II OSK 1538/15

Dnia 24 lutego 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Renata Detka (spr.) Protokolant: asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 58/15 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia 14 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 10 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 58/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M. P. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z 14 listopada 2014 r., nr [...], w przedmiocie rozbiórki kontenera. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z 1 września 2014 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Mrągowie, powołując art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 i art. 83 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, nakazał rozbiórkę (usunięcie) kontenera konstrukcji stalowej o wymiarach zewnętrznych 5,30 x12,20 m i funkcji letniskowej, usytuowanego na działce nr [...], obręb S., gmina M., bez wymaganego pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że postanowieniem z 9 lipca 2013 r. wstrzymano prowadzenie robót budowlanych i nałożono na inwestora obowiązek dostarczenia, w terminie do 30 września 2013 r., dokumentów, o których mowa w art. 48 ust. 3 ustawy Prawo budowlane. Dotychczas inwestor nie wykonał nałożonych obowiązków, a podjęte przez niego działania, związane z próbą uzyskania warunków zabudowy na inny obiekt budowlany, nie świadczą nawet o rozpoczęciu procedury legalizacyjnej w niniejszej sprawie, co obliguje organ do wydania decyzji o nakazie rozbiórki (usunięcia) spornego kontenera. W odwołaniu od powyższej decyzji inwestor zarzucił organowi I instancji niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i nieuprawnioną ingerencję w ustawienie na prywatnej działce dwóch mobilnych przyczep letniskowych z ruchomymi podwoziami. Decyzją z 14 listopada 2014 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ocenił, że w świetle art. 28 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, budynki użytkowane letniskowo nie są zwolnione z konieczności uzyskania pozwolenia na budowę. Do takich budynków zaliczył także tymczasowy obiekt budowlany, którym na mocy art. 3 pkt 5 powołanej ustawy jest m.in. obiekt kontenerowy. Za prawidłowe uznał więc wdrożenie przez organ I instancji w okolicznościach niniejszej sprawy procedury legalizacyjnej, o której mowa w art. 48 ustawy, a wobec nie przedłożenia przez inwestora żądanych dokumentów, wydanie nakazu rozbiórki (usunięcia) spornego kontenera. Przychylił się przy tym do poglądu organu I instancji, że inwestor nie poczynił kroków zmierzających do wypełnienia nałożonych na niego obowiązków, gdyż żadne z prowadzonych przez organ gminy postępowań w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla działki, na której ustawiono sporny obiekt, nie dotyczy posadowienia kontenera konstrukcji stalowej. W skardze na powyższą decyzję inwestor zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie: 1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji oraz załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony i poszanowania zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej; 2) prawa materialnego, to jest art. 48 ust. 2 i 3 ustawy Prawo budowlane, przez błędne przyjęcie, że inwestor nie poczynił kroków zmierzających do wypełnienia nałożonych na niego obowiązków, skoro organ właściwy do wydania decyzji o warunkach zabudowy zawiesił postępowania w sprawie ich ustalenia. Z tych też powodów inwestor wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi inwestor zakwestionował poprawność ustaleń organów w zakresie nie podlegania spornego obiektu kontenerowego wyjątkowi wskazanemu w art. 29 ust. 1 pkt 12 ustawy Prawo budowlane. Podniósł, że organy nie ustaliły, czy upłynął już okres, o którym mowa w tym przepisie. Jako przedwczesne ocenił ponadto stanowisko organów, że nie poczynił kroków zmierzających do wypełnienia nałożonych na niego obowiązków. Zauważył, że przepisy ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie stawiają wymogu, by wniosek o ustalenie warunków zabudowy złożył podmiot dysponujący prawem do nieruchomości, gdyż możliwe jest przeniesienie takiego wniosku na inną osobę w trybie art. 63 ust. 5 tej ustawy. Dodał, że ustawodawca dopuszcza również możliwość modyfikacji wniosku, np. w zakresie gabarytów inwestycji i określenia terenu objętego wnioskiem. Stwierdził jednak, że skoro organ właściwy w sprawie ustalenia warunków zabudowy zawiesił postępowanie w tym przedmiocie, to nie miał on możliwości wywiązania się z nałożonych obowiązków, to jest przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podniósł, że jak wynika z protokołu kontroli przeprowadzonej przez organ I instancji 24 czerwca 2013r., wykonane przez inwestora w listopadzie 2012 r. roboty polegały na: posadowieniu na bloczkach