił, że skarżący posiada stałe źródło dochodu (świadczenia emerytalne w wysokości 2.401,35 zł brutto miesięcznie), chociaż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Po potrąceniach egzekucyjnych świadczenie do wypłaty wynosi 1.252,85 zł. Żona wnioskodawcy posiada własne źródło dochodu i pobiera świadczenia emerytalne w wysokości 848,26 zł. Oceniając dowody zgromadzone w aktach WSA uznał, że środki finansowe pozostające w dyspozycji skarżącego po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych zaspokajają zabezpieczenie minimum socjalnego dla skarżącego lub jego rodziny. Ustalenia, co do zasadności odmowy umorzenia odsetek od zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek - na podstawie powyższych okoliczności - WSA uznał na zgodne z wymogami art. 7 i 77 k.p.a., mieszczące się w granicach swobodnej oceny dowodów, wyrażonej art. 80 k.p.a. Zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z powołanymi przepisami k.p.a. w skardze kasacyjnej nie postawiono. W ramach zarzutu skargi kasacyjnej określonego przez jej autora jako zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które - w jego ocenie - miało istotny wpływ na wynik tego postępowania, zarzucono jedynie naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. (bez wskazania jednostki redakcyjnej przepisu) oraz art. 151 tej ustawy. W związku z takim brzmieniem zarzutu wskazać trzeba, że przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. zawiera katalog rozstrzygnięć, jakie może - w opisanych tam sytuacjach - podjąć sąd administracyjny. Uznać należy, że przepis ten – jak i art. 151 p.p.s.a. - samoistnie nie mogą stanowić skutecznej podstawy skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy – w niepodważonym stanie faktycznym sprawy - zarzut niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 1-3, ust. 3a i 3b u.s.u.s., nie znajduje uzasadnienia. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.