II FZ 370/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. O. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego pierwszej instancji postanawia: oddalić zażalenie. II FSK 370/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu podatkowego pierwszej instancji odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2091/14, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że ww. postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w oparciu o dokumenty i oświadczenia strony znajdujące się w aktach rozpatrywanej sprawy oraz sprawy o sygn. akt I SA/Wr 2021/14 i mając na uwadze ciążący na skarżącym obowiązek uiszczenia łącznej kwoty wpisów sądowych ze skarg w trzech sprawach (700 zł) stwierdził, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał m.in., że fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w sytuacji, gdy jego żona, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, osiąga z działalności gospodarczej znaczny przychód – w 2013 r. ponad 130.000 zł, a do sierpnia 2014 r. 100.000 zł, nie oznacza braku możliwości ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Nadto, Sąd przytoczył okoliczności, które, w jego ocenie, świadczą o tym, iż przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowo-finansowa budzi wątpliwości. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 2084/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na ww. postanowienie. Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 lutego 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W piśmie wniesionym w dniu 16 lutego 2015 r. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na pogorszenie się sytuacji finansowej. Wskazał, że ma działalność gospodarczą i nie osiąga żadnych dochodów a dokumenty finansowe przedłożone do wszystkich zainicjowanych przez niego spraw są nadal aktualne. Skarżący wniósł także, powołując się na wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie postanowienie, o połączenie wszystkich jego spraw w celu ich łącznego rozpoznania, gdyż pozostają ze sobą w związku i wyznaczenia jednej opłaty w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie do wskazania okoliczności uprawdopodabniających zmianę sytuacji finansowej, skarżący powołał się na te same jak uprzednio okoliczności. W piśmie z dnia 11 marca 2015 r. skarżący wskazał, że zalega z zapłatą alimentów na syna. Okoliczność ta nie została przez skarżącego w żaden sposób udokumentowana. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podniósł, że podstawę prawną do ewentualnej zmiany zakresu zwolnienia w porównaniu z zakresem ochrony wynikającym z prawomocnego postanowienia z dnia 17 listopada 2014 r. stanowi art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał przesłanek do takiej zmiany. Sąd wskazał przy tym, że treść kolejnego wniosku nawiązuje do okoliczności, które były już poddane analizie Sądów pierwszej i drugiej instancji orzekających w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do niepodniesionej wcześniej okoliczności posiadania przez skarżącego zaległości alimentacyjnych, Sąd podkreślił, że okoliczność ta - pomimo wiedzy skarżącego o konieczności wykazania sytuacji wpływającej na zdolność finansową strony w ponoszeniu kosztów sądowych - w żaden sposób nie została przez skarżącego udokumentowana. Sąd wyjaśnił również skarżącemu, że w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu z dnia 27 stycznia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., iż fakultatywne połączenie spraw w trybie art. 111 § 2 p.p.s.a., "dotyczy spraw, którym nadano już bieg a więc tych, w których skargi odpowiadały wymogom formalnym i zostały należycie opłacone. Nie pozbawia to jednak tych spraw odrębnego charakteru i nie pozbawia ich samodzielności". W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, zwolnienie z opłat sądowych, zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia oraz połączenie niniejszej sprawy do toczącej się w WSA sprawy, za którą skarżący opłacił wpis 100 zł. Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę, mający wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że skarżący osiągał w przeszłości znaczny dochód i mógł oszczędzać na prowadzenie spraw sądowych. Ponadto, zdaniem skarżącego, z przedłożonych dokumentów wynika, że jego wydatki znacznie przewyższają dochód. Skarżący podniósł, że wykazał istniejące zobowiązanie, a nie faktycznie płacone kwoty i zaznaczył, że nadal nie pracuje i nie osiąga dochodu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, na podstawie art. 165 p.p.s.a., że brak jest podstaw do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z treścią tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi więc o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Argumentując a contrario, z art. 165 p.p.s.a. wynika, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika zaś, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne okoliczności co poprzednio. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Skoro w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak wykazania konkretnych okoliczności wiąże się z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Składając ponowny wniosek strona podała tylko jedną nową okoliczność – zaleganie z alimentami na syna. Słusznie przy tym wskazał Sąd pierwszej instancji, że skarżący dysponował wiedzą o konieczności wykazania sytuacji wpływającej na zdolność finansową – mimo to jednak nie przedstawił na tę okoliczność żadnej dokumentacji. Co więcej, nie próbował nawet wykazać, iż jest to okoliczność, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Również w zażaleniu skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności istotnie zmieniające jego sytuację. Jak więc trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie zaistniała tym samym przesłanka zmiany prawomocnego orzeczenia wskazana w art. 165 p.p.s.a. W odpowiedzi na wniosek o połączenie sprawy podnieść należy, że skarżący i w tym zakresie powtarza swoją dotychczasową argumentację, która w żaden sposób nie odnosi się do tych twierdzeń, które w tym zakresie przedstawił tak Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając poprzednie zażalenie strony, jak i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze, że przedstawione w tym zakresie wyjaśnienia obu Sądów w pełni odnoszą się treści rozpatrywanego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny przypomni tylko, że nie jest sprawą tego Sądu odnoszenie się do wniosku strony o połączenie spraw skarżącego podczas rozpoznawania zażalenia odnośnie odmowy przyznania stronie prawa pomocy. Zgodnie natomiast z art. art. 111 § 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji może, ale nie musi, połączyć sprawy. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia podnieść należy, że żądanie to wykraczało poza zakres kompetencji przyznanych Sądowi ustawą sądowoadministracyjną (ściślej w art. 61 § 3 p.p.s.a.). Dosłowne odczytanie tak sformułowanego wniosku musiałoby prowadzić do jego oddalenia z uwagi na fakt, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do orzekania o wstrzymaniu wykonania postępowania egzekucyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 2150/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Wstrzymać postępowanie egzekucyjne może tylko i wyłącznie organ na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 529/08, z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt II FZ 344/09, II FZ 342/09, z dnia 23 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1913/14, CBOSA). Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.