typu "trylinki" dwóch kontenerów konstrukcji stalowej (to jest przyczep letniskowych), które następnie zostały ze sobą połączone. W wyniku tych robót kontenery te stanowią funkcjonalnie jeden obiekt o wymiarach 5,30 m x 12,20 m użytkowany rekreacyjnie. Zdaniem Sądu, roboty te prawidłowo zostały zakwalifikowane przez organy obu instancji jako wymagające uzyskania pozwolenia na budowę. Niesporne zaś jest, że objęty nakazem rozbiórki (usunięcia) kontener jest tymczasowym obiektem budowlanym, o którym mowa w art. 3 pkt 5 cytowanej ustawy. Z uwagi zaś na okres jego posadowienia, przekraczający 120 dni, roboty związane z jego montażem, zgodnie z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 12 i art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, wymagały uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. O tym, że obiekt ten został posadowiony na okres przekraczający 120 dni świadczą chociażby okoliczności, na które wskazuje organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, a więc porównanie wskazywanego przez inwestora terminu wykonania spornych robót (listopad 2012 r.) oraz pisma Komisariatu Policji w M.z 19 października 2012r. dotyczącego prowadzenia przez skarżącego prac budowlanych z naruszeniem skarpy nad linią brzegową jeziora i ustawienia dwóch mieszkalnych kontenerów, a także daty wszczęcia postępowania, co nastąpiło 15 maja 2013 r. wraz z doręczeniem inwestorowi zawiadomienia w tym przedmiocie. Zdarzenia te miały miejsce w odstępie czasu znacznie przekraczającym 120 dni, co nieuprawnionym czyni pogląd inwestora, że ustawienie tego kontenera mogłoby podlegać obowiązkowi zgłoszenia na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 12 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane. Sąd zaznaczył, że brak trwałego połączenia obiektu budowlanego z gruntem nie decyduje o tym, czy wymaga on uzyskania pozwolenia na budowę bądź dokonania zgłoszenia, czy też może być zwolniony z tych obowiązków, podobnie jak okoliczność, że obiekt posiada ruchome podwozie i podparty jest w kilku miejscach bloczkami betonowymi typu "trylinka". W świetle powyższych argumentów i okoliczności, że inwestor nie legitymował się w kontrolowanej sprawie stosownym pozwoleniem, Sąd stwierdził, że organy prawidłowo wdrożyły procedurę legalizacyjną przewidzianą w art. 48 ustawy Prawo budowlane i wobec niewykonania przez inwestora nałożonych obowiązków, rozstrzygnęły na podstawie art. 48 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 4 ustawy Prawo budowlane o nakazie rozbiórki (usunięcia) samowolnie ustawionego kontenera. Prawidłowo oceniły przy tym, że złożenie wniosku o ustalenie warunków zabudowy dla innego obiektu budowlanego, niż ten objęty postępowaniem legalizacyjnym, nie może być traktowane jako wypełnienie nałożonego na inwestora obowiązku przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Wbrew zatem twierdzeniom inwestora, zawieszenie postępowań w sprawach ustalenia warunków zabudowy dla innych obiektów budowlanych, niż ten będący przedmiotem w kontrolowanej sprawie, nie uniemożliwiało wywiązania się z nałożonego na niego obowiązku przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Okoliczność ta nie stanowiła bowiem przeszkody prawnej w złożeniu przez inwestora wniosku o ustalenie wymaganych przez organ nadzoru budowlanego warunków zabudowy. W złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze kasacyjnej M. P. zarzucił wyrokowi z 10 marca 2015 r.: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 48 ust. 2 i 3 ustawy Prawo budowlane poprzez błędne przyjęcie przez organ administracji, iż inwestor nie poczynił kroków zmierzających do wypełnienia obowiązków wynikających z postanowienia, a zmierzających do doprowadzenia zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z przepisami, skoro organ właściwy do wydania decyzji o warunkach zabudowy zawiesił postępowanie w sprawie o ustalenie warunków zabudowy; II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy nie rozpatrzono rzetelnie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie i niezasadnie przyjęto, iż właściwe jest postępowanie organu I instancji, który nakazuje rozbiórkę rzeczonego kontenera. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie zarzucił, iż Sąd błędnie przyznał rację organom, że inwestor nie poczynił kroków zmierzających do wypełnienia obowiązków wynikających z postanowienia, a zmierzających do doprowadzenia zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z przepisami, w sytuacji, gdy organ właściwy do wydania decyzji o warunkach zabudowy zawiesił postępowania w sprawach o ustalenie warunków zabudowy. Podniósł, iż 17 kwietnia 2013 r. został złożony wniosek w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku rekreacji indywidualnej na działkach nr [...], a brak wymogu, by wniosek o ustalenie warunków zabudowy złożył podmiot, który dysponuje prawem do nieruchomości. Nadto możliwe jest przeniesienie wskazanego wniosku na inną osobę - art. 63 ust. 5 ustawy, a także istnieje możliwość modyfikacji wniosku. Skarżący podkreślił, iż Burmistrz M.postanowieniem z 11 lipca 2013 r. zawiesił postępowanie i w związku z tym skarżący nie miał możliwości przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy. Mając to na uwadze, organ I instancji nieprawidłowo uznał, że brak jest podstaw do przesunięcia terminu wykonywania obowiązków, które zostały nałożone postanowieniem z 30 września 2013r. Zarzucił, że organ odwoławczy utrzymując decyzję organu I instancji nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy i niesłusznie uznał, iż rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe. Skarżący podkreślił, że organy błędnie ustaliły, iż kontenera nie można uznać za tymczasowy obiekt budowlany w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy Prawo budowlane i to nawet gdyby był przymocowany do fundamentu. Kontener będący przedmiotem sporu jest faktycznie pojazdem kołowym dopuszczonym do ruchu, o czym świadczy homologacja. W tym też stanie faktycznym Sąd niesłusznie uznał, iż roboty polegające na posadowieniu na bloczkach typu "trylinki" dwóch kontenerów o stalowej konstrukcji, organy obu instancji prawidłowo zakwalifikowały jako wymagające pozwolenia na budowę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art.183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art.183 § 2 p.p.s.a., skutkujące nieważnością postępowania, kontrola zaskarżonego wyroku mogła być dokonana tylko w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Niezasadnym jest pierwszy z opisanych wyżej zarzutów (oznaczony w skardze kasacyjnej nr I), oparty na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., polegający na naruszeniu art. 48 ust. 2 i 3 ustawy Prawo budowlane. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor stoi na stanowisku, że wymogowi złożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, o jakim mowa w art. 48 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo budowlane (wedle jego brzmienia z daty podjęcia kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji), czyni zadość złożenie do właściwego organu jakiegokolwiek wniosku o ustalenie warunków zabudowy, nawet takiego, który w swojej treści nie odpowiada obiektowi objętemu postępowaniem legalizacyjnym prowadzonym przez organy nadzoru budowlanego. Z takim poglądem nie można się zgodzić. Przypomnieć należy, że w niekwestionowanym w skardze kasacyjnej stanie faktycznym sprawy, podstawą orzeczenia nakazu rozbiórki było niewykonanie przez inwestora obowiązków nałożonych w procedurze legalizacyjnej na podstawie art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego. Przedmiotem legalizacji był zaś obiekt kontenerowy o konstrukcji stalowej, powstały w wyniku połączenia dwóch przyczep letniskowych, posadowiony na bloczkach typu "trylinki", pełniący funkcję rekreacyjną. Tymczasem oba złożone wnioski o ustalenie warunków zabudowy, na które powołuje się skarżący kasacyjnie, dotyczyły zupełnie innych obiektów aniżeli ten, który był przedmiotem postępowania legalizacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, w jednym ze złożonych wniosków żądano ustalenia warunków zabudowy dla budynku rekreacji indywidualnej dwukondygnacyjnego o konstrukcji murowanej, a w drugim - dla budynku mieszkalno-usługowego dwukondygnacyjnego o konstrukcji murowano-drewnianej z dachem dwuspadowym z lukarnami. Oba te budynki różnią się zasadniczo od obiektu kontenerowego objętego postępowaniem legalizacyjnym zarówno podstawowymi parametrami (długością, szerokością, wysokością, kubaturą), jak i obszarem oraz miejscem posadowienia. Ponadto wniosek o ustalenie warunków zabudowy dotyczy dwóch działek oznaczonych numerami [...], co zresztą przyznaje sam skarżący w skardze kasacyjnej, zaś sporny obiekt ustawiony został wyłącznie na działce nr [...]. W procedurze legalizacyjnej opartej o art. 48 ustawy Prawo budowlane, nałożenie na inwestora obowiązku, o jakim mowa w art. 48 ust. 3 pkt 1 (w tym przedstawienia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy), wynika z konieczności zbadania przez organ nadzoru budowlanego, czy samowolna budowa jest zgodna z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku planu – z ustaleniami ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (art. 48 ust. 2 pkt 1 lit. a i b). Stwierdzenie zgodności zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę obiektu z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy (w razie braku planu miejscowego), stanowi podstawę jego legalizacji. Z oczywistych zatem względów, decyzja o warunkach zabudowy nie może dotyczyć innego obiektu budowlanego aniżeli ten, który jest przedmiotem postępowania legalizacyjnego. Niezbędne