I SA/Bk 621/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2014 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], w którym odmówiono W. S. (dalej jako Skarżący) zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie 10.254,16 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia ich pobrania do dnia zapłaty. Organ odwoławczy zauważył, że w art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012, poz. 1015 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") wyrażona została generalna zasadna, iż opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Przepisy tej ustawy przewidują co prawda możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, ale tylko w przypadkach przewidzianych w art. 64c § 3 i 4 u.p.e.a. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne zostały bowiem w całości ściągnięte w trakcie egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów postępowania, nie ma ponadto zastosowania w sytuacji określonej w art. 64c § 3 powołanej ustawy, zgodnie z którym, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Organ odwoławczy stwierdził, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W związku z tym, że Skarżący nie wniósł zażalenia na to postanowienie, ww. decyzja podlegała wykonaniu. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał ponadto, że w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w zakresie przedmiotowego tytułu wykonawczego nie wydano ani decyzji ani wyroku sądowego, które w swej treści przesądzałyby, że tytuł ten zawierał wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, oraz nie stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ wyraził pogląd, że tylko orzeczenie sądu lub decyzja stwierdzające nieważność decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy i wszczęto egzekucję, mogą prowadzić do ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a., gdyż tylko w tym przypadku dochodzi do jej eliminacji ze skutkiem wstecznym ex tunc. Uchylenie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, decyzji podlegającej wykonaniu, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, nie może stanowić podstawy do zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Dalej organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt II FSK 2678/11 uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]. Następnie Dyrektor Izby Skarbowej w B. decyzją z dnia 21 stycznia 2014 r. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. będącą podstawą do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Uchylona decyzja nie stała się decyzją nieistniejąca, w rozumieniu przepisów prawa, ze skutkami od dnia ich wydania (ex tunc). Mając powyższe na uwadze Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu instancji, odmawiające zwrotu kosztów egzekucyjnych. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik Skarżącego wywiódł skargę do Sądu wnosząc o uchylnie postanowień organów obu instancji. Autor skargi zarzucił naruszenie: art. 64 c § 3 u.p.e.a., poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie ww. przepis nie znajduje zastosowania oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez rozpoznanie sprawy w sposób niewszechstronny. W uzasadnieniu zarzutów pełnomocnik podniósł, że brak jest podstaw do odmowy stosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. w przypadku, gdy uchylono decyzję, będącą podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego. Na poparcie tego stanowiska przywołał wyroki WSA w Białymstoku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 168/10 oraz WSA w Łodzi z dnia 4 marca 2010 r., sygn.. akt I SA/Łd 632/09. Strona nie zgodziła się z uzasadnieniem postanowienia organu II instancji, że w sprawie prowadzenia egzekucji nie stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wskazuje to na błędną wykładnię art. 64 c § 3 u.p.e.a., który to przepis dotyczy ujawnienia się już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i pobraniu od zobowiązanego kosztów, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Dlatego też uzasadnienie, iż w toku egzekucji nie stwierdzono niezgodności z prawem należy uznać za wadliwe. Pełnomocnik podniósł także, iż organ w istocie ograniczył się do rozpoznania sprawy w zakresie wskazanego w zażaleniu naruszenia art. 64 c § 3 u.p.e.a. Nie podjął natomiast rozważań odnośnie zasadności bądź niezasadności zastosowania innych przepisów w niniejszej sprawie. Brak jest m.in. rozważań dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 lub art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., czego konsekwencją mogło być uchylenie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy egzekucyjne zasadnie uznały, że w sprawie wszczętej na wniosek Skarżącego w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia ich pobrania do dnia zapłaty, nie znajduje zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. Przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 64c § 1 u.p.e.a. stanowi, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2-4. Zasadą zatem jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zdaniem Skarżącego w stanie faktycznym sprawy zaistniała sytuacja, w której w sprawie znajduje zastosowanie art. 64c § 3 u.p.e.a. W ocenie Sądu, nie sposób się zgodzić z takim twierdzeniem. Wskazać bowiem należy, że stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2011 r., o sygn. akt II GSK 1030/10, którym uchylił przywoływany przez pełnomocnika Skarżącego wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 czerwca 2010 r., o sygn. akt I SA/Bk 168/10, istotą regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a., jest ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej. Natomiast "niezgodność z prawem", o której mowa w treści ww. artykułu dotyczy niewłaściwego zastosowania przepisów regulujących prowadzenie egzekucji administracyjnej. Nie ma sporu pomiędzy stronami, że w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego nie było wiedzy jakoby było ono niezgodne z prawem. Skarżący nie kwestionował bowiem, że dobrowolnie nie wykonał obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B., ani nie stawiał organowi egzekucyjnemu zarzutów naruszenia art. 29 u.p.e.a., który ustanawia obowiązek każdorazowego badania dopuszczalności egzekucji przez organ egzekucyjny. Dysponując decyzją mogącą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, wierzyciel miał nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek podjęcia działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1030/10 - jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie to znaczy, że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone. Istotą regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a. jest zatem ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej. W warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a., zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2025/12). Oceny legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku Skarżącego, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną wystawionego tytułu wykonawczego w sprawie, będące następstwem postępowania sądowoadministracyjnego. Trafnie organ egzekucyjny podniósł, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji, stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego. W doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uchylenie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nie może stanowić podstawy do zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 stycznia 2013 r. sygn. akt II FSK 3020/12: "zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., nawet jeżeli w charakterze organu podatkowego i wierzyciela działa ten sam organ administracji.". Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących niewszechstronnego rozpatrzenia sprawy, należało uznać je za bezzasadne. Rację ma organ wskazując, że treść żądania strony w rozpoznawanej sprawie wyznaczyła przedmiot postępowania i granice orzekania. Przedmiotem postępowania był zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego wraz z odsetkami. Trudno zatem przyjąć, iż organ winien był weryfikować, czy w sprawie będą miały zastosowanie przepisy dotyczące dopuszczalności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 lub pkt 3 u.p.e.a. W ramach rozstrzygniętego postanowieniami postępowania organ dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, który następnie zasadnie przyporządkował do stanu prawnego. Nie naruszył tym samym art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Postanowienia zawierają wszelkie przewidziane prawem elementy. Organ egzekucyjny nie był uprawniony, ani zobowiązany przepisami prawa do poszukiwań podstawy prawnej, która rozstrzygnęłaby sprawę na korzyść Skarżącego. Mając powyższe na względzie, Sąd nie stwierdziwszy naruszeń prawa, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.