I GSK 1454/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Henryk Wach Protokolant Milena Budna po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "N." Z. K., P. G., L. V. - spółki jawnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 19 czerwca 2013 r.; sygn. akt I SA/Sz 131/13 w sprawie ze skargi "N." Z. K., P. G., L. V. - spółki jawnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] grudnia 2012 r.; nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od "N." Z. K., P. G., L. V. - spółki jawnej w W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w S. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 131/13 oddalił skargę "N." Z. K., P. G., L. V. sp. jawnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Dyrektor Izby Celnej w S. postanowieniem z [...] grudnia 2012 r., nr [...] stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez skarżącą Spółkę od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] lipca 2011 r., określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za lipiec 2006 r. w kwocie 525 608 zł. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w S. została doręczona spółce "N." 21 lipca 2011 r., w trybie art. 150 w zw. z art. 151 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: Op), tj. w trybie zastępczym. Termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 4 sierpnia 2011 r., natomiast odwołanie Spółki wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wpłynęło 19 marca 2012 r. (nadane w placówce pocztowej 16 marca 2012 r.). W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu strona podniosła, że doręczenie decyzji z 1 lipca 2011 r. nastąpiło w sposób nieprawidłowy, bowiem Spółka nie została zawiadomiona o fakcie, że przedmiotowa decyzja w związku z niemożnością jej doręczenia jest przechowywana w placówce pocztowej. Na dokumencie "potwierdzenie odbioru" pracownik, poczty nie wskazał bowiem miejsca gdzie pozostawił zawiadomienie o przechowywaniu przesyłki w placówce pocztowej. W związku z tym Strona uważa, że decyzja ta nie została w ogóle doręczona, a co najwyżej doręczono ją dopiero w dniu 12 marca 2012 r., tj. w dniu odbioru kserokopii decyzji przez przedstawiciela skarżącej Spółki. Dyrektor Izby Celnej w S. po zapoznaniu się z argumentami strony oraz po analizie zgromadzonego materiału tj. postanowienia Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2012 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, dowodów doręczenia, zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji z 1 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. oddalając skargę uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Stwierdził, że zasadnicze ustalenie dla oceny zaskarżonego postanowienia, a więc tego, czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji i czy odwołanie zostało wniesione w terminie ustawowym, jest ustalenie faktu i daty tego doręczenia. W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne sprawy, co do skuteczności doręczenia decyzji NUC w S. z [...] lipca 2011 r. przyjmując, że przesyłka została doręczona w dniu 21 lipca 2011 r., w trybie art. 151 w zw. z art. 150 § 2 Op, tj. w trybie zastępczym, a tym samym 5 sierpnia 2011 r. ww. decyzja stała się ostateczną. Z "potwierdzeniu odbioru" wynika jednoznacznie, że przesyłkę zawierającą przedmiotową decyzję awizowano dwukrotnie pozostawiając awizo adresatowi w dniu 7 lipca 2011 r., i 15 lipca 2011 r. Z tego samego dokumentu wynika również, że przesyłka była przechowywana w placówce pocztowej Wałcz 1 przez okres 14 dni. Na dowodzie doręczenia brak było jednak zapisów świadczących w sposób niebudzący wątpliwości o miejscu pozostawieniu awiza. Kwestię awizowania wyjaśnił Dyrektor Izby Celnej w S., który przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe. Z treści informacji udzielonej przez Pocztę Polską z 24 kwietnia 2011 r. co do przesyłki zawierającej decyzję z [...] lipca 2011 r., będącej odpowiedzią na zapytanie organu, wynika, że "zawiadomienia były umieszczane na drzwiach biura firmy, po zainstalowaniu skrzynki oddawczej na bramie wjazdowej – awiza zostały wrzucane do ww. skrzynki, jednak po jakimś czasie skrzynka została zdemontowana, wówczas zawiadomienia listonosz wkładał w bramie wjazdowej, ponieważ nie miał możliwości wejścia na teren firmy". Jak wynika z treści pisma, odpowiedź Poczty oparta była na oświadczeniu listonosza. Wobec powyższych informacji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zachodzi uzasadniona podstawa do uznania, że wniesienie odwołania w Urzędzie Pocztowym w dniu 16 marca 2012 r., w sytuacji, kiedy termin do jego wniesienia upłynął 4 sierpnia 2011 r., nastąpiło niewątpliwie po upływie 