wymagania zabudowy, określone w decyzji o warunkach zabudowy na podstawie art. 54 w zw. z art. 64 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu ustalania wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. Nr 164, poz. 1588) dotyczą linii zabudowy, wielkości powierzchni zabudowy w stosunku do powierzchni działki albo terenu, szerokości elewacji frontowej, wysokości górnej krawędzi elewacji frontowej, jej gzymsu lub attyki oraz geometrii dachu (kąta nachylenia, wysokości kalenicy i układu połaci dachowych). Wymagania te ustalane są w nawiązaniu do konkretnego zamierzenia budowlanego i nie ulega wątpliwości, że badanie zgodności legalizowanego obiektu z ustaleniami ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, o którym mowa w art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, musi opierać się o decyzję ustalająca warunki zabudowy dla tej samej budowy, która jest przedmiotem procedury legalizacyjnej. Zasadnie więc stwierdził Sąd I instancji, że złożenie wniosków o ustalenie warunków zabudowy dla innego obiektu budowlanego niż objęty postępowaniem legalizacyjnym, nie może być traktowane jako wypełnienie nałożonego na inwestora obowiązku przedłożenia ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, a w konsekwencji na wynik sprawy nie mogła mieć wpływu okoliczność zawieszenia postępowań prowadzonych na podstawie tych wniosków. Nie jest także zasadny zarzut, sformułowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że "Sąd niesłusznie uznał, iż roboty polegające na posadowieniu na bloczkach typu "trylinki" dwóch kontenerów o stalowej konstrukcji organy obu instancji prawidłowo zakwalifikowały, jako wymagające pozwolenia na budowę". Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego, w brzmieniu na datę wydania zaskarżonej decyzji, pozwolenia na budowę nie wymaga budowa tymczasowych obiektów budowlanych, niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia w inne miejsce w terminie określonym w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 30 ust. 1, ale nie później niż przed upływem 120 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu. Przez tymczasowy obiekt budowlany - należy zaś rozumieć obiekt budowlany przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce lub rozbiórki, a także obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak: strzelnice, kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przekrycia namiotowe i powłoki pneumatyczne, urządzenia rozrywkowe, barakowozy, obiekty kontenerowe (art. 3 pkt 5). Należy zgodzić się z Sądem I instancji, który w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że objęty nakazem rozbiórki (usunięcia) kontener jest tymczasowym obiektem budowlanym, o którym mowa w ww. przepisie, jednak fakt posadowienia go na gruncie przez okres przekraczający 120 dni spowodował, że wyjątek z art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego nie miał w stanie faktycznym sprawy zastosowania, a co za tym idzie na inwestorze ciążył obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę. Tymczasowy obiekt budowlany, usytuowany w jednym miejscu dłużej niż 120 dni, przestaje być bowiem obiektem, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego i wymaga pozwolenia na budowę jako tymczasowy obiekt budowlany, o którym mowa w art. 3 pkt 5 ustawy (por. Gliniecki Andrzej (red.), Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, WK 2016). Nie można przy tym podzielić zawartego w skardze kasacyjnej poglądu, iż kontener będący przedmiotem sporu "jest faktycznie pojazdem kołowym dopuszczonym do ruchu". Istotnym bowiem pozostaje zamierzona funkcja letniskowa tego kontenera, a także ustawienie go na bloczkach typu "trylinki" co powoduje, że kontener pełni rolę obiektu stacjonarnego. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że poprzez zamontowanie kół istnieje możliwość przemieszczenia kontenera, tym bardziej, że elementy te pozostają bez związku z funkcją, jaką obiekt ten faktycznie pełni (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1389/11, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie zauważyć trzeba, że powołany w skardze kasacyjnej na poparcie omawianego zarzutu wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Lu 388/11 (uchylony zresztą przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 783/12) dotyczył interpretacji pojęć budowli i budynku (w tym tymczasowego obiektu budowlanego) na potrzeby opodatkowania podatkiem od nieruchomości i rozważania zawarte w jego uzasadnieniu nie mogą być przydatne w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji orzekającej w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie posadowionego kontenera, nie miał podstaw do oddalenia skargi, co czyni także chybionym zarzut naruszenia przez ten Sąd przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.