14-dniowego terminu. Ponieważ skarżąca Spółka kwestionuje treść dokumentu potwierdzenia odbioru, bowiem jej zdaniem brak pewności, co do miejsca pozostawienia zawiadomienia wyklucza możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia, Sąd I instancji stwierdził, że Strona poza twierdzeniami o dołożeniu należytej staranności przy odbiorze korespondencji oraz odwoływaniem się do błędów popełnionych przez Pocztę podczas doręczania korespondencji, braku skrzynki, która należałaby do spółki a która przynależała do sąsiedniej posesji, nie podważyła ustaleń organu podatkowego. Przede wszystkim nie wskazała na żadne dowody pozwalające skutecznie zakwestionować wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w S., bo za takie nie można uznać wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania listonosza na okoliczność wskazania miejsca pozostawienia zawiadomienia o przesyłce, czyli na okoliczność stwierdzoną w piśmie Poczty opartej na wyjaśnieniach listonosza. Sąd pierwszej instancji uznał, że stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia odwołania nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Każde nawet nieznaczne, przekroczenie terminu zobowiązuje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zaskarżyła "N." Z. K., P. G., L. V. sp. jawna w W.., wnosząc o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w S. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Środek prawny oparto na podstawie kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: ppsa), zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 151 w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ppsa w zw. z art. 120 , 121, 122, 123, 124, 180 § 1, 181, 187, 188, 191, 192, 199, 217 § 2, 150, 228 § 1 pkt 2 Op poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji , że organ podatkowy : • prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; • podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; • wyjaśnił przesłanki którymi kierował się przy wydawaniu postanowienia; • postąpił prawidłowo nie rozpatrując w ogóle wniosków dowodowych strony ; • w sposób wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe gromadząc przy tym wszystkie niezbędne dowody; • dokonał właściwej oceny zebranych dowodów i nie przekroczył swobodnej ich oceny konsekwencją czego było dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych; • w sposób prawidłowy uzasadnił postanowienie; • w sposób prawidłowy przyjął , iż doszło do doręczenia zastępczego decyzji w rozumieniu art. 150 Op; • w sposób prawidłowy przyjął, iż w sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wymiarowej. Zdaniem kasatora naruszenie przez Sąd I instancji ww. przepisów ppsa polegało na tym, że sąd oddalił skargę w sytuacji, gdy zdaniem pełnomocnika obowiązkiem sądu było stwierdzenie naruszenia przez organ podatkowy ww. przepisów Op, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, konsekwencją czego powinno być uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia; Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną, w której podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany podstawami z art. 174 ppsa i wnioskami środka prawnego określonymi w art. 176 ppsa. Związanie podstawami skargi kasacyjnej powoduje, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli NSA. Zatem sam autor środka prawnego wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 120 - 124, 180 § 1, 181, 187, 188, 191, 192, 199, 217 § 2 oraz art. 150 Op, przejawiające się w wadliwym przyjęciu, że w sprawie miało miejsca prawidłowe doręczenie decyzji w trybie tzw. fikcji doręczenia. Odnosząc się do tak sprecyzowanych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że są one niezasadne. Bezspornym jest, iż w sprawie mamy do czynienia ze zwrotem przesyłki zawierającej decyzję pierwszoinstancyjną przez urząd pocztowy nadawcy. Adnotacje na odwrocie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki jednoznacznie wskazują na dwukrotne awizowanie i pozostawienie przesyłki we właściwym urzędzie pocztowym na okres 14 dni, a także zwrot przesyłki 22 sierpnia 2011 r. do Urzędu Celnego na skutek jej niepodjęcia w terminie. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru brak jest wzmianki pracownika poczty o miejscu pozostawieniu awiza. Strona podniosła, że stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem art. 150 Op, gdyż organ niewłaściwie przyjął, że strona była poinformowana o miejscu złożenia korespondencji zawierającej decyzję wymiarową z [...] lipca 2011 r. Ze sformułowania powyższego zarzutu wynika, że strona w istocie, mimo wskazania ogólnie na naruszenie art. 150 Op, miała na uwadze jedynie § 2 tego przepisu. Brak precyzji w formułowaniu podstaw kasacyjnych nie zasługuje na aprobatę, lecz wadliwość powyższa pozostaje bez istotnego wpływu na możliwość merytorycznego rozpatrzenia zarzutu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazać należy, że zgodnie z art. 150 § 2 Op zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 (w przedmiotowej sprawie - w placówce pocztowej) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (tj. 14 dni), a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Uczynione niezbędne adnotacje wykluczają możliwość skutecznego kwestionowania domniemania faktycznego pozostawienia awiza w skrzynce adresata. Obalenie fikcji doręczenia tylko na podstawie gołosłownego twierdzenia, że awiza nie pozostawiono, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji z art. 150 Op. W każdej bowiem sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej lub zaginęło (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 368/11; z 14 marca 2012 r., sygn. akt II FSK 180/12; publ. - tak jak pozostałe - w bazie orzeczeń www.nsa.gov.pl). Obalenie domniemania doręczenia zastępczego jest możliwe, jeśli adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością. Procedurą zmierzającą do obalenia domniemania jest między innymi przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego. W orzecznictwie rozpowszechniony jest pogląd, iż przepis art. 150 § 2 Op nie wymaga, aby dla przyjęcia prawidłowości doręczenia przesyłki w tym trybie, zapisy o awizowaniu przesyłki były umiejscowione tylko i wyłącznie na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (tak wyrok NSA z 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 599/07). W wyroku z 29 czerwca 2005 r., sygn. akt I GSK 475/05 (publ. Lex Polonica Nr 2127939) Naczelny Sąd Administracyjny postawił tezę, iż "Ani z treści art. 150 § 2 Op, ani żadnego innego przepisu prawa nie wynika obowiązek umieszczania na przesyłce względnie na dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu umieszczenia pisma doręczanego w toku postępowania podatkowego lub celnego w formie doręczenia opisanego w art. 150 Op, to jest przy zastosowaniu awiza. Okoliczność, czy zawiadomienie takie (awizo) umieszczono w miejscu określonym w art. 150 § 2 Op może być ustalona przy użyciu wszelkich dopuszczonych środków dowodowych". W wyroku tym Sąd stwierdził również, iż pocztowy dowód doręczenia (potwierdzenie odbioru) przesyłki zawierający informację z art. 150 Op, nie jest wyłącznym dowodem okoliczności w nim zawartych, stanowi jedynie oświadczenie doręczyciela, że opisane w tym dokumencie czynności zostały przez niego wykonane we wskazany tam sposób. W sprawie, na podstawie oświadczenia doręczyciela sporządzony został przez Pocztę odpowiedni dokument, który stanowił podstawę analizy i ustaleń organu i Sądu I instancji. Powyżej prezentowany pogląd w pełni aprobuje i podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Twierdzenie skarżącej Spółki o nieposiadaniu skrzynki pocztowej nie stanowią przesłanki uznania doręczenia zastępczego za nieskuteczne. Z przepisów ustawy z 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529 ze zm.; uprzednio art. 37 ustawy z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe Dz.U.2008.189.1159 j.t.) wynika obowiązek posiadania skrzynki pocztowej, który spoczywa na właścicielach nieruchomości i budynków stanowiących odrębne nieruchomości (art. 40 ww. ustawy) - zagrożony karą pieniężną. Nie realizując powyższego obowiązku, podatnik mógł przewidzieć, że zamknięcie posesji na okres wakacyjny oraz brak skrzynki pocztowej na ogrodzeniu, do której listonosz mógłby wrzucić awizo, skutkować może tym, że do strony nie będą docierać powiadomienia, z uwagi na prawdopodobne działanie różnych czynników (atmosferycznych, ludzkich). Właściciel nieruchomości świadomie zatem ryzykował, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki (awizo) może nie zostać przez niego odebrane, ponieważ umieszczenie go na drzwiach, czy przy wejściu na posesję, nie gwarantowało możliwości faktycznego odbioru. Mając na uwadze materiał dowodowy w postaci zwróconej przez Pocztę Polską korespondencji zawierającej decyzję organu podatkowego I instancji - należało uznać, że istnieją podstawy aby stwierdzić, iż doręczający przesyłkę uczynił zadość wszystkim wymaganiom wskazanym w ustawie w przypadku niezastania adresata w domu, czy siedzibie firmy. W takim stanie sprawy złożenie odwołania 16 marca 2012 r. (gdy termin upływał 4 sierpnia 2011 r.) nastąpiło z uchybieniem terminu, co słusznie skutkowało wydaniem postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na mocy art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).